Helgarpósturinn - 08.11.1984, Side 25

Það var erfitt að henda reiður á hver var að læra hvað þennan morgun sem HP kom
í heimsókn. Nemendur hópuðust hver í sinn „krók" og kennararnir ráfuðu á milli.
Þarna nema nokkrir áhugasamir snáðar móðurmálið. Það gerðu þeir með þeim hætti
að leika fréttamenn í sjónvarpinu og samtvinna þannig leik og nám sem ku vera væn-
legt til árangurs, að sögn kennara.
Vesturbæjarskólinn er til húsa í
gamla Stýrimannaskólanum við
Oldugötuna. Húsið er orðið ærið
hrörlegt og með fádæmum að yfir-
völd skuli láta skólastarf fara fram
við svo bágbornar aðstæður sem
þar ríkja. Það var byggt fyrir alda-
mót en nemendur eru tæplega 300
talsins og kennarar 18. Að vísu eru
ekki allir í þessu húsnæði því skól-
inn hefur fengið inni í gamla Mið-
bæjarbarnaskólanum fyrir 11 og 12
ára börnin. Þrengslin há öllu starfi
mikið en vonir standa þó til að úr
rætist innan skamms því hönnun
nýs skólahúsnæðis er í fullum
gangi.
Hinir nýju kennsluhættir hófu
innreið sina fyrir fjórum árum og
var aðalhvatamaður að því breyt-
ingastarfi Kristírt G. Andrésdóttir
skólastjóri. Hún kom að skólanum
það ár með reynslu af opnu skóla-
starfi í Fossvogsskólanum. „Hún
var ákveðin í að gera þarna strax
miklar breytingar og hún gerði
þeim kennurum sem fyrir voru
grein fyrir því að allir yrðu að taka
þátt í þeim af áhuga," segir fyrrver-
andi kennari sem þekkir nokkuð
vel til skólans. Sumir kennarar fóru
en ekki allir. „Mér sýnist að heildar-
útkoman sé mjög góð miðað við
gamla kerfið," segir þessi fyrrv.
kennari, og heldur áfram: „Mérsýn-
ast krakkarnir blómstra þarna og
foreldrafélagið er mjög aktívt.
Kennararnir leggja geysilega vinnu
í að leiðbeina nemendunum og
fylgjast vel með hverjum og ein-
um.“
Kristín skólastjóri hefur þetta að
segja um aðdragandann: „Haustið
1980 hófst markvisst breytingastarf
í skólanum og forsenda þess var að
til staðar í skólanum voru kennarar,
sem höfðu ýmist reynslu af breyt-
ingastarfi eða voru fúsir að takast á
við nýjungar. Einnig voru foreldrar
almennt mjög jákvæðir gagnvart
breytingunum. A námskeiði, sem
haldið var haustið 1982 af starfs-
mönnum menntamálaráðuneytis-
ins og Kennaraháskóla Islands kom
fram, að allir kennarar skólans voru
samþykkir hinum nýju starfshátt-
um.“
Engin rtroðsla
Kristín var spurð hvað fælist í
svona sveigjanlegu skólastarfi og
hvað hefði vakað fyrir henni með
því að stuðla að breytingunum:
„Sveigjanleiki skóíastarfsins kem-
ur fyrst og fremst fram í skipulagi
starfsins, þ.e. opinni stundaskrá,
samstarfi kennara, bæði hvað varð-
ar undirbúning kennslunnar og
meðan á kennslu stendur. Opin
stundaskrá gefur kennurunum
ákveðið svigrúm til að skipuleggja
og aðlaga skólastarfið nemendum
og öllum ytri aðstæðum. Samstarfs-
hópur kennara skipuleggur náms-
umhverfi og viðfangsefni viðkom-
andi nemenda.
Ég tel sveigjanlegt skólastarf vera
vænlegustu leiðina til að nálgast
markmið grunnskólalaganna og
einkum 42. grein þar sem lögð er
áhersla á að skólinn komi til móts
við og viðurkenni mismunandi per-
sónugerð, þroska, getu og áhuga-
svið nemenda."
Opna stundaskráin gerir það að
verkum að krakkarnir velja sér sjálf
viðfangsefni og verkefni innan
ákveðins ramma og gera sér sjálf
starfsáætlun vikulega eða daglega.
Þetta á að gera þá samábyrga fyrir
sínu námi. Alltaf eru nokkrar bekkj-
ardeildir í nánu samstarfi og vinna
kennararnir í hópum með nemend-
unum, ekki við gamalkunna þekk-
ingarítroðslu heldur sem ieiðbein-
endur. Sameiginlega útbúa nem-
endur og kennarar starfssvæði í
kennslustofunum. Þarna má finna
ákveðið stærðfræðihorn, ákveðið
horn fyrir teikningu og föndur o.s.
frv. og svo er það heimakrókurinn.
Þegar útsendarar HP gerðu sér
ferð í skólann árla morguns voru
einmitt yngri nemendurnir ásamt
nokkrum kennurum staddir í
heimakróknum. Þar lögðu þeir
sameiginlega á raðin um viðfangs-
efni dagsins og krakkarnir völdu sér
verkefni, og ruku svo greinilega
áhugasamir til starfa. Það var frem-
ur óvenjuleg sjón með tilliti til
gamla kennsluformsins. Þarna var
allt opið á milli kennslustofa og
kennararnir gengu á milli nemend-
anna sem þegar voru farnir að
keppast við hver á sínu vinnusvæði.
Mikið er af myndskreytingum á
veggjum og vitna um sköpunarstarf
nemendanna og fjölmargt fleira
gerði umhverfið líflegt, enda mun
vera lögð mikil áhersla á að um-
hverfi nemendanna sé námshvetj-
andi.
Kennari nokkur leiddi litla hnátu
með sér úr stærðfræðihorninu yfir á
föndursvæðið. „Það er svo þröngt
hjá mér,“ sagði hún við annan
kennara, „má hún vera hér?“ „Sjálf-
sagt“, og innan skamms var hún
sest niður með heklunál og heklaði
af kappi.
Kristín var spurð hvort nemendur
gætu sloppið við að læra það sem
uppálagt er að kenna skv. námskrá
og hvort nemendurnir forðuðust
ekki leiðinlegu fögin í svona frjálsu
kerfi:
„Vesturbæjarskóli tekur mið af
námskrá eins og aðrir skólar," svar-
ar hún. „Samstarfshópur kennara
skipuleggur viðfangsefnin, sem
standa yfir í ákveðinn tíma í senn,
en síðan tekur hvert höfuðverkefn-
ið við af öðru. Þannig er séð um að
koma öllum þeim þáttum námskrár
til skila sem til er ætlast.“
Enginn árgangur útskrifast
„Það er uppi ákveðinn misskiln-
ingur með valgreinarnar," segir
ánægður faðir sem talað var við.
„Krakkarnir hafa nokkuð frjálsa
möguleika til að velja sér verkefni
eftir áhuga á hverjum degi en þau
þurfa samt að skila ákveðinni vinnu
í hverju fagi sé til lengri tíma litið."
Hann segir að krökkunum sé ekki
þröngvað til að læra neitt heldur sé
reynt að laða þau að hverri náms-
grein þegar þau eru tilbúin til að
takast á við hana. Og hann segir að
það gangi upp. „Kennararnir halda
svo dagbók þar sem þeir skrá
frammistöðu og árangur þannig að
þó engin próf séu þá er útkoman sú
sama og í gamla kerfinu."
Um árangurinn af þessu opna
skólastarfi síðastliðin 4 ár hefur
Kristín þetta að segja: „Uppbygging
starfsins á sér stað ennþá. Fyrsta ár-
ið voru nýju starfshættirnir teknir
upp hjá 6 og 7 ára nemendum og
þeim síðan fylgt eftir ár frá ári. Eng-
inn árgangur hefur því enn útskrif-
ast úr skólanum, sem búið hefur við
breytta kennsluhætti frá 6 ára aldri.
Núverandi 12 ára nemendur hafa
þó nokkurra ára reynslu af þessu og
vorið 1986 munu fyrstu nemend-
urnir útskrifast úr skólanum með
reynslu af breyttum kennsluháttum
frá 7 ára aldri.
Skólastarfið er metið jafnt og þétt
bæði á reglulegum samstarfsfund-
um kennara og í lok hvers skólaárs
er starf viðkomandi árs metið og
skipulag næsta árs byggt á reynslu
fyrri ára.“
Kunna á uppflettirrtin
Nemendurnir virðast í heild mjög
ánægðir með skólann sinn og ekki
er að efa áhuga kennaranna á því
starfi sem þarna fér fram, enda
leggja þeir mikla vinnu á sig þar
sem þetta fyrirkomulag krefst þess
beinlínis. En sem fyrr getur eru ekki
allir foreldrar eins ánægðir eða viss-
ir í sinni sök um ágæti sveigjanlegs
skólastarfs.
í þessu kerfi er lögð áhersla á sjálf-
stæð vinnubrögð nernenda við
þekkingaröflun í stað einhliða möt-
unar. Sumir óttast þó að of langt sé
gengið í þessa átt og krökkunum
ekki veitt næg grundvallarþekking.
„Hann virðist ekki kunna að leysa
úr einföldum stærðfræðiþrautum
en er orðinn meistari í að fletta því
upp hvernig á að reikna þær,“ segir
faðir um son sinn sem hefur verið
þarna í nokkur ár.
Dæmið er auðvitað ýkt en segir
þó nokkuð um áhyggjur foreldra
sem m.a. beinast að því að í óefni
stefni þegar krakkarnir komast á
táningsaldurinn og þurfa að standa
sig á síðustu árum grunnskólans.
Nokkrir foreldrar hafa fært börn-
in sín í annan skóla vegna óánægju
með sveigjanlega skólakerfið í Vest-
urbæjarskólanum. Móðir 12 ára
stráks sem hún lét færa milli skóla
hafði þetta að segja: „Mér fannst
þetta ekki henta honum. Hann er
svoddan fiðrildi og þarf aðhald. Ég
er ekki á móti nýjungum en skóla-
starfið má þó ekki vera galopið, og
mér fannst ekki heppilega að staðið
þarna. Það var allt komið í óefni og
barnið lærði ekki neitt, fannst mér.
Ég vil ekki varpa allri sökinni alfarið
á skólann og ég veit að kennararnir
leggja sig alla fram og telja að kerfið
sé gott og ef sonur minn geti ekki
aðlagast skólastarfinu þarna og fé-
lögum sínum þá sé það vegna þess
að eitthvað sé að honum. Ég tel
hann ósköp venjulegan strák en
hann er svolítið óknyttinn og því
hentaði þetta honum ekki.“
Faðir 12 ára stráks sem stundað
hefur nám í Vesturbæjarskólanum
frá upphafi telur að fenginni reynslu
að ekkert innan þessa kerfis megi
taka fram yfir það sem tíðkast í
hefðbundnu skólakerfi. Yngri sonur
hans byrjaði þarna líka en foreldr-
arnir ákváðu að flytja hann í annan
skóla. „Ég hef það á tilfinningunni
að þessi áhersla á að nemendurnir
öðlist hæfni til að tileinka sér náms-
efnið fremur en að læra beint sé tal-
in einhver trúarbrögð af þeim sem
standa þarna að málum," segir
hann. „Hið tekníska apparat virðist
vera aðalatriðið og ég hef áhyggjur
af því að þangað sæki fólk sem ekki
hefur mikinn áhuga á því að kenna,
heldur fitlar við sjálft sig og við eitt-
hvað sem kallað er merkilegar til-
raunir en tilraunir á að gera á til-
raunastofum en ekki í skólum."
Þessi faðir kvaðst aðspurður ekki
vera á móti nýjungum í kennslu-
starfi, en hann þekkir nokkuð til er-
lendis, m.a. í Svíþjóð og þar hafi
svona kerfi gefist illa.
„Grunnskólalögin virðast gefa
nokkuð frítt spil með svona
kennslunýjungar bara ef einhverj-
um skólastjóra dettur í hug að taka
þær upp,“ segir sami faðir.
Andstætt því sem flestir foreldr-
ar sem rætt var við sögðu, kvað
þessi faðir son sinn ekki vera neitt
sérlega ánægðan með opna skóla-
starfið — hann tregaði gamla kerfið.
Þar á ofan bættist að fyrir foreldra
væri ekki auðvelt að eiga samskipti
við þá sem ráða í skólanum. For-
eldrum byðist vissulega að vera
með börnum sínum í skólanum til
að fylgjast með en fráleitt fengist
nokkur kynning með því, þar sem
allt virtist á ringulreið í skólastofun-
um. „Það hlýtur að vera óhemju
erfitt að vera nemandi þarna því
það eru ekki gerðar neinar fastar
kröfur til þeirra." Hann kveðst
stundum hafa gert stikkprufur á
syni sínum til að athuga framfarir
hans og komist að raun um ákaflega
mikla vanþekkingu.
Öflugt foreldrafélag
Stefán Thors er formaður for-
eldrafélags skólans. Hann er aftur á
móti yfir sig ánægður með sveigjan-
lega skólakerfið og telur útkomuna
af því vera mjög góða. „Fyrst og
fremst felst kosturinn í því að börn-
in öðlast ákveðinn sjálfsaga í vinnu-
brögðum og læra að leita eftir upp-
lýsingum en eru ekki bara mötuð á
staðreyndum. Þau læra að vinna.
Það hef ég fundið á báðum mínum
börnum sem hafa verið í Vesturbæj-
arskólanumr segir hann.
Hann segir foreldrafélagið vera
mjög virkt en mestan kraft þess
beinast að baráttu fyrir nýju hús-
næði. Minna hafi verið rætt um
innri mál og kennsluhætti. Hann
fullyrðir að almenn ánægja hafi ríkt
meðal foreldra bæði með kennslu-
hætti og samstarf foreldra og kenn-
ara. Óánægjuraddir hafi verið í al-
gerum minnihluta og fáir foreldrar
tekið börnin sín úr skólanum vegna
einhverrar óánægju með kennslu-
hætti. E.t.v. hafi sú óánægja rang-
lega beinst að kennsluháttum í stað
þess að henni væri beint að því að-
stöðuleysi sem þarna ríkir vegna
þrengsla. „Fólk var orðið lang-
þreytt á því og hefur þess vegna ef-
laust blandað þessu eitthvað sam-
an.“
Kristín segir að foreldrafélagið
hafi þegar í upphafi verið mjög öfl-
ugt og mikill stuðningur og hvati
fyrirskólastarfið. „Samstarf heimila
og skóla hefur verið skipulagt af
skólans hálfu og foreldrum er gef-
inn kostur á að hafa samband við
kennara jafnt og þétt í símaviðtals-
tíma kennaranna. Eins eru skipu-
lagðar foreldrakynningar á hverju
hausti, þar sem foreldrum eru
kynnt viðfangsefni vetrarins og
skipulag. Það er þó reynsla þeirra,
sem staðið hafa fyrir breytingum á
skólastarfi og Vesturbæjarskóli er
engin undantekning þar frá, að
virkni foreldra verður minni eftir
því sem lengra líður frá því að
breytingar hófust.
Það á við um þetta skólaform eins
og öll önnur að gagnkvæmt traust
og skilningur verður að ríkja milli
heimila og skóla til að jákvætt við-
horf barnanna geti myndast til skól-
ans og að nám barnanna leiði þar af
leiðandi til tilætlaðs árangurs."
Óttast agavandatnðl
Kristín tekur undir það með for-
manni foreldrafélagsins að þau hafi
ekki orðið vör við mikla óánægju
foreldra með skólastarfið og að fá
dæmi séu um að foreidrar hafi flutt
börn sín yfir í annan skóla.
Sumir viðmælendurnir héldu því
fram að óánægju mætti helst rekja
til vanþekkingar viðkomandi á
skólastarfinu. Sveigjanlega skóla-
kerfið krefst þess að foreldrar séu
virkir í þátttöku með börnunum í
skólastarfinu. En er öllum það ger-
legt vegna vinnu og fleiri ástæðna?
Faðir 12 ára stúlku sagðist í sam-
tali við HP lítið hafa getað fylgst
með því sem þarna fer fram og hon-
um virtist hálfgerð upplausnartil-
hneiging ríkja innan skólans. Hann
benti á konuna sína sem kunnáttu-
meiri málsvara. Hún var jákvæðari
en hafði þó út á ýmislegt að setja.
Sérstaklega féllu skoðanir hennar
saman við það sem virtist áberandi
hjá fleiri foreldrum, að með því að
börn væru látin stunda nám í opnu
skólakerfi væri tekin viss áhætta.;
Það þyrfti að fylgjast mjög vel með
til að átta sig á hvort um einhverjar
framfarir væri að ræða en þrátt fyr-
ir það vissi enginn hvort nemend-
urnir stæðu jöfnum fæti við aðra
nemendur úr gamla kerfinu.
Hún sagðist þó hafa tekið eftir því
að nemendurnir í Vesturbæjarskól-
anum væru mun frjálslegri í fram-
komu en tíðkaðist í gamla skóla-
kerfinu. Samskipti kennara og nem-
enda væru mun óþvingaðri og
krakkarnir virtust njóta sín mun
betur. Önnur móðir tók undir þetta
en sagðist þó hafa heyrt aðra for-
eldra telja að börnin fari þarna í
gegn heilu veturna án þess að læra
neitt. Hennar dóttír hefur verið
skamman tíma þarna og þetta virt-
ist að ýmsu leyti sniðugt en þó væri
ákveðið agavandamál sem hún ótt-
aðist. „Þetta gæti þó lukkast," sagði
hún bjartsýn.
Það virðast ekki vera öll kurl
komin til grafar meðþær fjölmörgu
skólanýjungar sem teknar hafa ver-
ið upp á síðari árurq: Töluverð tor-
tryggni virðist ríkjg. í garð þeirra
sem að þeim stanáM oft byggð á
vanþekkingu og gatnalgrónu brjóst-
viti sem á rætur í gjörólíku þjóðfé-
lagi og skólastarfi. Kennarar eru
líka svolítið óttaslégnir því þeim
finnst stétt þeirra sett undir smásjá
í seinni tíð. Vesturbæjarskóli er tek-
inn hér til umfjöllunar einfaldlega af
þeirri ástæðu að þar sameinast
tvennt sem ofarlega er á baugi í
skólamálaumræðunni í dag:
Kennslunýjungar og hrikalegar
kennsluaðstæður vegna skorts á
fjármagni til uppbyggingar á hæfi-
legu skólahúsnæði. Kristín á loka-
orðið um það hvort þróunin í skóla-
málum stefni í átt til sveigjanlegs
skólastarfs almennt:
„Þegar vel tekst til, tel ég að með
starfsháttum, sem mótast af hug-
myndum um sveigjanlegt skóla-
starf, ætti að vera auðveldara að
nálgast ýmis þau markmið, sem
stefnt er að í grunnskólalögunum.
En það er þó m.a. komið undir því
fjármagni sem veitt verður til skóla-
mála í framtiðinni hver þróunin
verður í grunnskólum landsins."
HELGARPÓSTURINN 25