Morgunblaðið - 08.10.1969, Blaðsíða 3

MORGUNBJLAÐIB, MIÐVIKUDAGUiR 8. OKTÓBER 1©69
3
í PARADiÍSARHEHMT Lax-
ness er fjallað um Steinar
Steinsson bónda á Steinum
undir SteinaJhlíð, hugsjóna-
mann og sér*kennilegan per-
tsónulei'ka. Á íslandi þeklkja
margir þessa perisónu, elklki að
eints vegna ikynna af lestri sög
umnar heldur vegna þeíkfldng
ar á eiginleiikum þjóðariinnar,
tilhneiigingum og látbragði.
Ef ikynna ætti Steinar Steins
son á menningarflegum vett-
vangi í Suðurrílkjum Banda-
ríkjanna er efldki víst að það
tæikist hönduglega nema með
„ Þetta árið skal ég.
Sjónleikurinn Tobacco Road eftir Erskine Caldwell
frumsýndur í kvöld hjá Leikfélagi Reykjavíkur
miikill vatrifærni kynnenda og
opnum hug þeirra, sem á
hlýddu og menn yrðu að
bvenfa frá síntu eigin um-
hvertfli til þesis að að geta telkið
þátt í jarðlíflsþelkikingum Stein
ars.
Mér datt þetta í hug þegar
ég fylgdist með ætfingu á To-
bacco Road hjá Leikfélagi
Reyikjavílkur, en í því leilkihús
verki er m.a. fjallað um S-
Karóliínubóndann Jeeter Lest
er. Jeeter er enginn fram-
kvæimdatmaður, enda lífsíhjól
ið snúist á þann ihátt að þetss
er ef til viill engin von, en
hann ætlar samt alltaf að fara
að gera hlutina og segir gjarn
an: „Þetta árið slkal ég . . .“,
og þar með búið.
Þráðurinn í Tobacco Road
er spunninn um illa haldið
fólik, sem þjáist af margs kon
ar hugsanaflætkjum eða ef til
vill hugsunarleyisi en það leyn
itr þó á sér og alls staðar slkín
í gegn hin hjartanlega græslku
lausa gamansemi.
Það er fátaekt íóllk í To-
bacco Road, mjög fátæ'kt og
saga þess stendur mjög fjarri
okikar þjóðlífi, en olklku.r ber
eklki aðeins að leggja hlustirn
air við clkkar eigin þjóðlífis-
hjart'slætti til þetsts að verða
víð'Sýnni, heldur einnig ann-
arra þjóða því eins og maður
er manins gaman eru þjóðir
þjóða gaman.
Steinar í Steinalhllíð og Jeet
er Lester eru sérlfcennilegir
hvor á sinn hátt, en það mælir
ekikert á móti því að þeix gætu
orðið góðir kunningjar, þó að
Steinar hafi verið fram-
kvæmdaimaður, en Jeeter
ek'ki.
Hxiifluinidur sögunmar Tob-
acco Road er Ensflcine Caild-
wieflfl, Bianidiairilkijiamiaðiur fædd-
uir 1 '903. Hamin eir einn aif hörð
ustu riltlhöfumdium Bandiarílkj-
anma, sem é fynri hiluta 20.
alidiair teyigði saigniafláistima í
siuirudiuir og noitaði bama mieð
siínium eiigdin tilllþiri'flum. Kning
umistæðiurmar í uppeildá Oaild-
weflflis haifla uggfliauist haflt mik
iil áhiriif á nithöfiuindaiflerii hams
oig stíll, en fynstu tvio áiratuig-
ána í iiílfi hainis vair hanin á
sitöðuigiu ferðailiaigii og dvaldi
sjaldian meima nioklkna mán-
uði á saima stað, en flalð'úr hiants
vair háttisiettur í söifmuði mót-
mæilemidia oig sitairf hanis vair
flófligið í fanðiailiögium mdflfli
scknia í Suðurrílkjumum, eiflt-
in-'gr'enBlan með siaflniaiðarsitarfi
og kiiilkjuim. Efitiir atð hafa ail-
izt upp á ihllaupuim, fllHinidiriaði
Cafl'dwel'l víða uim lönd og
llaigðá sittlhviað fyirir sig. Hann
vann við vopnaifllutndniga,
stundaði háslkiólaném, af-
grtúddi í kjötveirzlun, stund-
aiðd atvinnumianinsiku í fót-
boflita, seldli byggingairflióiðir í
Afliabaima, sem 'reymdiair voru
fllesbar undir vaitni og bliaðia-
maðuir var ihainn um tíma að-
uir en bann hóf ritsitönf af
fuflilum knafti. Þeigair hann
hætti blaðamenimsiku fluttisit
hamn til Maiine og á mæistu ár-
um ©ftiir iþað laigði hann
grundvöEinn að fræigtð sdnmd
mieð 'þvi að slkiriifa Tobacco
Road oig Daigsfliáttu drottins,
þirátt fyriir kaeruflieysi í fliesitu
eiru þó ti'lþirif hjá fólkimu í
aðra átt. Við fyfllgjumist hér
aðeins með orðastoaká Jeeter
gamila og systur Besisie, áfcafs
kvemprédikara, sem er þó
sikiramibi saimningislllipuir ef far
ið eir út í aðka sélma, en
strönigustu siðtfiræðd:
Jeeter: Gleymdu eklki að
biðja fyrir Pearl, systir Bess-
ie. Pearl Ihefur dálítið voða-
legt á samvi^kunni.
Bessie: Ég ætlaði akkúrat
að fara til þess. Systiæ Ada
bað mig að biðja þess að Lov
myndi eklki berja (hana mjög
mifcið út af þessum róifum sem
þú stalst.
Jeeter; Það er ekki það. Það
er hvað hún gerir sjálf.
Bessie: Hvaða symd hefur
Pearl drýgt, bróðir Jeeter?
Petur Einarsson og Hrafnhildur Guðmundsdóttir
verkum sínum.
Fjölskyldumynd af Lester-fólkinu. Ljósm. Mbl. Sv. Þorm.
en þær bæikuir haifla komið út
í mlilljóinium einfiafca og þar
eins og víðiast í síinum ritum
er Calldweflfl að 'lýsa á stíi-
fæirðian hátt flófltai flré æsfcu-
dögum sínum og sérlkennilleg-
um Mflsihiáttum þeas.
Sj'óníleikinn Tobacco Road
samdi Jack Kirfldiamd eftir
sikáildisögu Caidwefllls og Jökuil
Jiafciobssan heiflur þýtit verkið
á íisfllenizfcu. Gísfld HiaHdórisisioin
er leikisitjóri og leikmynd fyr
ir þessa uppfærslu Leilkfélags
Reykijiavítauir ’haifla Stednþór
Siiguir'ðlsiaon og Jóm Þóriistsion
gieirt.
11 leiifcariair enu í Toibacco
Road, en þiað eru: Bongar
G'airðairssion, Siigiríður Haiga-
iín, Gisflli Haflflldióiris'sioni, Hratfn-
'h illdur Guðimundisidióttiir, Ánóra
Hafllidlórsdóittir, Pétur Einars-
son., Jón AðdilSi, Iniga Þóæðax-
dicttir, Eddia Þórardnsidótitir,
Gufðmlunidur Pálslsoin og Kari
GuðdnunidsisO'n.
Maingiar elkiemmit.iflie'gar per-
siónuir eru í Tobacoa Road, ein
í hlut-
Jeeter: Það er nú það sem
Lov var að tala um við mig
í dag. Hann segir Pearl vilja
elklki tafla við hann og hún
vilji ekíki láta hánn snerta á
henni. Á nóttunni þá legg&t
'hún niður á motturætfil á gólf
inu og Lov verður að sotfa í
rúminu aleinn. iÞetta er eíkki
gott hjá einni eiginkonu og
Guð ætti að fá Ihama til að
hætta þessu.
Besisie: Bróðir Jeeter, litlar
stúl.'kiur eins og Pearl vita
ekki hvernig þær eiga að
hegða sér í 'hjónabamd eins og
við tfullörðna fólkið. Svo kann
slki elf ég talaði við Ihana sjáif
í staðinn fyriir að fá Guð til
þess, þá kæmi ég vitinu fyrir
h ana. Ég held ég sé klárari á
þeslsu sviði en Guð Altaáttug-
ur, aí því ég var giift kona al-
veg þangað til í fyrrasumar
þegar maðurinn minn dó.
Ætli ég viti öklki mofcfc um
þetta. Guð mundi aldrei koma
orðurn að því“.
— á. j.
Kvenprédikarinn systir Bessie framkvæmir giftingarathöfnina á sér og Dudda.
8TAKSTEIIVAR
Fyrirspurn svarað
Tíminn beinir þeirri fyrirspurn
til Mbl. í gær, hvers vegna Bæj-
arútgerð Reykjavíkur hafi verið
stofnuð og segir: „Var stofnað
til hennar sem árásar á einka-
framtakið eða var hún sprottin
af vantrú á því?“ Sjálfsagt er að
svara þessari spurningu. Bæjar-
útgerð Reykjavíkur var hvorki
stofnuð til höfuðs einkaframtak-
inu né vegna vantrúar á því.
Bæjarútgerð Reykjavíkur var
sett á stofn eftir að þrautreynt
var, að einstaklingar eða einka-
fyrirtæki fengust ekki til þess
að taka að sér útgerð nýrra tog-
ara nema að mjög takmörkuðu
leyti. Stofnun Bæjarútgerðarinn-
ar var neyðarráðstöfun á sínum
tím til þess að tryggja útgerð
togaranna frá Reykjavík og þá
atvinnu í borginni, sem sú út-
erð skapaði. Á þeim árum, fyrstu
árunum eftir stríð, voru hvers
kyns opinber afskipti mjög í
tízku víða um lönd og einnig hér
á landi. Bæjarútgerðir voru
voru stofnaðar víða um landið.
En hver hefur reynslan verið af
rekstri þeirra? Niðurstaðan hefur
orðið sú, pð bæjarútgerðir hafa
alls staðar verið vandræðaböm
og nú er svo komið að bæjarút-
gerðir eru einungis starfandi i
Reykjavík og Hafnarfirði en þar
er einn togari gerður út undir
merkjum B.Ú.H. í Hafnarfirði
hefur taprekstur af Bæjarútgerð
inni orðið óbærilega þungur
baggi á bæjarfélaginu og heft
framfarir þar á ýmsum sviðum.
í Reykjavík hefur Bæjarútgerð
in verið rekin með tugmilljóna
halla ár eftir ár og þótt Reykja-
vík sé að sjálfsögðu fjárliagslega
öflugasta sveitarfélag landsins
er þessi mikli taprekstur engu að
síður mjög þungur baggi á borg-
arsjóði og að því stefnt af hálfu
borgaryfirvalda að breyta rekstr
arformi þessa útgerðarfyrirtækis
með einhvejum hætti.
Rödd úr dauðs
manns gröf
Þrátt fyrir þessa reynslu af
opinberum útgerðarrekstri kem-
ur Ólafur Jóhannesson fram á
sjónarsviðið rúmum 20 árum> eftiv
að bæjarútgerðaævintýrið hófst
og áratug eftir að flestar bæjar-
útgerðir urðu gjaldþrota og legg
ur til að sett verði á stofn ríkis-
útgerð togara. Reynslan af bæj-
arútgerðunum hefur ekki verið
góð, en óhætt er að fullyrða, að
rekstur ríkisútgerðar mundi
verða með enn meiri endemum.
Að hlusta á Ólaf Jóhannesson
tala um útgerðarmál er eins og
að heyra rödd úr dauðs manns
gröf. Það er ljóst, að togaraút-
gerð verður ekki efld á ný nema
með verulegum tilstyrk frá hinu
opinbera. En reynslan hefur
kennt okkur, að sá stuðningur á
ekki að vera í formi ríkisútgerð-
ar eða bæjarútgerðar. Þvert á
móti á að gera einkaaðilum í út-
gerð kleyft að reka togara með
hagkvæmum hætti. Það mun reyn
, ast bezt í bráð og lengd.
t.
c
*