Arkitektúr og skipulag - 01.12.1989, Side 13

Arkitektúr og skipulag - 01.12.1989, Side 13
FORTIÐINIHUSUM Kiji. i b *L l fX *• 1 X *•- «" il _4¥ . .y .W- *. w...... .. ..t'1* .... . Steinbærinn við Elliðavatn. Þetta mun vera húsið sem Sverrir Runólfsson byggði. EF við göngum um höfuðstað eins og Reykjavík og gefum okkur tíma eins og slæpingjar til að glápa á hús, lítum upp á húsþökin í Austurstræti, inn í skuggaleg port og húsasund, sjáum við hvemig gömlu húsin ýja að sögu. Fólkið sem forðum bjó í þessum húsum er horfið með öll sín efnaskipti, eins og fötin sem það klæddist og dótið sem það handfjatlaði milli vöggu og grafar. Einungis húsin standa eftir eins og beinagrindur menningar. Gömul hús sjá til þess að við höfum hið liðna daglega fyrir augunum. Gamlar byggingar minna okkur, sem þjótum um borgir, bæi og sveitir, stöðugt á fortíðina. Á eyðibýli í íslenskum afdal má sjá rifrildi úr gamalli svuntu með blómamunstri, blaðsíður úr bók og beyglaðan bláan pott gægjast útúr hústótt. Svuntan, potturinn, bókin og húsið ríma saman og bera svipmót horfinna áratuga. Gömul hús sem standa enn í borg og bæ kalla fram í hugann mynd af dauðu fólki, fötum þess búshlutum og bókum - gömul hús kalla fram mynd af horfinni menningu. í Reykjavík glittir í mestalla grind íslenskrar húsasögu. Bak við Viðeyjarstofu hafa fomleifafræðingar gert þversnið sem nær aftur til miðalda. í kringum nítjándu aldar torfbæinn Árbæ hefur verið komið upp húsasafni þar sem sjá má ýmis eldri hús. Fulltrúar elstu stein- og timburhúsa á landinu hafa staðið sinn vörð í Reykjavík frá því um miðja átjándu öld. Viðeyjarstofa og Stjómarráðshúsið em í hópi elstu steinhúsanna, og í Aðalstræti 10 er eitt af húsum Innréttinganna í Reykjavík. Síðan taka við hús sem varða byggingasöguna fram á þennan dag. Sá sem fer um borgir og bæi með opin augu getur skynjað frá húsum sem þessum mikla sögu. Fom mannvirki standa út um allan heim eins og magnaðir bergrisar og segja á sinn þögla hátt þúsunda ára sögu. Elstu hús á íslandi eru aftur á móti aðeins tveggja og hálfrar aldar gömul. Líkt og kofar Afríkubúa og snjóhús Eskimóa entust fomu íslensku húsin illa. Svo frumstæð smáhýsi úr torfi, grjóti og timbri em næstum holdgróin hylki utan um fólk, búin til úr efniviði beint úr náttúrunni umhverfis. Landnámsmenn byggðu hér hús svipuð því sem þá þekktust í grannlöndunum, en í þúsund ára einangmn náði tregðulögmálið yfirhöndinni. Eftir landnámsöld fóm nágrannaþjóðimar að gefa sér tíma til að byggja hús úr timbri eingöngu, og síðar úr steini. Þó þekktist lengi á stöku stað í sveitum Evrópu að aumir fátæklingar byggðu hús úr torfi, í Flollandi vom til dæmis til hús í sveitum úr lyngtorfi allt fram á byrjun nítjándu aldar. En hér á eylandinu vom hús úr torfi og grjóti einu híbýli þjóðarinnar fram á nítjándu öld. Hús segja mikið um menningarsöguna, enda varðveittust inni í okkar fomu íslensku húsum menningarþættir sem hurfu á meginlandinu, svo sem tun- gumálið, fomar sögur, rfmur - og holdsveiki. fslenskt grjót var ekki hentugt til bygginga og menn fluttu ekki inn múrstein og kalk, svo einu byggingarefnin hér á landi fram á átjándu öld vom torf, grjót og timbur. Vegna skorts á timbri og eldiviði minnkuðu torfhúsin eftir landnámsöld. Mörg smáhýsi þóttu þá hentugri en stórir skálar. Torfbæimir mynduðu því eins konar kofakrans og innangengt var á milli. Á átjándu öld var húsum raðað sitt hvomm megin við langan gang og á nítjándu öld kom fram burstabærinn sem skólaböm af minni kynslóð hömuðust við að teikna. Við teiknuðum burstabæ undir fjalli og sól, mynd sem er táknræn fyrir trega fyrstu kynslóða á mölinni. Oft er talað um vandræði húsbyggjenda nú á tímum, en vandræði húsbyggjenda fyrri alda voru ekki minni því húsin entust svo illa. Náttúra staðarins, 11 ARKITEKTÚR OG SKIPULAG

x

Arkitektúr og skipulag

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Arkitektúr og skipulag
https://timarit.is/publication/1783

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.