Þjóðlíf - 01.12.1987, Qupperneq 54

Þjóðlíf - 01.12.1987, Qupperneq 54
TÆKNI & VÍSINDI ,,Þó að þeir Jakob og örn segi í grein sinni að líftæknin sigrist á blóðtappa þá verður enn margt óleyst í sambandi við kransæðastíflu og hjarta- og æðasjúkdóma þótt tPA komist í notkun. Það þarf t.d. að vera hægt að beita því innan ákveðins tíma frá því að blóðseginn myndast og þó að blóðseginn sé leystur upp þá situr eftir þrengd æð vegna þess að undanfari blóðsegamyndunarinnar er æðakölkun sem þrengir æðina á mörgum árum. Vandamálið leysist ekki nema að hluta og eftir er erfið ákvörðun um hvað beri að gera eftir að lyfið hefur leyst upp kransæðastífluna; þarf sjúklingurinn að gangast und- ir skurðaðgerð, eða kransæðavíkkun o.s frv.? Þetta lyf opnar stíflaða æð og með því tekst að hafa áhrif á stærð hjartadrepsins og draga úr stærð þess vöðvamassa hjartans sem glatast við stíflunina. Petta hefur mikil áhrif á bata sjúklingsins bæði í bráð og lengd. Því minna hjartadrep, því betra fyrir sjúklinginn. Annað óleyst vandamál er að það myndast svokallaðir „súrefnis- ríkir radikaiar" við drepið í hjartavöðvanum og þegar blóði er hleypt þar inn að nýju, skapast ástand sem við skiljum enn ekki til fulls. En það vill svo til að menn telja að hægt verði að nota eitt þessara nýju lyfja ,Superoxide dismutase - sem í töflu Amar og Jakobs er sagt verka gegn hjartaslagi - ásamt tPA, til þess að leysa sum þau vanda- mál sem skapast við það að opna æð sem hefur stíflast. Við erum þannig í miðjum klíðum við að glíma við þennan vanda og sigurinn er enn langt undan. En þessi Iíftæknilyf marka stóran áfangasigur og það yrði þýðingarmikið ef hægt yrði að fá lyfið tPA með ódýrum hætti. Þegar hefur verið sýnt fram á að sjúklingum reiðir betur af þegar tekst að leysa upp blóðsegann með þessum hætti.“ - Hvaða önnur ný líftæknilyf vekja helst vonir manna í dag? „Það er margt í gangi en ég get t.d. nefnt lyf sem lækkar kólesteról og miklar vonir era bundnar við. Það var nýverið sett á frjálsan markað í Bandaríkjunum og heitir Lovastatín. Það er þó á mörkun- um að geta kallast „líftæknilyf,“ en þekkingin sem leiddi til þessarar framleiðslu fékkst m.a. úr frumulíffræðilegum rannsóknum þeirra Browns og Goldsteins sem fengu Nóbelsverðlaun 1985. í töflu þeirra Jakobs og Amar, er getið efnisins Lipocortin en það er á algeru firumrannsóknarstigi. Þetta efni myndast í líkamanum þegar gefin eru barksterahormón og skyld lyf. Barksterar eru t.d. notaðir gegn þrálátum bólgu- eða ofnæmissjúkdómum, eins og liða- gikt og astma. Vandamálið við barkstera hefur verið miklar hjá- verkanir og það hefur ekki tekist að aðskilja hagstæðu áhrifin og hjáverkanimar í þessum lyfjaflokki. Ef það tækist að framleiða hina náttúrulegu afurð þessa efnis í líkamanum þá er vel hugsanlegt að hægt verði að einangra jákvæðu áhrifin og draga úr hjáverkunum. Þetta er það sem menn nefna helst í sambandi við Lipocortin en í dag telst þetta þó vera framtíðarmúsík og ekkert í sjónmáli." - Getur hinn gífurlegi kostnaður við framleiðsluna leitt til þess að lyf sem gefa góða raun verði ekki hagnýtt? „Það er mjög erfitt að spá um það en ef tekst að lækna alvarlegan sjúkdóm þá er e.t.v. jafnframt verið að koma í veg fyrir fötlun og örorku sem reynist þjóðfélaginu mjög dýr. í öllu falli er þó líklegt að kostnaðurinn í heildina verði meiri." Þó að líftæknin hafi fært okkur stóra áfangasigra er ekkert sem bendir til að hún, ffekar en önnur læknisfræði, hækki hámarksaldur- inn, þótt meðalaldurinn hækki. Allar dýrategundir hafa sinn há- marksaldur og mannskepnan hefur þar enga sérstöðu. Á síðustu öld lengdist meðalævin vegna þess að bamadauðsföll- um fækkaði og færri deyja nú ótímabærum dauða á miðjum aldri. Þrátt fyrir allt þetta eru mjög fáir enn í dag sem ná því að verða mjög aldraðir, fara t.d. langt fram yfir áttrætt. Þetta er vegna þess að ekkert af því sem læknisfræðilegar framfarir gera hefur raunveruleg áhrif á líffræði öldrunar - kannski sem betur fer. Hins vegar er raunhæft að vænta þess að fleiri verði gamlir og framfarir dragi einnig úr heilsufarslegum vandamálum aldraðra.“ • Getur hugsast að þessi þróun leiði til þess að fólk hætti að passa sitt heilsufar og treysti á að fa „viðgerð“ ef eitthvað bregður útaf? „Jú,þetta er mjög alvarlegt vandamál og ég tel að þekking undan- farinna ára ætti að gera mönnum ljóst að þeir hafa heilbrigði sitt að miklu leyti í eigin höndum og þar með er þeim lögð mikil ábyrgð á herðar. Þessi hugsunarháttur er gjörólíkur þeim sem var fýrir nokkr- um áratugum þegar menn voru ofurseldir farsóttum, hungursneyð og öllu mögulegu sem hafði áhrif á heilsufarið í landinu. Nú er ekkert sem hefur jafnmikil áhrif á langh'fi og heilsu fólks og hvemig það ræktar sjálft sína heilsu.“ - Hversu langt er þróun líftæknilyfja gegn krabbameini komin? „Eg er ekki sérfróður um þá hlið málsins en tel að það sé ekki hægt að binda vonir við þau efni í allra næstu framtíð og ekkert þeirra hefur enn verið reynt með vemlegum árangri. í vissum tilvikum hefur Interferon vakið vonir en líka valdið vonbrigðum. Ein tegund krabbameins, lungnakrabbinn, er reyndar skýrt dæmi um sjúkdóm sem í langflestum tilvikum er til kominn vegna þess að fólk varpar frá sér ábyrgð á eigin heilsufari og er beinlínis afleiðing af lifnaðarháttum. Og mitt í allri þessari þekkingarsprengingu og þeirri von sem við hana eru bundnar, stöndum við frammi fyrir því að í yfir 90% tilvika stafar lungnakrabbi af reykingum. Þannig er þekkingin og tæknin ekki einhlít.“ - Fylgjast íslenskir læknar náið með þessari þróun og taka ný lyf í notkun um Ieið og færi gefst? „Já, ný lyf eru tekin hér í notkun hóflega snemma. Það á samt ekki að rjúka upp til handa og fóta á meðan verið er að prófa ný lyf. Þau verða að ganga í gegnum mikinn hreinsunareld athugana og prófana. Lyf er ekki fullþróað fyrr en búið er að sanna með skipulegum athugunum að það sé bæði gagnlegt og veiti fólki eitthvað nýtt og valdi ekki skaða. Lyf á því ekki að setja á markað fyrr en það hefur verið fullþróað og ég held að íslensk læknastétt og heilbrigðisyfirvöld feti nokkuð skynsamlegan meðalveg hvað þetta varðar.“ - Er þessi þróun svo hröð í dag að hægt sé að tala um byltingu? „I grunngreinum læknisfræðinnar er að verða mikil þekkingar- sprenging; í erfðafræði, sameindalíffræði, erfðatækni og svo líftækn- inni sem byggist á þessum greinum. Þama margfaldast þekkingin á örfáum árum og það er vandaverk fyrir lækna að hafa yfirsýn vfir allt sem er að gerast.“ - Erum við íslendingar á einhvem hátt þátttakendur í þessari líftækni? „Það er ekki verið að gera hér miklar athuganir sem snerta lyfja- framleiðslu á þessu sviði en það eru ýmsar grunnrannsóknir í gangi sem tengjast þessu; í ónæmisfræði, boðkerfum æðaveggsfrumna, í frumulíffræði krabbameins o.fl. Þetta er ekki í stórum stíl en við þetta er samt lögð talsverð rækt. Svo eru aðrir hlutir líftækninnar í gangi s.s. í sambandi við vinnslu á sértækum ensímum úr t.d. hita- þolnum örverum og í Raunvísindastofnun Háskólans eru í gangi heilmiklar rannsóknir á fitusýrum í hjartavöðva og fitusýrum úr lýsi. Þetta tengist allt þessari grundvallar líffræði sem er undirstaða hf- tækninnar.“ • Ómar Friðriksson 54
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64

x

Þjóðlíf

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Þjóðlíf
https://timarit.is/publication/1099

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.