Morgunblaðið - 29.01.1978, Blaðsíða 26

Morgunblaðið - 29.01.1978, Blaðsíða 26
MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 29. JANUAR 1978 25 Björn Pálsson — hann var brautrySjandi í sjúkraflugi hérlendis og starfaði i fjölmörg ár i samvinnu viS SVFÍ GuSmundur Björnsson landlæknir formaSur SVFÍ. fyrsti Jón E. Bergsveinsson — hinn ötuli brautrySj- andi. Henry Hálfdánarson — gegndi framkvæmda- stjórastöSu hjá félaginu í langan tima og vann því mikiS starf. stærsta átakið á næstu árum Slys í umferðinni eru orðin óhugnanlega tíð hér á landi og krefjast jafnvel eins mikilla fórna, eins og sjórinn gerði á slnum tima. MERKIR ÁFANGAR Gunnar Friðriksson gat slðan um merka áfanga I starfsemi Slysavarnafélagsins og nefndi m.a. að á tiu ára afmæli félagsins hefði komið til landsins björgunarskip sem félagið hafði látið smíða I Danmörku. Var það björgunarskipið Sæbjörg, og á tuttugu ára afmæli félagsins var 'samið um smíði á öðru björgunarskipi, Mariu Júllu. Þá hefur félagið komið upp fjölmörgum skipbrotsmannaskýlum víða um land, svo og heiðarskýlum. -— Þá má nefna sérstaklega sem merkan áfanga i sögu og starfsemi félagsins er það hóf sjúkraflug í samvinnu við Björn Pálsson flug- mann árið 1951, sagði Gunnar Friðriksson. -— Björn Pálsson var ótrauður brautryðjandi i þeim þætti flugmála hér á landi og i samvinnu við SVFÍ hélt hann þeirri þjónustu uppi í 22 ár samfleytt eða allt fram til ársins 1973. Á þvi tímabili voru fluttir 3 400 sjúklingar milli ýmissa staða á landinu. Á þessu sviði befur SVFÍ einnig haft samvinnu við Landhelgisgæzluna og keypti t.d. þyrluna TF Eir að hálfu á móti henni árið 1965. Árið 1972 eignaðist félagið tvær þyrlur að hálfu á móti Landhelgisgæzlunni. Var Björg- unarskútusjóði Austurlands m.a. varið til kaupa á þyrlunni TF Gná. Að lokum fjallaði Gunnar Friðriksson um til- kynningaskyldu íslenzkra skipa, þegar spjallað var um merka áfanga í sögu félagsins, en til hennar var stofnað með reglugerð frá sam- göngumálaráðuneytinu árið 1968, á fjörutiu ára afmæli SVFÍ, og hefur félagið haft umsjón með henni allt frá upphafi. ÖFLUGT FÉLAGSSTARF FRÁ FYRSTU TÍÐ — Félagsstarf Slysavarnafélagsins hefur ver- ið mjög öflugt frá fyrstu tlð, og aldrei hefur orðið nein lægð í starfi þess, en slikt vill oft henda í starfi flestra félaga, sagði Gunnar Friðriksson. — Styrkur félagsins var tvímælalaust sá að þegar i upphafi gekk i félagið mjög áhugasamt fólk sem hafði slysavarnir sem hugsjón. Margt af þessu fólki hafði átt um sárt að binda vegna sjóslysa og þekkti þvi mikilvægi starfsins af eigin raun Slysavarnastarfið breiddist fljótlega út til allra hluta landsins, en til að byrja með fór þó starfið að mestu fram í tengslum við félagið í Reykjavik — deildirnar úti á landi voru meira umboðsaðili félagsins á viðkomándi stað Starf- semi félagsins var þannig skipulögð fram til ársins 1942 að félagið hafði 5 manna stjórn, en fulltrúar frá starfandi deildum komu til aðalfunda þess Árið 1942 var svo gerð mikilvæg skipu- lagsbreyting hjá félaginu og deildirnar gerðar að sjálfstæðari aðilum innan þess. Jafnframt var stjórnun félagsins þánnig breytt að fjölgað var í aðalstjórninni í 11 manns, og höfð sú skipan á stjórninni voru fulltrúar landsfjórðunganna. Þessi skipan hefur gefist það vel, að henni hefur ekki verið breytt síðan. Um aðild deildanna að hinum ýmsu stöðum á landinu að stjórnun SVFI sagði Gunnar Friðriks- son: — Landsþing Slysavarnafélagsins sem fer raunverulega með æðsta vald i félaginu var lengi vel haldið annað hvort ár. Þvi hefur nú verið breytt þannig að þingið er haldið þriðja hvert ár, en árin milli þinga er haldinn aðalfundur til skiptis I landsfjórðungunum Rétt til setu á. aðalfundi eiga formenn slysavarnadeildanna, auk stjórnar félagsins Á landsþing eru hins vegar kjörnir fulltrúar, mismunandi margir frá félögunum Þannig fær hvert félag einn fulltrúa fyrir hverja 150 félaga Það er landsþingið sem eitt hefur vald til þess að breyta lögum félagsins, og það kýs einnig stjórnina til þriggja ára I senn. ÞATTTAKA I ALÞJÓÐLEGU SAMSTARFI________ — Slysavarnafélag íslands hefur verið aðili að alþjóðasamtökum slysavarnafélaga frá árinu 1936 sagði Gunnar, þegar hann var að því spurður hvaða samvinnu SVFI hefði við erlend félög af svipuðu tagi — Alþjóðaþing eru haldin fjórða hvert ár og höfum við jafnan sent fulltrúa til þeirra. Á þingum þessum skiptast menn á skoðunum og reynslu og þar eru kynntar nýj- ungar i björgunarmálum. Þess má geta að það hefur vakið mikla athygli á þingum þessum, að ísland er eina landið sem sent hefur kvenfulltrúa til þeirra. Frú Gróa Pétursdóttir sótti þingið 1 948 og á síðasta þing fór frú Hulda Sigurjóns- dóttir með okkur Hannesi Hafstein á þingið í Helsinki. Þetta hefur þótt undirstrika hversu konurnar eru sterkar i íslenzkum slysavarnasam- tökum. BYGGTÁGÍFURLEGU SJÁLFBOÐALIÐASTARFI Það gefur auga leið að starfsemi Slysavarnafé- lags íslands kostar mjög mikla fjármuni, bæði rekstur félagsins og allur sá búnaður sem þarf til slysavarnastarfsins. Því var Gunnar Friðriksson spurður að þvi hvernig félagið fjármagnaði starf- semi sína. — Slysavarnafélag íslands hefur frá fyrstu tið notið opinbers styrks, svaraði Gunnar. — Nefna má sem dæmi að árið 1 928 var félaginu veittar 10 þúsund krónur á fjárlögum, en sama ár var söfnunarfé félagsins svipuð upphæð. Árið 1978 var framlag rlkisins til félagsins um 38 milljónir króna, og munu frjáls framlög á þessu ári verða yfir 40 millj Þetta eru að visu allháar fjárupp- hæðir, en hætt er við að félagið væri vanmátt- ugt, jafnvel þótt það hefði yfir þessari fjárupp- hæð að ráða, ef ekki kæmi til geysilega mikið starf sjálfboðaliða. Öll starfsemi félagsins, nema sú er lýtur að rekstri skrifstofu þess i Reykjavik, er ólaunuð og þær milljónir sem lagðar eru fram i vinnu eru ótaldar. Björgunarsveitarmenn innan SVFI sem eru nú hálft þriðja þúsund vinna árlega glfurleg störf án þess að fá nokkur laun fyrir og í kvennadeildum félagsins eru nú um 13.000 konur sem leggja fram ótrúlega mikla sjálfboðaliðsvinnu, sérstaklega til fjáröflunar fyr- ir félagið Án þessa starfs myndi félagið ekki vera eins vel búið nú og það raunverulega er Þannig á það t.d. 98 hús með ýmsum búnaði úti um allt land og þar af eru 25 hús sem teljast mega félagsheimili viðkomandi deilda og björg- unarsveita — þar sem deildirnar hafa aðstöðu til þess að halda fundi sina og æfingar, auk þess sem búnaður þeirra er geymdur í þeim Er með ólíkindum sá dugnaður sem margur hefur sýnt við að koma upp þessum húsum og get ég nefnt dæmi, sem er mér ofarlega í huga, að búið er að koma upp sliku húsi á Höfn í Hornafirði Öll vinna við byggingu þess var sjálfboðaðsvinna og konurnar i deildinni urtnu við að steypa það upp kð hafa margir þurft að bíða 16. desember árið 1924 varð ungum drenghnokka sem átti heima á Látrum f Aðalvfk, einni afskekktustu byggð tslands, tfðlitið flt um gluggann. Uti var hið versta veður, fjúk og frost og úti á vfkinni svarraði brimið við ströndina. Héla settist iiinan á rúðurnar f bænum en drengurinn reyndi að þýða hana tneð lófum sínum og sjá út. Hendurnar urðu loppnar en hann lét það ekki á síg f á. Dagur ieið að kveldi og enn virtist veðrið færast f aukana. Svo kom að háttatfma drengsins, án þess að hann yrði þess var sem hann væri að bfða eftir, — bátsferða á víkinni. Sjálfsagt hefur 'honum ekfci gengið vel að sofna um kviildið. 1 marga daga hafði hann hlakkað til þessarar stundar ~- hlakkað tif þess að tveir eldri bræður hans kæmu heim og dveidu heima um jólin. Þeir voru orðnir fulltfða menn, og höfðu, eins og margir aðrir ungir með frá bæjunum f Aðalvfk um þessar mundir, farið tíl tsafjarðar og fengið þar pláss á „sióru báiunum" sem gerðir voru þar út. 1 fásinninu var það meira en lítið tilhiökkunarefni fyrir drenginn að fá bræðurna heim — þeir höfðu sjálfsagt frá mörgu að seg}a. Bátur þeirra hafði farið f rðður um morguninn, og ákveðið var að hann kæmi við á Aðalvfk þegar hann kæmi úr rððri og skildi bræðurna þar eftir. Ekki kom báturinn heldur daginn eftir og tatdi heimilisfðlkið á Látrum þá vfst að einhverra hluta vegna hefði þeirri ákvörðun verið breytt að báfurinn kæmi með bræðurna til Aðalvfkur. Var það ekki fyrr en nokkrum dögum sfðar að frétt barst frá Isafirði að báturinn hefði ekki koniið þangað. óttast væri um af dril' hans og leit haf in. Sú leit bar ekki árangur, og það voru þvf dapurleg jól sem fjölskyldan á Látrum átti, eins og margar f jðlskyldur vestra, þar sem óveðrið hafði ekki orðið þessum eina báti að grandi, heldur öðrum og nokkru áður hafði farist stðr bátur frá Isafirði með 12 manna áhöl n. Drukknuðu af bátum þessum samtals 38 menn, flestir f blðma lífsins, þannig að nærri má geta hversu mikið áfall þetta var, og ekki sfzt byggðinni í Aðalvfk, en þaðan voru 8 menn á bátum þéssum. Þegar Slysavarnafélag Islands var stofnað 29. janúar 1928 komst Guðmundur Björnsson landlæknir meðal annars svo að orði, að þegar allir þeir tslendingar sem ættu um sárt að binda vegna sjóslysa væru gengnir í samtökin, þá gætu þau framkvæmd þau verkefni, sem til væri ætlast af þeim. Og víst er að drengurinn sem forðum daga þýddi hélaðar rúður á Látrum og svtpaðist um eftir bræðrum sfnum, hefur gert sitt til þess að draumsýn Guðmundar Björnssonar rættist, en maður sá er hér um ræðir er Gunnar Friðriksson, núverandi forseti Slysavarnafélags tslands. Gunnar hefur verið f framvarðasveit félagsins allt frá áriiiu 1956, er hann var kosinn f stjðrn þess, og nú sfðustu átján ár, eða frá árinu 1960, hefur hann verið forseti þess. — Þessi bernskuminning mfn grðpaðist f huga mér og sú breyting sem varð á högum okkar, eftir að bræður mfnir drukknuðu, sagði Gunnar Friðriksson, er Morgunblaðið fékk hann til viðtals um málefni Slysavarnafélags tslands sem f dag heldur upp á fimmtfu ára afmæli sitt. — Það varð mér keppikefli að leggja félaginu lið, sagði Gunnar, — og þðtt ég hafi á þessum árum förnað félaginu meginhluta frftfma mfns og jafnvel betur, þá sé ég ekki eftir því. Bæði er að ég hef kynnst stórum hðpi af merku ágætisfðlki f þessu starfi, og eins er það að mínu mati gott þegar menn eignast áhugamál sem er til góðs fyrir samfelagið. og innrétta það, ásamt mönnum sínum. Flest fólkið sem vann að þessu var ungt fólk — fólk sem var að byggja húsnæði yfir sjálft sig og var önnum kafið við vinnu sina. Eigi að siður gaf það sér tima til þess að drífa þetta hús upp. Slikt framtak sem þetta, sem hefur viða verið sýnt, er afskaplega gleðilegt og sýnir að unga fólkið gleymir ekki skyldu sinni og er tilbúið að hefja upp merki þeirra sem teljast verða brautryðjend- ur starfsins AFIMÆLIÐ — Hvernig hyggst Slysavarnasélagið minn- ast þessara tímamóta i sögu sinni? — Við höfum ákveðið að efna til hátíðarþings næsta vor, sagði Gunnar. — Til þess þings verður boðið fulltrúum viðs vegar að af landinu, svo og frá einu deildinni sem starfandi er erlendis, Gefion í Kaupmannaöfn, en sú deild heldur upp á 25 ára 7afmæli sitt um þessar mundír. Þá hefur verið ákveðið að endurprenta allar árbækur félagsins, en margar þeirra eru löngu uppseldar Auk þess er verið að vinna að kvikmynd um starfseml félagsins og á hún að vera tilbúin fyrir hátiðarþingið i vor Gefið verður út frimerki, tileinkað félaginu, og "platti með mynd úr björgunarsögunrti. En umfram allt erum við ákveðnin að minnast afmælis félagsins á þann hátt að stiga á stokk og strengja þess heit að halda eftirleiðis sem hingað til uppi þrótt- miklu starfi í félaginu FRAMTIÐARMARKMIÐIN I framhaldi af þessu var Gunnar Friðriksson spurður að því hvort starfsemi Slysavarnafélags- ins kæmi ekki til með að breytast i náinni framtíð Þvísvaraði hann: — Slysavarnafélag Islands á nú færar, dug- miklar og þjálfaðar björgunarsveitir viða um land, sem fullfærar eru til þess að gegna hinum erfiðustu verkefnum við björgunarstörf Þarna má auðvitað aldrei bregða vökunni, og ég er þess fullviss að það verður ekki gert Að þessu leyti verður ekki breyting á starfi félagsins á næstunni En það liggur hins vegar fyrir að nú er nauðsyn að félagið sem og allir aðrir skeri upp herör gegn aðalógnvaldi dagsins i dag — slys- um í umferðinni. Þar er baráttan komin inn á annað svið en var i upphafi Þá var barist við náttúruöflin en baráttan i umferðarslysavörnum beinist að öðru. I þessu tilfelli stafar manninum mest hætta af sjálfum sér, og ef til vill er þetta. enn erfiðara verkefni þess vegna — Eins og ég sagði áðan hóf Slysavarnafé- lagið starf að umferðarslysavörnum þegar árið 1937 og hefur unnið ötullega að þeim siðan. Kjarni málsins er samt sá að viðhorfin eru að breytast — þjóðfélagið er að breytast og menn virðast ekki hafa lengur tima til skynsamlegrar yfirvegunar og mats á öllum aðstæðum Þetta hefur boðið hættunni heim Við gerum okkur Ijóst að átak verður ekki unnið á þessu sviði með boðum og bönnum stjórnvalda, heldur þarf fyrst og fremst að breyta almenningsálitinu og koma þjóðinni allri i skilning um að hér er þörf stórátaka — og það fyrr en síðar Við höfum fyrir okkur dæmi um hvað unnt er að gera Árið 1968 var umferðinni á íslandi breytt i hægri umferð. Þá störfuðu hér umferðaröryggisnefndir um land allt Þær voru samtals 98 og var þetta veigamikla starf unnið af Slysavarnafélagi ís- lands í umboði framkvæmdanefndar hægri um- ferðar. Árangur af starfi nefndanna var sérstak- lega giftudrjúgur og sýndi okkur flestu öðru betur, hve miklu er unnt að áorka með samstilltu átaki, þegar áhugi er fyrir hendi Þetta ár fórust 5 manns i umferðarslysum á íslandi, en á síðasta ári fórust 39 manns af völdum umferðar- innar, auk þess sem tugir annarra hlutu margvis- lega áverka af sömu orsökum og sumir verða örkulma til ævilok,a Það er bjargföst skoðun min að á þessum vettvangi verður slysavarnafólk um land allt að hafa forystu i harðri baráttú sem hefja verður ti! úrbóta Félagar innan vébanda SVFÍ eru nú um 30 000 talsins og félagið því fjölmennustu félagasamtök á þessu sviði í land- inu, og félagið hefur þegar sýnt að það getur lyft grettistökum. Það hefur gert það á sviði slysa- varnamála á og við sjó og ég er þess fullviss að það getur það einnig á sviði umferðarmála Eins og málin horfa nú er þetta næsta stórverkefni SVFI, sagði Gunnar Friðriksson að lokum

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.