Morgunblaðið - 25.01.1973, Síða 20

20
MOrtóuNBLAÐlÐ.-FIMMTLÍDAGUR 25. JANÚAR 1973
- Viðbrögð
Franih. af bls. 13
streng og segir, að allt bendi
til þess, að eldgoslð m-uni
leggja aðra af þýðingarmestu
| verstöðvum ísletndinga í eyði.
EFNAHAGSKREPPA
ÓUMFLÝJANLEG
Morgunblöðin í dag, mið-
vikudaginn 24. jan. birta frétt
| ina af eldgosinu á forsíðu.
i Dagens Nyheter leggur hálfa
j forsíðuna undir myndir, teikn
í ingar og frásagnir af þessum
f ægilegu náttúruhamíörum.
[ Fyrirsögn blaðsins er: Rak-
| andi eldtungur ógna bænum.
í Síðan kemur löng frásögn á
• fréttainnsíðum blaðsins, sem
Mats Lundegárd, fréttamaður
• Dagens Nyheter, símsendi frá
Islandi í nótt. Blaðið segir, að
náttúruhamfarirnar á Heima-
ey séu gífurlegf áfall fyrir
fjármálalífið á Islandi og ef
| Heimaey leggist i auðn verði
það algjört rothögg á isJenzkt
j efnahagslif. Blaðið heldur á-
I fram og segir: „Áfallið snert-
ir ekki aðeins Vestmannaeyj-
ar heldur aWa íslenzku þjóð-
ina og þó myndir í sjónvarpi
og blöðum af eldgosinu séu
tignarlegar í augum útlend-
inga er víst, að fáum Islend-
ingum er hlátur í hug. Efna-
hagskreppa er augljóslega yf-
isvofandi á íslandi.“
Sænska dagbladet leggur
bróðurpartinn af forsiðu sinni
undir frásagnir og myndir af
gosinu auk þess, sem öll bak-
síða blaðsins fjallar um Is-
land og eldsumbrotin í Helga-
fellá. Frásögn fréttamanns
blaðsins, Omar Magnergárd
er öLlu litrikari en aðrar
blaðafrásagnir. Þar segir, að
Vestmannaeyjabær sé á kafi i
ösku og menn óttist að eld-
tungurnar frá gosinu læsist
í þau hús, er standa nsest
gignum, en það geti þýtt, að
eldur breiðist um allan bæ og
hann brenni ti! ösku.
Bæði blöðin láta í ljós sam-
úð með Islendingum og leggja
á það áherzlu, að hér sé um
stóralvarlegt vandamál að
ræða, sem varði öll Norður-
löndin.
— l>að er aumt
Framh. af bls. 32
cteg og nótt og fæstir hafa nokk-
uð sofið. Vantiar því mannskap
t»I þess að sinna björgunarstörf-
um svo vel sé og einnig ef eitt-
hvað óvænt kemur Upp á.
Hraunrennslið jókst talsvert í
nótt seim leið um kl. 4 og stóð
sú stroka í um það bil 1 klst.
Síðan linnti aftur og hefur gos-
ið verið fremur stöðugt i allan
dag. Um miðjan dag brast hraun
kjanturinn nær bænum og rann
hraunið þá til sjávar nær höfn-
inni en það hafði gert, en tók
síðan stefnu til austurs, svo að
betur fór en á horfðist. Hraun-
tungan sem runnin er í sjóinn
nær um það bil 500 m út og
breidd hennar er 800 m. Bæjar-
verkfræðingurinn fór í dag
ásamt vísind'amönn u m á lóðs-
bátnium til þess að gera mæl-
ingiax á botninum út af gosstöðv-
unum. Reyndist ekkert hraun
vera á hafsbotninum í átttna að
höfninni.
Lítill bæjarbragur er í Vest-
mannaeyjum una þessar mundir.
Engar verzlanir eru opnar og
mörg þjónustufyrirtæki sem illt
er að komiast af án eru lokuð.
Lögreglan hefur þurft að brjót-
ast inn í sum þeasara fyrirtækja
til þess að hægt sé að sinna því
sem sinna þarf. Eitt mötneyti
hefur verið í Eyjum þessa dag-
ana. Er það mötuneyti ísfélags-
ins, en brytinn þar, Sigurgeir
Jóhannsson, hefur alednn annazt
matseldina. Sigurður Þórarins-
son, jarðfræðingur, hefur ásamt
mörgum öðrum bent á, að nú sé
kominn tkni til að koma bæjar-
Mfinu í gang aftur á eðlilegam
hátt, engin mannhætta er af
þessu gosi, ef fóllk fer varlega
nálægt gosstöðvunum og mikils
er um vert, að bærinn verði til-
búámn til þess að súnna dagleg-
um þörfum, þegar þetta áfall er
yfir staðið. Skipulagið á megin-
landinu byrjaði í gær að angra
Eyjaskeggja, átta karlmenn
, höfðu fengið leyfi almannavama
til þess að fara til Eyja og líta
eftir eignum sínum og fylgjast
með rnálum í heimabyggð sinni,
en þegar þeir voru komnir flug-
leiðina til Eyja fengu þeir ekki
að lenda, skýringln var sú, að
ekki hefði réttur maður sikrifað
undir leyfið.
Amnars er rétt að taka það
fram, að frum'kv. í björgunar-
starfinu áttu Eyjaskeggjar sjálf-
ir. Þegar eldgosið brauzt
út bárust þau boð um
byggðina eins og eldur í sinu,
að fólk skyldi halda til
hafnarinmar og fara um borð í
bátana, sem jrrðu gan.gsettir þá
þegar. Þannig gekk það fyrir sig
án mikilla.r fyrirhafnar að lið-
lega 4000 Vestimannaeyingar fóru
sjóleiðina til meginlandsins. Hins
vegar voru móttökur þar og
skipulagnáng öll með ágætum.
Útgerðarmál standa þannig
hér, að sjómenn bíða átekta. Þó
má nefna að starfsmenn Fiski-
mjöisverksimdðjunnar í Eyjum
eru að koma heim aftur til þess
að undirbúa loðnumóttöku í
stærstu fiskimjölsverksmiðju
landsins. I dag stóð hér yfir
tvenns konar útskipun, aninars
vegar var skipað út í allan dag
frystum fiskflökum og hins veg-
ar stórum hluta af bílurn Eyja-
skeggja, en alls er bílakostur-
inn nálægt 1000 bílar. Ætla
Eyjaskeggjar að nota bdla sína
á megíinilandmu sér til hægðar-
aufca á mieðan þeir bíða þess að
gosdnu liinnd svo a-ð þeir geti aftur
snúió heim til daglegra starfa.
Hallveig
stöðvast
fyrst
FYRSTI togarinn, sem kerrnur til
mieð að stöðvast vegna verkfails
undirmanna, er HaJlveig Fióða-
dóttir, sem nú er á heimlleið úr
söfliuferð. „Aðrir togarar stöðvast
ekki í brað,“ saigði Loftuir Bjarna
son, form. F.I.B., víð Mbl. í gær.
Loftur sagði og, að „það væri
ekkert verið að tala saman
núna“.
Biður Olof Palme að
hjálpa íslendingum
Frá Hrafni Gunnlaugssyni,
Stokkhólmi, 24. jan.
ÞINGMENN sænska mið-
flokksins samþykktu á fundi
seinnipart þriðjudagsins, að
feia varaformanni flokksins,
Johannes Antonsson, að fara
þess á leit við forsætisráð-
herra, Olof Palme, að hann
g-rípi til fljótvirkra hjálparað-
gerða, vegna þess áfalls, sem
íslenzki bærinn, Vestmanna-
eyjar, hafi orðið fyrir.
Antonsson er fórmaðiur í að
alnefnd Svia i Norrsana ráð-
iinu..
I rökstuðningi við áSyktun-
ina segir: „Hjálparaðgerðir
eru brá'ðniauðsyniegar, ekki
sizt vegna þess, hve Vest-
mannaeyjar eru þýðingarmik-
ilfl máttarstólpi i efnahagslífi
Islendinga.“
Antonsson hefur skýrt frá
þvi, að hantn haifd sent for-
mönmim himn.a Norðurland-
anna í Norræna ráðinu sím-
skeyti, þar sem hann f ari þess
á leit, að þeir beiti sér fyrir
sammomænum hjálparaðgerð-
um til handa ÍSlendingum.
Fá dagstundar-
dvöl í Eyjum
BÆ.IARSTJÓRN Vestmnnna-
eyja og Almannavarnaráð héldu
í gær sameinginlegan fund í Vest
mannaeyjum. Fundinn sátu einn
ig jarðfræðingamir Sigurður Þór
arinsson, prófessor og Þorleifur
Einarsson, Þorbjörns Sigurgeii-s-
son, prófessor, ásamt bæjartækni
fræðingi og slökkviliðsstjóra
kaupstaðarins.
Af öryggis'ástæðum er nauð-
synlegt að taknnarka fjölda
þeirra, sem til Vestmannaiéyja
koma. Mun verða leitazit við að
Skipu'leggja ferðir Vestmannaey-
iinga með ski.pum milili lands og
Eyja, þainnig að þeim gefist færi
á að huga að eigurn síinum.
Að svo stöddu mun verða mið
að við það, að íólk fái tækiíæri
til að sækja nauðsynlegastu
sjnærri lausamuni, svo sem fatn
að.
Þá er miðað við, að dvöi í
Vestmiannaeyj'um verði eftir at-
vikum sem svarar dag.srund
Stefnt verður að þvi að flytja
einkabifreiðir til lands, en hins
vegar er að svo stöddiu ekki taiið
færf að stuð’ia að flutningi bú-
slóða eða atvinnutækja.
Bæjanstjóm Vestmannaeyja
hefur opnað skriifstofu í Reykja-
vik i Hafnarbúðu'm. Verkefni
þessarar skrifstofu eru að að-
stoða Vestmannaeyinga, sem nú
Fékk vörpuna
í skrúfuna
Patreksfirði, 24. janúar.
TOGARINN Neptúnus kom með
Úranus hingað til hafnar á
fjórða tí. ;aniim í dag, en Úran-
us hafði fengið vörpuna í skrúf-
una í Vikurál.
Kafari losaði vörpunia úr
skrúfunni. Neptúnus hélt strax
út aftur og Úranus svo í kvöld.
— Fréttaritari.
eru í Reykjavíik og víðar, og
vinna í náinrni samvinnu við Al-
mannavamaráð og bæjarstjóm,
en fuMtrúiar heninair munu verða
til viðtals í Reykjavíik. Eru Vest
mannaeyingar hvattir til að hafa
samband við þá skriifstofu um
málefni sín. Skrifstofa þessi mun
hafa milligöngu um alla fyrir-
greiðslu, svo sem um ferðir til
Vestmannaieyja og flutniing bif-
reiða og um eftirldt og varð-
veiziu húseigna. Vestmannaeyinig
ar eru í þessu skyni beðnir að af
henda skrifstofunini húslykla, t.f
ástæða er til að huga að mi'ð-
stöðvarkerfi og ljósuim, svo og
ef rýma þarf hús niæst gosstöðv-
unum. Einnig lykla að íinkabif-
reiðum, sem óskað er eftir flutn-
ingi á.
Bæjarstjórn Vestmannaeyja og
Almannavarnaráð áiíta, að beita
eigi öllum ráðum til að varð-
veita byggð í Vesitmannaeyjum
óskerta meðan á náttúruhiamför-
unum stendur, og munu þessir
aðilar haga starfi sínu í sam-
ræmd við það, segir í tilkymn-
iingu þessara aðila um fundinn í
gær.
Framliald af bls. 32
Stefán Arnórsson, jarðefnafræð-
ingur, sagði að mikið gas hefði
verið í þessari holu, sem er til-
komið vegna þess, að við gosið
þrýstist gasið út í það og út í
beiggrunnið í .kring. Ekki var
búið að rannsaka þetta gas, en
það lítiur út fyrir að innihaMa
brennistein. Sagði Stefán að
ástæðan til þess að hækkaði í
holunni gæti einmitt verið vegna
þess að við gasið eykst þrýst-
ingurinn og vatnið verður þá létt
ara. Á því sé.r maður hve áhrif
ín á gosir.u ná langt neðan jarð-
ar, undir alian bæin.n oig í gegn-
— Eyjaköttur
Frainliald af bls. 32
skipstjóri á v.s. Gunnarí Jóns
synd VE 500 er nú handlama
eftir kött þennan. Hann
skýrði Mbl. svo frá viðuneign
inni við köttinn:
— Nóttina, sem ósköpin
dundu yfir heima, flutti ég
fjölskyldu mína til Þorláks-
hafnar, en fór síðan aftur út
í Eyjar til þess að sælkja ýms
ar eigur mínar, m.a. bHinn
minn. Ég ók bílnum að
biyggjunni, og setiti hann um
borð. Því næst sigldi ég til
Reykjavíkur og þar var bíln-
um skipað upp úr bátnum.
Fjölskylda mín er á Sel-
fossi. Ég skrapp þangað aust-
ur á bílnum í dag. Br ég var
nýlagður af stað austur frá
höfninni, varð ég þess var að
vatn vantaði á rúðusprautuna,
svo að ég ók imn á þvotta-
stæðið hjá Nesti til þess að
fylla á hana, Þegar ég opmaði
vélarhúsið, var þar kötbur, kol
óður, sem beit míg í höndina.
Kötturinn hafði þá verið í vél
arhúsinu alJft frá því er gosið
byrjaði. Hefur þá í sikelfingu
leitað skjóis fyrir ösku- og vik
urfalli undir vélarhllfinni og
það var svo ekki fyrr en við
Nesti, að hann slapp úr þeirri
prísund.
um hann. Fleiri vísindamenn
komum við auga á s. s. Þorleif
Einarsson jarðfræðiing, Karl
Grönvold jarðfræðing, Ragnar
Stefánsson jarðskjáliftafræðinig
og fleiri. Og þarna var Svein-
björn Björnsson eðlisfræðingur
og var búinn að koma fyrir jarð-
skjálfftamæli, en þar sem svo mik
il hreyfing er á jarðveginuim
vegna gossins, verður að stilla
hann nokkuð ónæman. Ætlaði
Sveinbjöm að vera hér í nótt og
fylgjast með mæl'num og stilla
ha/nn. Sagði hann, að þe.gar gosið
tæki að miimika mætti breyta
stiMingunni og gera m.ælinn aft-
ur nákvæmari.
- Höfnin
— Allt herlið
Framhald af bls. 1
i dag, að N-Víetnamar hefðu lagt
til, að ráðstefnan yrði í París.
Ráðstefnu þessa skal hefja inn-
an þrjátiu daga, að því er segir
1 samkomuliaginu, með það fyrir
augum að finna leiðir til vaman-
legs friðar á Indó-Kíina svæðinu.
Fram kemur að auk deiluaðila
og rikjanna fjögurra, sem skipa
eftirlitsnefndina og gæzluliðið, —
en það eru Kanada, Indónesía,
Pólland og Ungverjaland —
numi Rússar, Kínverjar, Bretar
og Firakkar taka þátt í raðstefnu
þessari.
MARKALÍNAN TIL
BRÁÐABIRGÐA
Þá hefur stjórn N-Víetnams
fengið framgengt annarri mikil-
veegri kröfu, sem sé, að marka-
línan, sem liggur um 17. breidd-
arbaug, verði einungis talin til
Jjráðabirgða — svo sem gert var
jráð fyrir i Genfarsamkomulag-
iinu um Indó-Kína 1954. — Ekki
skuli litið á hana sem póldtísk
eða landfræðileg landamæri ríkj
anna. Hins vegar skal vera 16
km hlutlaust belti báðum megin
vdð hana og eiga deiluaðilar að
semja um það hvers kyns umferð
skuli leyfð um það svæði.
Báðir aðilar hafa slakað mjög
á kröfum sinum varðandi stærð
alþjóðlegs gæzl/uiiðs, er fyligist
með framkvæmd vopnahlés og
1riðarsamninga. Bandaríkj astjóm
hafði gert kröfu um, að 5000
manns yrðu í þessu liði en N-
Víetnamar vildu ekki hafa það
f jölmennara en 250 manna. End
anlega hefur verið. falizt á töl-
una 1160 og skiptist liðið jafnt
milli ofangreindra fjögurra
landa. Alþjóðlega eftiirlitsnefnd-
in, er þvi stjórnar, skai dreifa
sveitum sínum um S-Vietnam.
Ákvarðanir nefndarinnar verða
að vera einróma. Hvert einstakt
aðildarríki hennar getur krafizt
rannsóknar á tilteknum atriðum
og skal hún þá fara fram — og
verði ágreiningur innan nefndar
innar skal álit allra aðdla gert
kunnugt opinberlega.
Það bandaríska herlið, sem
enn er í S-Víetnam, samtalts um
23.700 manns, skal burt úr land-
inu innan 60 daga. Á sama tíma
skulu fangaskipti fara fram;
bandariskir stríðsfangar sem
kommiúnistar halda i Víetnam,
Laos og Kambodíu skulu fai^ðir
í hendur læknaliðs í hópum með
fimmtán daga milliibili. Sérs'tök
hernaðarnefnd ful'Itrúa Banda-
rikjanna, N- og S-Víetnams og
Viet Cong skal koma sér sam-
an um hvar fangaskipfin fara
fram. Fyrst skulu látnir lausir
þeir, sem særðir eru, sjúkir, og
aldraðir og konur skulu vera
með þeim fyrstu.
Ekki er ljóst hve margir
bandarískir striðsfangar eru í
höndum kommúnista, en gert er
rað fyrir, að deiluaðilar skiptist
á nafnalistum yfir fanga, sam-
tíanis því að vopnahléssamkomu
lagið er undirritað. Síðustu töiur
bandariska landvarnaráðsins
herma, að 578 bandariskir stríðs
fangar séu í höndum kommún-
ista en 1335 sé saknað og er
spurning hversu margir þeirra
eru fangar og hve margir týndir
eða látnir.
I samkomulaginu er kveðið á
um óskoraðan sjálfsákvörðunar-
rétt ibúa S-Víetnams í írjálsum
og lýðræðislegum kosningum
undir alþjóðlegu eftirliti. Þá
s'kuli afvopna smám saman her-
lið Saigomstjójtnarinnair, sem tel-
ur rúma miilljón manna, og
skæruliðasveitir Viet Cong, um
125.000 manns að talið er og báð
ar skuli hætta fjandsamlegum
aðgerðum og hryðjuverkum
hjvor í annars garð. Hefndarráð-
stafamir skulu ekki gerðar gegn
neinum einstaklingum eða sam-
töikum, er stutt hafa hina ýmsu
deiluaðila í Vietnam. Samstarfs-
og sáttaráð skal skipað að jöfnu
fulltrúum Saigonstjórnarinnar,
Viet Cong og hlutlausra aðila og
skal markmið þess vera að
marka framjtíðarstefnuna í S-
Vietnam. Gent er ráð fýrir að
Saigonstjómin og Viet Conig
semji um ágreiningsefni sín inn-
an þriggja mánaða. Báðum að-
iium er bannað að leita aðistoðar
erlendra aðila.
Samkvæmt samkomuffaginu
miunu Bandaríkjamenn halda
áfram að veita S-Vietnam efna-
hagsaðistoð og aðstoða við upp-
byggingu N-Vietnams með það
fyrir auigurn að græða sár styrj-
aldarinnar og hefja tíimabil sátta
oig eðtilegra samskipta við N-
Vietnama.
Nixon, Bandarikjaforseti,
skýrði frá samlkomulagi þessu í
10 miínútna ræðu, sem útvarpað
var og sjónvarpað um gervöll
Bandarikin ein síðan voru
ákvæði þess birt samtímis í Was
hington og Hainoi. í ræðu simim
sagði Nixon, að gengið hefði
verið að öllum skilyrðum, sem
Bandaríkjamenn hefðu sett fyrir
því, að friður yrði samimn með
sæmd.