Skessuhorn - 29.03.2023, Side 14

MIÐVIKUDAGUR 29. MARS 202314
Á þriðjudagskvöld í liðinni viku
var boðað til bændafundar í Loga­
landi í Borgarfirði. Að fundinum
stóð fjallskilanefnd Rauðs gilsréttar
annars vegar en hins vegar
fjallskilanefnd upprekstrar Þverár­
réttar. Þessar afréttarnefndir eru
skipaðar bændum sem reka á afrétti
Arnarvatnsheiðar og upprekstrar­
svæði Þverárréttar sem nær allt upp
á Holtavörðuheiði, en fénu sem þar
gengur er smalað og því réttað í
Þverárrétt og Fljótstungurétt.
Sauðfjárveikivarnargirðingu á
Lambatungum á Arnarvatnsheiði,
milli afrétta, hefur ekki verið haldið
við síðustu árin og fé hefur því átt
greiða leið á milli. Bændur sunnan
Hvítár hafa því á síðustu árum á
hverju hausti sótt sífellt fleira fé í
Þverárrétt, allt upp í 700 að hausti.
Mun færra fé hefur hins vegar
leitað suður fyrir. Á undanförnum
árum hefur fé á báðum afréttum
fækkað umtalsvert og því er nú til
umræðu jafnvel að hætta að keyra
fé á Arnarvatnsheiði og þar með
leggja Fljótstungurétt af. Til að svo
geti orðið þarf að endurgirða sauð­
fjárveikivarnargirðingu sem ekki
hefur verið haldið við. Fé bænda
í Reykholtsdal og Hálsasveit yrði
þá sleppt á afrétt úr innanverðri
Þverárhlíð og því smalað til réttar
í Þverárrétt ásamt fé bænda úr
Stafholtstungum, Þverárhlíð og
Hvítár síðu.
Leita leiða til að
fækka dagsverkum
Rétt er að ítreka að fundurinn í
Logalandi var einungis til kynn­
ingar og til að opna fyrir umræður
um málið. Áratuga­ og jafnvel
aldahefð er fyrir núverandi fyrir­
komulagi fjallskila og því ekki
sjálfgefið að slíkar breytingar séu
kynntar með það fyrir augum að
taka strax gildi. En í ljósi þess að
sauðfjárbændum hefur verið að
fækka mjög á undanförnum árum
liggur fyrir að bændur verða að
leita hagræðingar í rekstri og fækka
dagsverkum við göngur og leitir.
Þverárrétt var steypt upp og
tekin í notkun 1961. Þessi fyrrum
fjárflesta rétt landsins er stór og
gæti hæglega rúmað allt fé af
báðum fyrrgreindum afréttum.
Steypan í henni er hins vegar
orðin léleg og þarfnast réttin mik­
ils viðhalds. Fljótstungurétt er þó
sýnu bágbornara mannvirki. Hún
er elsta fjárrétt landsins sem enn er
í notkun, hlaðin úr hraungrjóti og
krefst þess að árlega sé gengið með
hleðslum í réttarveggjum. Bændum
er því ljóst að kostnaðarsamt verður
að ráðast í endurbætur á báðum
þessum réttum og því hefur nú
verið opnað fyrir hugmyndir um að
sameina afréttinn.
Fækkun sauðfjár hefur leitt til
þess að vinna við göngur og réttir
hefur færst á færri hendur og dags­
verk orðin býsna mörg við þau bú
sem eftir eru í rekstri. Á fundinum
í Logalandi var almennt tekið vel
undir sjónarmið um nauðsyn þess að
leita hagræðingar. Þó eru einhverjir
á móti fyrirhuguðum breytingum.
Allir voru þó sammála um að frum­
skilyrði væri að girt verði upp
fyrrum varnargirðing á Lamba­
tungum. Samþykkt var ályktun frá
Árna B Bragasyni: „Fundur upp­
rekstrarfélags Rauðsgilsréttar og
Þverárafréttar upprekstrar lýsir yfir
miklum vilja til þess að fyrrverandi
varnarlínugirðing sem var á milli
afréttanna verði endurreist á svip­
uðum slóðum eða á öðrum stað
sem henta þykir betur. Jafnframt er
bent á að MAST hefur látið undir
höfuð leggjast að hreinsa upp þessa
fyrrverandi varnarlínugirðingu.“
Mikil fækkun á
síðustu árum
Á undanförnum árum hefur fé
fækkað á báðum afréttum. Fram
kom á fundinum að fækkun á
Þverár réttarafrétti hafi á síðasta ári
verið meiri en sem nemur öllu fénu
sem nú er ekið á afrétt á Arnarvatns­
heiði. Þangað er farið með fé af
níu bæjum og ljóst að þeim mun
fækka enn frekar. Sömuleiðis hefur
umtalsverð fækkun orðið á Þverár­
réttarafrétti. Landið þar getur því
hæglega tekið við því þeim kindum
sem bættust við af Arnarvatns­
heiðar afréttinum ef þessi tillaga
verður samþykkt, sömuleiðis nægt
rými í Þverárrétt. Fram kom að
girðingar á Þverárréttarafrétti eru
að stórum hluta í lagi, að undanskil­
inni girðingunni milli afréttanna á
Arnarvatnsheiði.
mm
Á fundi skipulags­ og umhverfis­
ráðs Akraneskaupstaðar á mánu­
daginn í síðustu viku fóru
Ásbjörn Egilsson verkefnastjóri á
umhverfis­ og skipulagssviði og
Lárus Ársælsson hjá Mannviti yfir
valkosti vegna viðhalds á ytra byrði
Akraneshallar, en þak hallarinnar
hefur ryðgað talsvert á undan­
förnum árum. Tveir valkostir hafa
verið skoðaðir. Annars vegar er um
að ræða hefðbundið viðhald á ytra
byrði þar sem áætlaður kostnaður
er um 240 milljónir króna miðað
við óeinangrað hús. Hins vegar er
um að ræða endurnýjun á ytra byrði
og einangrun hússins þar sem gert
er ráð fyrir að Akraneshöllin verði
upphituð en þar er áætlaður kostn­
aður næstum helmingi hærri eða
460 milljónir króna.
Skipulags­ og umhverfisráð fól
Ásbirni að vinna málið áfram en
ráðið áréttaði einnig að mikil­
vægt væri að tryggja samráð við
bæjar stjórn í heild sinni ásamt
hagsmunaaðilum þegar endanleg
ákvörðun verður tekin.
vaks
Skoða viðhald
á ytra byrði
Akraneshallar
Ræða hagræðingu og mögulega fækkun afrétta
Fjárrekstur af Arnarvatnsheiði.
Fé á heimleið úr Þverárrétt. Svipmynd úr Fljótstungurétt, elstu rétt landsins sem enn er í notkun.