Morgunblaðið - 04.09.1976, Blaðsíða 11

Morgunblaðið - 04.09.1976, Blaðsíða 11
MORGUNBLAÐIÐ, LAUGARDAGUR4. SEPTEMBER 1976 11 Seðlabanka íslands og munar um slika myllu Á móti má nefna að yfirdráttur Viðlagasjóðs gagnvart Seðladankanum er liðlega 700 millj kr , en það er skuld sem sjóðurinn mun greiða HVERT FER 1700MILLJ. KR. TEKJUAFGANGUR VIÐLAGASJÓÐS Alls hefur Viðlagasjóður greitt um 3000 millj.kr. til Vestmannaeyja og kemur þar heim og saman hlutfallið miðað við það 7000—8000 millj.kr. tjón varð þar i eldgosinu, að bætur ná ekki 50%. Sitja bæjarsjóður og al- menningur þar við sama borð, en heldur er upphæð þessa bótafjár þunn- ur þrettándi ef miðað er t.d. við það fjármagn sem aflasæll skipstjóri aflar á ævi sinni. Matið á eignatjóni bæjar- sjóðs Vestmannaeyja er furðulegt og má þar t.d. nefna að áætlað tjón á götum og holræsi, þ.e að segja þvi sem fór undir hraun, sé alls 100 millj.kr., tjón sem allir vita að er upp á mörg hundruð millj kr. Þannig mætti lengi telja, en það markverðasta i stöðu Viðlagasjóðs i dag er það að sam- kvæmt reikningum frá 30.6 8,1. á sjóð- urinn 1662 millj.kr. í tekjur umfram gjöld. Þegar allt kemur til alls er þ6 væntanlega um að ræða eign í skulda- bréfum og því mikil afföll I raunhæfum peningum, en þó nokkuð til að leið- rétta hlut Eyjamanna i þessu máli áður en lokauppgjöri er smellt i lás. Um þessa upphæð vita Eyjamenn ekki einu sinni Varla væri um þessa upphæð að ræða ef Lúðvík hefði sótt samninga fyrir Eyjamenn, en nú er óvlst hvað um þessa peninga verður, hvort þeir ganga inn í Viðlagatryggingu eða til Vestmannaeyja. Hitt er þó v!st að Eyja- menn munu ekki fá úr bætt nema að berjast fyrir þvi og sækja fast Mörg hafa þeir rökin, nógar staðreyndirnar. sjálfsögðu undantekningar sem fólk þekkir og óþarft er að fjölyrða um, t.d. varðandi sjúkrahúsið, Herjólf og iþrótta höllina. ÓRAUNHÆFAR BÆTUR TIL BÆJARIIMS Viðlagasjóður reiknar með að bætur til Vestmannaeyjakaupstaðar verði alls um 900 millj.kr. eða tæplega helming- ur af þvi tjóni sem bærinn hefur orðið fyrir miðað við tið og tima. En það sem verra er fyrir bæjarsjóð er þó það að þessar bætur hefur Viðlagasjóðar greitt en þær hafa horfið í fjölþættan kostnað og ef ekki fæst leiðrétting á, horfir illa fyrir þessum bæ, sem er að risa úr ösku Því almenningur i Eyjum situr uppi með miklar byrðar eftir eldgosið þótt fólk sé ekkert að flika slíku, enda óeðlilegt Eyjafólki að barma sér eða bera sig illa. Staðreyndum verður þó ekki breytt Það er lítið um fram- kvæmdir á vegum bæjarsjóðs. Helzt hefur verið unnið á vegum séraðila og sérsjóða eins og t.d. bygging Herjólfs, fullum launum hjá ríki i skottúr til Norðurlanda að velja Viðlagasjóðshús- in, 1.5 millj kr. takk, fyrir utan allan kostnað. (Þýðir um 4 millj. í dag) Og enn hleðst verkfræðikostnaðurinn upp, liggur eitthvað um 1 50 millj.kr. nú og eru þar ýmsir stórir kallar Má þar nefna Guðmund G. Þórarinsson verk- fræðing sem hefur þegið 21 millj.kr., Karl Rocksén verkfræðing með 1 1 millj.kr. Þeir Guðmundur og Karl vinna saman undir einni sæng þótt fyrirtækin séu tvö og reikningar þeirra varða sömu hús, sama eftirlit þannig að starfsmenn Viðlagasjóðs vita ekki hvað er hvers i raun og veru, en þeir vita það ugglaust sjálfir og hvað annað skiptir þá máli? MATAÐUR KRÓKURINN Það má líka nefna eitt dæmi, smávægilegt i allri súpunni, um vinnu- svik. í Viðlagasjóðshúsunum í Kópa- vogi átti samkvæmt verklýsingu á pipulögn að festa 10 járnkróka I kjall- þessar gjafir og því engin örugg vitneskja um að allar gjafir hafi komið til skila Það ætti að vera lágmark að bæjarstjórn Vestmannaeyja reyndi að koma þessari skrá saman Á sinum tima voru að finnast ávísanir upp á 100 þús kr. i drasli hjá bæjarsjóði Vestmannaeyja, pokar með peninga- gjöfum og jafnvel fundust heilu húsin í skjalatöskum manna Tvö hús fundust t.d. í tösku eins stjórnarmanns Viðlaga- sjóðs, en þau höfðu gleymzt þar. Þetta voru gjafahús frá Noregi sem Viðlaga- sjóður ákvað áð Vestmannaeyjabær skyldi fá En svo datt þetta niður á milli eins og sitthvað fleira Þau komu þó upp á yfirborðið aftur eftir leitarferð út til Noregs, en það er óvíst að svo sé i öllum tilvikum. A.m.k annað húsið er þó úti í Noregi ennþá Hérna var um að ræða gjafir sem fátækustu og barn- flestu fjölskyldurnar áttu að fá, en það var ekki hægt að unna þeim þess. Þá er líka fræg að endenum sala bæjarlög- fræðingsins í Eyjum á húseign einnar barnflestu fjölskyldunnar þegar hann seldi húsið án þess að láta réttan eiganda afsala sér húsinu. Að ekki sé talað um siðfræði þessa sama manns í framkvæmdanefndar um byggingu hússins og jákvæðrar afstöðu mennta- málaráðherra TÆPUM 200 MILLJ. KR. ÓRÁÐ- STAFAÐ HJÁ RKÍ Alls fékk Rauði kross íslands til með- ferðar vegna Eyjagossins um 280 millj kr og var miklum hluta þess varið fljótlega til ýmissa nauðsynlegra aðgerða og framkvæmda og sýndi Rauði krossinn mikla fyrirhyggju i þvi sambandi. Nú á þessi Eyjasjóður Rauðakrossins eignir upp á tæplega 200 millj kr. (um 1 70 millj kr) og er því fé óráðstafað til framkvæmda i Vestmannaeyjum Hér er um að ræða 1 2 íbúðir i blokk við Kleppsveg (u.þ b 70 millj kr), lán til sjúkrahúss Vest- mannaeyja (rikissjóðs) upp á 20 millj kr., barnaheimilið Völvuborg í Reykja- vík, metið á um 25 millj kr og innrétt- ingar í Slðumúlaheimilinu (um 15 millj. kr.) Þá er eign Rauða krossins i Vestmannaeyjar eru með sanni kallaðar móðurskip fiskveiðiflota landsmanna við Suðurland, en drýgri hefur þó verið „Gullkista íslands". Öskuhreinsunin og uppgræðslan hefur verið mikið mál í Eyjum. Þarna eru véltæki að hreinsa ösku úr Helgafelli, en alls hefur uppgræðslan í sumar kostað um 100 millj.kr. Armur hraunsins úr Eldfelli er yfir byggðinni til hægri á myndinni. Miðað við Þær bætur sem Viðlagasjóð- ur hefur greitt Eyjamönnum í raun og veru þá ætti hann ekki siður að leið- rétta bætur til einstaklinga en bæjar- sjóðs, en líklega mun sjóðurinn reyna að komast frá málinu með þvi að afgreiða bæinn á sómasamlegan hátt. Það virðist a.m k vera vilji ýmissa ráðamanna sjóðsins sem hafa unnið Eyjamönnum vel að eigin frumkvæði fremur en heimamenn sjálfir»Þó eru að sáning og hitaveituframkvæmd sem Viðlagasjóður útvegar fé til ÞAÐ ER BARA SVONA Ég hef áður fjallað um hinn magn- aða verkfræðikostnað í sambandi við Viðlagasjóð. Hinn fræga reikning Bárð- ar Daníelssonar 1973 þegar hann fór á ara til að halda uppi leiðslum. Einfalt mál og lítil framkvæmd, en ekki hefur verktakinn gert þetta ennþá þótt fyrir löngu sé búið að borga honum 500 þús.kr. fyrir verkið. Þetta hefur kostað klóaksvandamál i kjöllurum Þá má nefna t.d. fratlegan frágang lóða víðast þar sem Viðlaga- sjóðshús voru reist. En um flestöll þessi mál samdi Guðmundur. G Þór- arinsson. UMBOÐSLAUNIN? Tugir millj. kr hafa farið í það hjá Viðlagasjóði að gera við innfluttu hús- in, en þau voru sem kunnugt er valin af nefnd manna og réðu þeir Guð- mundur G. Þórarinsson * og Bárður Daníelsson £ brunamálastjóri mestu um /,'val þeirra Til dæmis hefur orðið að skipta um alla opnanlega glugga I hús unum í Breiðholti vegna þess að þeir opnuðust inn. hentaði ekki fyrir islenzka veðráttu eins og við var að búazt. Hið undarlegasta í sambandi við innkaupin á þessum húsum er þó það að þótt engir umboðsmenn séu hér á landi fyrir stærstum hlutanum af þessum húsum, þá var ekki samið um nein umboðslaun eða eðlilegan afslátt til sjóðsins að sögn starfsmanna Við- lagasjóðs. Það vita allir að umboðslaun eru hvarvetna greidd i hinum harða viðskiptaheimi, en hver skyldi hafa fengið umboðslaunin? 2 HÚS FUNDUST í SKJALATÖSKUNNI Þá er ekki úr vegi að fjalla nokkuð um hið mikla gjafafé sem barst vegna Eyjagossins hvaðanæva að, en hins vegar er engin tæmandi skrá til yfir sambandi við skuldabréfakaup og sölu á þeim til bæjarsjóðs Þar keypti inn- heimtumaðurinn, bæjarlögfræðingur- inn, skuldabréf með miklum afföllum af manni sem hafði boðið bæjarsjóði þau með sömu afföllum en fengið afsvar, en hann hafði ætlað að borga með þeim skuld sina við bæjarsjóð Bæjarlögfræðingurinn seldi bæjarsjóði skuldabréfin, nokkuð á aðra millj kr , á nafnverði og greiddi með þeim ibúð sem hann keypti af bænum auk þess að greiða með skuldabréfunum opin- ber gjöld sín til bæjarsjóðs Virðist nú opin nýstárleg leið fyrir Eyjabúa til lúkningar skuldum með fordæmi inn- heimtumanns bæjarsjóðs Þessi við- skipti voru samkomulag milli bæjarlög- fræðingsins, Georgs Tryggvasonar. og Magnúsar Magnússonar þáverandi bæjarstjóra Siðar þegar hreyft var við þessum málum á s.l vori ákvað bæjar- ráð að gera athugun og rannsókn á þessu máli og fleirum og niðurstaðan var að ekki væri ástæða til að hreyfa við þessum málum meir. Það broslega i þessu alvörumáli er þó það að skýrsl- una um að allt væri með felldu sömdu: Magnús Magnússon og Georg Tryggvason bæjarlögfræðingur Bæjar- stjórn Vestmannaeyja hefur ekki sýnt mikið samræmi i sambandi við upp- sögn Sigfinns Sigurðssonar sem bæj- arstjóra og afgreiðslu annarra mála sem ástæða var til að kanna ofan i kjölinn og taka ákvarðanir út frá stað- reyndum. Þótt Sigfinnur væri ekki lengi bæjar- stjóri i Eyjum er rétt að geta þess að hann kom af stað samningaumleitun- um við Viðlagasjóð vegna tjónabóta, en að sögn starfsmanna Viðlagasjóðs hafði Magnús í starfi bæjarstjóra ekk- ert slikt samband við sjóðinn Loks síðari hluta árs 1975 var tilbúin áætl- un um nauðsynlegar fjárhagslegar skulddindingar bæjarsjóðs Vestmanna- eyja fyrir næstu tvö árin og var þar um að ræða liðlega 1000 millj. kr. og ekki hefur sú upphæð lækkað siðan Inni i þessu eru skuldbindingar t d varðandi íþróttahöll, sem komst til framkvæmda fyrst og fremst fyrir atorku sérstakrar Kriuhólum 4 metin á u.þ.b. 35 millj kr Þá reisti Rauði krossinn ma. á sínum tíma elliheimilið Hraunbúðir i Vestmannaeyjum Sérstök stjórnar- nefnd Rauða krossins fjallar um Vest- mannaeyjafé RKÍ, en i þeirri nefnd eru Björn Tryggvason form RKI, Ólafur Helgason og Eyjólfur Pálsson HJALPARSTOFNUN KIRKJUNNAR MEÐ 20MILLJ. KR. ÓRÁÐSTAFAÐ Til Hjálparstofnunar þjóðkirkjunnar bárust um 36 millj. kr vegna Eyjasöfn- unarinnar og var þvi fé varið til ýmissa nauðsynlegra aðgerða i sambandi við Eyjagosið, m.a. til kaupa á leikskóla- húsi til Vestmannaeyja, en Hjálpar- stofnunin á óráðstafað á árinu um 20 millj kr til framkvæmda í Eyjum Hjálparstofnunin hefur enga pen- inga fengið greidda í kostnað vegna aðgerða í sambandi við Eyjagosið. en hins vegar hefur Rauði krossinn fengið greiddar 7 millj kr i rekstrarkostnað Sagnir um ákveðna prósentu af gjafafé til RKl', eiga ekki við rök að styðjast Kirkjuráð, kirkjusjóður og styrkur frá riki greiða kostnað við rekstur Hjálpar- stofnunarinnar. en Hjálparstofnunin eins og Rauði krossinn mun hafa sam- starf við Eyjamenn um ráðstöfun þess fjár sem ekki er búið að ákveða endan- lega nýtingu á 40 MILLJ. KR.TIL EIMSKIPAFÉLAGSINS Eimskipafélag íslands leigði Viðlaga- sjóði gáma til flutninga á varningi frá Eyjum og til. Hér var um að ræða gamla gáma sem Eimskip var búið að taka úr notkun fyrir flutning á millf landa vegna þess að þeir voru orðnir slitnir og lekir Hver gámur var leigður á þessum tima á 1 70 kr. á dag Alls Framhald á bls. 20 Eftir Arna Johnsen: UMEYJAGOSIÐOG UNDARLEGAR STAÐREYNDIR

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.