Morgunblaðið - 17.04.1973, Blaðsíða 16

Morgunblaðið - 17.04.1973, Blaðsíða 16
16 MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 17. APRlL 1973 ptfttgttttHiifrtfr Útgefandi Framkvæmdastjóri Ritstjórar Ritstjórnarfulltrúi Fréttastjóri Auglýsingastjóri Ritstjóri og afgreiðsla Auglýsingar Asknftargjatd 300,00 kr. hf. Arvakur, Reykjavík. Haraldur Sveinsson. Matthías Johannessen, Eyjólfur Konráð Jónsson. Styrmir Gunnarsson. Þorbjörn Guðmundsson. Björn Jóhannsson. Arni Garðar Kristinsson. Aðalstræti 6, simi 10-100. Aðalstræti 6, slmi 22-4-80. á mánuði innanlands. I lausasðlu 18,00 kr. eintakið. í bréfi togaraskipstjóranna segir m.a.: „Því er ekki til að dreifa að brezkir og þýzk- ir togarar hafi haldið sig ein- göngu í hópum innan hinnar nýju fiskveiðilögsögu. Þeir hafa sézt til og frá eitt og eitt skip í leit að fiski og að veið- um eins og þeir gerðu áður en útfærslan átti sér stað. Brezk og þýzk eftirlitsskip ásamt togurunum hafa þver- brotið alþjóða siglingareglur. Gerðar hafa verið tilraunir til ásiglinga og alls konar dólgshætti haldið uppi af þeirra hálfu, svo sem þegar ar eru að hrella íslenzk veiði- skip, klippi aftam úr einu eða fleiri skipum og stími síðan í burtu. J>ví þegar varðskip- in eru farin, þá hefst eftir- leikurinn. Það er vitað mál, að gagnslaust er að kMppa á víra veiðiþjófanna í eitt ein- asta skipti. J>ar sem sá sem klipptur hefur verið þarf að- eins að liggja nokkrar klukkustundir meðan verið er að slá undir nýju veiðar- færi og getur svo hafið veiðarnar á ný óáreittur á sömu slóðum s. s. dæmi eru fyrir. Enskur togari, sem ¥»egar rætt var um land- * helgismálið fyrir kosning arnar 1971 mátti skilja á tals- mönnum núverandi stjórn- arflokka, að útfærsla land- helginnar væri í rauninni mjög einfalt mál. Aðeins þyrfti að ákveða tiltekinn dag, þegar útfærslan kæmi til framkvæmda og þá væri sigur unninn. Enginn vafi er á því, að þessi einfaldi mál- flutningur stjórnarflokkanna átti verulegan þátt í, að tveir þeirra unnu umtalsverðan sigur í kosningunum og grundvöllur var lagður að myndun vinstri stjórnarinn- ar. En á þeim tíma, sem liðinn er, frá því að útfærslan kom til framkvæmda sl. haust hafa augu manna smátt og BRÉF SKIPSTJÓRANNA 18 smátt opnazt fyrir því, að út- færsla íslenzku landhelginn- ar í 50 sjómílur er ekki jafn einfalt framkvæmdaratriði og Lúðvík Jósepsson vildi vera láta fyrir kosningarnar 1971. FyriT nokkrum dögum skrifuðu 18 íslenzkir togara- skipstjórar bréf til ríkisstjórn arinnar, þar sem þeir lýstu megnustu óánægju með vörzlu fiskveiðilandhelginnar og skoruðu skipstjórarnir á ríkisstjórnina að gera ráð- stafanir til að efla landhelg- isgæzluna að mun. dráttarbáturinn Statesman hélt uppi gróflegum tilburð- um við b/v Þorkel Mána á sunnudaginn var. Við þetta verður ekki unað og kallar þetta á öruggari gæzlu varð- skipa." Síðan víkja togaraskip- stjórarnir að togvíraklipping- um varðskipanna og draga í efa, að sú baráttuaðferð beri mikinn árangur. En um það segja þeir: „Að okkar dómi er það ekki nóg, að varðskip- in renni yfir fiskislóðina, þar sem brezkir og þýzkir togar- klippt var aftan úr í Grinda- víkurdýpi sl. sunnudag lá að- eins í nokkrar klukkustundir við að slá undir nýjum veið- arfærum, síðan hefur hann stundað veiðar óáreittur með flotanum." Ekki fer hjá því, að þetta bréf skipstjóranna 18 til rík- isstjórnarinnar veki menn til umhugsunar um það, hver staða okkar er í landhelgis- málinu í dag. Afstaða ríkis- stjórnarinnar hefur verið sú frá upphafi, að tilkyntna um útfærsluna og treysta því síð- an, að áreitni varðskipanaaa gerði það að verkum, að er- lendu togararnir mundu smátt og smátt gefast upp við veiðiþjófnaðinn og leita á önnur mið. Lúðvík Jóseps- son, sjávarútvegsráðherra, hefur verið aðaltalsmaður þeirrar kenningar, að er- lendu veiðiskipinn yrðu *ð halda sig í hóp og með þeim hætti væri ekki unnt að veiða til lengdar. Nú eru senn liðnir 8 mán- uðir frá því að landhelgi« var færð út í 50 sjómílur, þ. á m. bæði haustmánuSir og vetrarmánuðir, sem auð- vitað eru erlendu togurunum erfiðastir. Nú sýnist orðið tímabært, ekki. sízt þegar bréf íslenzku fiskiskipstjór- anna er haft í huga, að meta nákvæmlega á grundvelli staðreynda um aflamagn, árangur landhelgisútfærsl- unnar til þessa. Um aflamagn er algerlega ástæðulaust að deila, tölumar eiga að liggja fyrir og þær verður að skoða í samanburði við tölur um aflamagn íslenzkra togara á sama tíma. Nú fer vorið og sumarið í hönd og hinn ís- lenzki vetur er ekki lengur til þess að hamla veiðiþjóf- unum, og þess vegna er fyllsta ástæða til að gera dæmið upp eins og það stend- ur nú. Björn Bjarnason: Skýrsla utanríkisráðherra vekur athygli fyrir það, sem ósagt er 1 stjórnartíð viðreisnarstjórnarinn ar gerði Emil Jónsson, utanríkisráð- herra hennar, það í fyrsta sinn að flytja Alþingi árlega skýrslu um störí stjórnarinnar á sviði utanrik- ismála og þróun þeirra. Venja þessi var staðfest i málefnasamningi nú- verandi stjórnar og er eitt af þeim at riðum hans, sem enn er í heiðri hald- ið, þvi að í gær flutti Einar Ágústs- son þinginu skýrslu sína. í skýrsl- unni eru raktir helztu þœttir í þróun alþjóðamála á þessu timabili en litlu rúmi varið til að skýra markmið utan rikisstefnu ríkisstjórnarinnar. Engin tilraun er gerð til þess að meta, hvaða áhrií einstakir atburðir geta haft á mótun íslenzkrar utanirikis- stefnu i framtíðinni eða hvernig laga beri hana að breyttum aðstæðum. Af skýrslunni má ráða, að rikisstjórn- in er almennt ánægð með framvindu alþjóðamála á tímabiiinu, sem skýrsl an nær yfir. Áhyggjum er þó lýst yfir ástandinu i Kambódíu og árekstrum í Víetnam og deilunni milli Arabarikjanna og Israels, sem sögð er „enn sem fyrr ein af helztu ógnunum við friðinn í heiminum". Ekki verður ráðið af skýrslunni, að ísland hafi lagt áherzlu á ein- stök eða sérgreind málefni á undir- búningsfundunum undir öryggismála ráðstefnu Evrópu, sem fram hafa far ið í Helsinki síðan 22. nóvember s.l. Ekkert kemur heldur fram um það, hver verði afstaða Islands á ráðstefn unni sjálfri, þegar hún hefst í sum- ar með fundi utanríkisráðherra við- komandi 34 landa. Hins vegar er frá því skýrt, að Island styðji, að allir þrir áfangar öryggisráðstefmmn- ar verði haldnir í Helsinki og telur utanrikisráðherra góðar horfur á, að svo geti orðið. Ráðherrann minnist lítillega á við ræöur þær, sem fram hafa farið í Vínarborg siðan 31. janúar s.l. til undirbúnings samningaviðræðum um jafnan og gagnkvæman samdrátt herafla i Mið-Evrópu. Viðræðurnar í Vin hafa gengið mjög erfiðlega vegna ágreinings um formsatriði og fundarsköp og tregðu Sovét- ríkjanna til raunhæfra aðgerða á þessu sviði. Nú virðist þó vera að rofa til og væntanlega fer að kom- ast einhver meiri skriður á þetta mál, sem upphaflega var hreyft á utan- rikisráðherrafundi NATO hér i Reykjavik í júni 1968. Um þessar hugsanlegu viðræður um samdrátt heraflans segir ráðherrann: „Hins vegar er ljóst að miklu skiptir, að vel takizt til um framkvæmd þess- ara viðræðna, þvi að vissulega eru það hinir óvígu herir í Evrópu og reyndar um heim allan og stöðug aukning þeirra og fuUkomnun, sem í stærstum mæli ala á tortryggni milli rikja og öryggisleysi. Ber þvi að vona, að tilætlaður árangur verði af þessum viðræðum og að ekki verði látið þar við sitja. Hef ég þá einkum í huga hinn sívaxandi vigbúnað 'stórveldanna á höfunum ekki hvað sázt við bæjardyrnar hjá okkur á Norður-Atlantshafi, sem að mínu áliti ber nauðsyn til að stemma stigu við." Erfitt er að átta sig fyllilega á því, hvað ráðherrann er að fara í hinum tilvitnuðu orðum. Almennt er talið, að það sé tortryggni milli þjóða, sem er forsendan fyrir vigbúnaði þeirra, en ekki víg- búnaðurinn, sem er forsenda tor- tryggninnar. Tillögurnar um sam- drátt heraflans í Mið-Evrópu eru ein mitt byggðar á þeirri skoðun, að með traustum vörnum hafi tekizt að draga svo út tortryggninni milli aust urs og vesturs og bæta sam- búðina, að nú sé óhætt að minnka vígbúnaðinn, ef unnt er að gera það samhliða hjá báðum aðilum. Raunar er það aðeins i Mið-Evrópu, að svo mjög hefur dregið úr tortryggninni, að um samdrátt herafla er rætt. Allt öðru máli gegnir á úthöfunum, þar er vigbúnaðarkapphlaupið í hámæli. En það er ekki „Sívaxandi vígbúnað ur stórveldanna", eins og ráðherr- ann orðar það, sem veldur breyt- ingum „við bæjardyrnar hjá okkur á Norðuir-Atlantshafi", heldur út- þensla sovézka flotans á síðasta ára tug. Er furðulegt, að ráðherrann skuli ekki taka skýrari afstöðu en raun ber vitni til þessa mikilvæga máls og gera þjóðinni ítarlega grein fyrir ógnarafli Sovétríkjanna um- hverfis landið. Endurspeglar orðalag- ið í skýrslunni um þetta atriði við- leitni ríkisstjórnarinnar til að gera sem minnst úr þeirri geigvænlegu þróun, sem orðið hefur á Atlants- hafi undanfarið. Á meðan ríkisstjórn in fæst ekki til að skýra þjóðinni hlutlaust frá staðreyndum sem þess- um, verður henni ekki treyst til að taka örlagarikar ákvarðanir í ör- yggismálum landsins. Hér er ekki ætlunin að gera heild arúttekt á skýrslu utaniikisráðherr- ans, sem er 21 síða. Ráðherrann ítrek ar þá skoðun að Island skuli ekki eiga fulltrúa við málaferlin í Haag út af útfærslu landhelgininar. Varla tal- ar hann þar fyrir munn allrar rík- isstjórnarinnar. 1 þessu sambandi er vert að vekja athygli á þvi, að á Alþingi, sem nú er að ljúka, hafa engar sérstakar umræður farið fram um það, hvort senda beri málsvara til Haag eða ekki. Oft hafa verið fluttar þingsályktunartillögur af minna tilefni. í lok skýrslunnar ver utanríkis- ráðherra tæpri síðu til að gera grein fyrir því, sem gerzt hefur í umræð- unum um varnir landsins. Þar kem- ur fram, að Atlantshafsbandalagið hefur sent frá sér álit um hernað- arlegt mikilvægi Islands, sem kynnt hefur verið utanrikismálanefnd Al- þingis. 1 skýrslunni minnist ráðherr ann ekkert á efnisatriði þessa álits né heldur hvað honum og bandarísk um embættismönnum fór á milli í við ræðum þeirra í Washington í janú- ar s.l. Þá segir svo í skýrslunni: „Það er ásetningur minn, að endan- leg ákvörðun ríklsstjómarinnar getl byggzt á sem fullkomnustum upp- lýsingum, en það fer ekkert á milll mála, að það er algerlega á valdi íslenzku rikisstjórnarinnar, hver sú endanlega ákvörðun verður og hve- nær hún verður tekin. Ákvörðun rik isstjórnarinnar um endurskoðun varnarsamningsins verður þvi vænt- anlega tekin bráðlega." Erfitt er að átta sig á hinum til- vitnuðu orðum um annað viðkvæm- asta utanrikismál okkar. Það verð- ur ekki auðveldara, þegar skýringa er leitað í fyrri umrnæli utanríkis- ráðherra. 1 umræðum á Alþingi 30. nóvember s.l. komst hann m.a. svo að orði: „. . . og ég hef áður lýst því yfir og geri enn, að engin ákvörð un 5 þessu máli (um varnir lands- ins) verður tekin án samráðs við Alþingi og að vel athuguðu máli." 1 skýrslunni segir hins vegar, að það fari ekki á milli mála., að það sé „algerlega á valdi íslenzku ríkis- stjórnairinnar, hver sú endan- lega ákvörðun verður . . ." Þannig virðist mega ráða af skýrslunni, að utanrikisráðherra hafi horfið frá fyrri ásetningi sínum um að ráðfær- ast við Alþingi um þetta mikilvæga mál. Hann gerir hins vegar enga grein fyrir þvi, hvað veldur þessarl breyttu afstöðu hans. Af lestri skýrsluinnar verður ekki ráð- ið, hvort rikisstjórnin ætlar að taka ákvörðun um það, að frestirnir í 7. grein varnarsamningsiins byrji að ldða „bráðlega", þ.e. að endurskoð- un varnarsamningsins miði að upp- sögn hans eftir 6 mánuði og lokun stöðvarinnar eftir 12 mánuði, frá þvi að uppsögn var tilkynnt. Endurskoð un varnarsamningsins getur einnig farið fram án þess að honum sé bein línis sagt upp, og er það að sjálf- sögðu á valdi hverrar rikisstjórnar að framkvæma sJíka endurskoðun, e.t.v. á ráðherrann við þessa og þá er ekki ósamræmi milli orða hans nú og 30. nóv. s.l. Eftir lestur skýrslu utanríkisráð- herra eru menn þannig I algjörum vafa um afstöðu hans til þess máls, sem hann hefur einkum lagt sig fram um að rannsaka á því tímabili, sem skýrslan nær til. Skýrslan vek- ur því einkum athygli fyrir það, sem látið er ósagt í henni.

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.