Morgunblaðið - 16.03.1979, Page 15

MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 16. MARZ 1979
47
millj. kr. aukning í krónutölu er
því 1615% — Magnaukning orku 4
föld en krónutala 16.15 föld.
Fyrir Rarik í heild hefur krónu-
töluaukning aðeins verið 14.33
föld.
Það hefur sem sagt tekist að
upphita 35% húsnæðis á 16000 kmz
landsvæði fyrir um það bil 800
millj. kr. Því hlutdeild hitans er
aðeins ákveðið hlutfall af heildar-
fjárfestingu fyrir 12 þéttbýlin og
sveitir.
Allt frá árinu 1966 hefur verið
rætt um fjarvarmaveitur á
Austurlandi. Fyrsta frumáætlun
var gerð 1965 fyrir Egilsstaða-
hrepp, 1969 fyrir skóla og sjúkra-
húshverfið í Neskaupstað, og á
Egilsstöðum 1977 fyrir hluta sveit-
arfélagsins.
Stjórn S.S.A. ákvað að efna til
verðlaunasamkeppni 1976 um
hvernig hagkvæmast þætti að
haga upphitun húsnæðis í þéttbýli
þar sem ekki væri jarðhiti til
staðar.
í framhaldi af þessu hóf Egils-
staðahreppur viðræður við raf-
magnsveitustjóra um rekstur
kyndistöðvar fyrir væntanlega
fjarvarmaveitu.
Að tilhlutan rafmagnsveitu-
stjóra og fulltingis iðnaðarráðu-
neytisins hefur nú farið fram
áætlanagerð varðandi fjarvarma-
veitur í öllum þéttbýlisstöðum á
Austurlandi og eru niðurstöður
væntanlegar á næstunni.
Eins og sjá má hefur umræðan
um orkumál verið á breiðum
grunni á heimavettvangi Austfirð-
inga.
Samstarf sveitarfélag, S.S.A. og
Orkumálanefndar við þjónustuað-
ilann Rarik, hefur verið mjög til
fyrirmyndar, en þar eiga bæði
núverandi og fyrrverandi raf-
magnsveitustjóri stærstan hlut.
Eg hef nú í stórum dráttum
reynt að draga fram meginatriði í
hinni almennu orkumálaumræðu
Austfirðinga ásamt því að benda á
ýmislegt sem mótað hefur
umræðuefnið.
Hér hef ég sleppt umræðu um
skipulagsmál, sem fór fram í
nefnd sem iðnaðarráðherra skip-
aði 1975 og á sérstakri ráðstefnu
S.S.A. um þau mál 1976, enda ekki
ástæða til að rekja þær á þessum
vettvangi.
3. Megin fram-
kvæmdaratriði
Ef blaðað er í fundargerðum
Orkumálanefndar fram til ársins
1977 má finna eftirfarandi óska-
lista og fjármagnsþörf (miðað við
verðlag í byrjun árs 1977).
1. Orkuöflun
1.1. Hefja þarf nú þegar
virkjunarframkvæmdir, sem miði
að því, að virkjanir á Austurlandi
geti sinnt grunnaflsþörf á árinu
1981.
1.2. Stefnumörkun S.A.A. 1974
felur í sér, að virkjun í Fljótsdal sé
forgangsverkefni. Hugsanleg
virkjun þar er 3x50 Mw Fljótsdals-
virkjun með 50 Mw fyrsta áfanga.
1.3. Grunnaflsþörf 1981 áætlast
um 50 Mw, miðað við, að hitunar-
markmiði sé náð. Dísilvinnslu-
kostnaður árið 1978 áætlast rúm-
lega 500 millj. króna.
1.4. Með tilkomu línu frá
Norðurlandi sem grunnorkukosts,
þarf varaafl á Austurlandi að vera
minnst 80% af grunnaflsþörf á
hverjum tíma og 30 Mw aukning
fram til ársins 1981. Fjárfesting í
varaafli um 2.15 milljarðar króna.
2. Orkuflutningskerfið
2.1. Vopnafjörð þarf að tengja
við samveitusvæðið árið 1978.
2.2. Bakkafjörð þarf að tengja
við Þórshöfn árið 1978.
2.3. Olíukostnaður á Vopna- og
Bakkafirði verður um 52 millj. kr.
árið 1978. • »«'- > ' '■«•
2.4. Hornafjarðarsvæðið þarf að
tengjast við samveitusvæðið ekki
seinna en á árinu 1979.
2.5. Endurbyggja þarf línukerf-
ið Grímsá — Egilsstaðir — Eski-
fjörður — Réyðarfjörður fyrir árið
1980. Fyrsti áfangi þeirrar línu-
lagnar yrði Reyðarfjörður — Eski-
fjörður.
2.6. Aætluð fjármagnsþörf í
greindar framkvæmdir er 4.0
milljarðar króna með aðveitu-
stöðvum.
2.7. Bæjarkerfin þurfa 600
milljónir fram til ársins 1981.
2.8. Sveitaveitur þurfa um 100
milljónir til ársins 1981.
Eins og fram keraur hefur
nefndin reynt að gera sér grein
fyrir helstu framkvæmdaatriðum
næstu framtíðar.
Aðalatriði eru orkuvinnsla í
fjórðungunum — nýir flutnings-
leggir inná gamla aðalflutnings-
kerfið, svo hringtengingar mynd-
ist — í framhaldi af því endur-
bætur á gamla aðalflutningskerf-
inu — ásamt því að syðsti og
nyrsti hluti kjördæmisins sé
tengdur samveitusvæðinu.
Tímasetningar eru almennt
miðaðar við orkuspá, og væntan-
legan olíu kostnað díselvinnslu.
Að þessu sinni er ekki tækifæri
til að útskýra frekar bakgrunn
ofangreindra ályktana, sem allar
hafa sem grundvallaratriði, fyrr
nefnd markmið um gæði og öryggi
orkuafhendingar, en þar sem
hringtenging landsins er nú til
umræðu, er rétt að benda á kosti
„maska“ tengingar.
Meginatriði í rekstri „maska-
kerfis" er að hver ein lína í
„maskanum" á að geta flutt nægi-
legt afl fyrir þá álagspunkta, sem
línan er tengd við og hið fullkomna
„maskakerfi" er þannig að þótt
ísing eða snjóflóð grandi einum
legg að aðeins að verða stutt blikk
á kerfinu. Þetta felur í sér, að þörf
á varaafli vegna aðalflutnings-
kerfisins er að heita má óþarft, því
allir leggir kerfisins eru í raun til
vara fyrir hina, en ég vil taka
skýrt fram, að þar með er ekki
sagt, að þörf á varaafli hverfi.
Varaaflsþörf er skilgreind á
mismunandi vegu, og einnig í
mismunandi vægi fyrir hina ein-
stöku kerfishluta.
Ohætt mun að staðhæfa, að með
uppbyggingu flutningskerfisins í
maskakerfi, — byggingu orkuvers
eða orkuvera, sem sæi um grunna-
flsþörf og með tengingu landshlut-
ans við Norðurland, á varaaflsþörf
að vera hverfandi, ef þá nokkur.
Ljóst er að sú seinkun sem
sjáanlega er á tengingu Vopna-
fjarðar við samveitusvæðið, mun
valda Rarik miklu tjóni, ef litið er
á orkuþörf næstu tveggja ára.
Diselvélar á Vopnafirði fram-
leiddu rúmlega 6Gwh 1978 og mín
áætlun fyrir árið 1979 er 7.2 Gwh á
32.50 kr/Kwh sem er 234 Mkr fyrir
árið miðað við olíuverðið 82.65
kr/1.
Ég hef lagt mikla áherslu á
þessa línulögn, undanfarin ár og
þó sérstaklega með tilliti til bættr-
ar nýtingar eigin orkuvera (Lagar-
fljót og Grímsá) yfir stóran hluta
ársins, en allt kemur fyrir ekki —
með tilkomu snarvitlaus saman-
burðar reiknings við endurnýjun
Kópaskerslínu í framkvæmdar-
áætlun Rarik fyrir árið 1979 er
Vopnarfjarðarlínu seinkað.
Rétt er að benda á að disel-
vinnsla 1979 verður eitthvað
lítilsháttar meiri á Hornafirði —
er rétt að huga að þessu, þar sem
Orkustofnun vill leggja 250 km
línu frá Sigöldu þangað, til að
lækka rekstrarkostnað á því
svæði.
Ég vil leggja áherslu á að
iðnaðarráðherra nýti sér heimildir
til aukningar framkvæmdamagns
í orkuframkvæmdum með því að
skaffa nægilegt fjármagn til að
ljúka Vopnafjarðatengingu í ár.
4 Framtíðar þörf
Ef litið er á þá þróun sem átt
hefur sér stað í olíumálum og
færustu sérfræðingar heimsins
spá um í næstu framtíð er ljóst að
orkuspá A er of lág miðað við þörf
iðnaðarins fyrir orku.
her á Austurlandi er ljóst að
mjölvinnsla eykst mikið á næst-
unni með hagnýtingu kolmuna og
spærlings til viðbótar núverandi
loðnuvinnslu.
Eitt af því sem örugglega er
framundan hjá bræðslunum er
gufuþurkun á mjóli, og er ekki
annað sjáanlegt en þær óski eftir
rafmagni sem orkugjafa, ásamt
mörgum öðrum iðnaðarfyrirtækj-
um. Þá er framundan kyndistöðv-
ar fyrir fjarvarmakerfi — sem
eitthvað minnkar væntanlega þörf
forgangsorku til hitunar, en engu
að síður er hér um að ræða
flýtingu á að mæta hitaþörf
svæðisins.
í stuttu máli lít ég svo á að
annar áfangi Hrauneyjarfoss eigi
lítið eftir 1986. Ljóst er að þegar
1982 eru uppi mikil vandamál
vegna flutningstregðu „Byggða-
línu til Austurlands, ef Krafla býr
við lágmarks vinnslugetu.
Haustið 1983 verður mjög alvar-
legur skortur, ef ekki fæst orka frá
Kröflu.
Af Orkustofnun hefur verið bent
á að réttara væri að tengja
Austurland við Sigöldu um
suð-Austurland og fá þá einnig
tengingu við Austur-Skafta-
fellssýslu og Suður línukerfi sam-
veitusvæðis Austurlands á Djúpa-
vogi.
Við skulum líta nánar á þessa
staðhæfingu:
Kostur 1. Bessastaðará virkjuð
1983.
Hrauneyjarfoss og Bessy 1.
fullnýtt 1987 án Kröflu. Bessý
seinkar uppsetningu 3. vélar í
Hrauneýjarfossi. 1983 verður að
vera ljóst hvar næsta virkjun á að
rísa á Islandi, sem að öllum
líkindum verður Blanda, Jökulsá í
Fljótsdal eða Þjórsá — Tungná.
Ákvörðun um þessar virkjun
verður ráðandi um framhalds-
uppbygg'ngu dreifikerfisins, og
kann þá svo að fara að 132 KV lína
Siganda — Höfn sé annað hvort of
lítill eða óþörf.
Þessi kostur felur sem sagt í sér
að ákvörðun um frekari tengingu'
Austurlands við landskerfið
mótast af ákvörðun um næstu '
virkjun.
Kostur 2. 132 kV Suðurlína
Virkjun Bessý frestað þar til
orka og afl Hrauneyjarfoss er
fullnýtt.
Ekki er ljóst án sérstakra hag-
kvæmisreikninga hvort kostur 1
eða 2 hefur í för með sér meiri
fjármagnskostnað — hér er fyrst
og fremst um að ræða mismunandi
framkvæmdaröð við sama heildar-
kostnað.
Stofnkostnaður Bessý og suður-
línu virðist vera svipaður og
raunar spurning hvort línan er
ekki dýrari, þá sérstaklega ef
aðeins Hólmalón yrði notað til að
byrja með fyrir Bessý.
Auk þessa verður að líta á
rekstraröryggi og gæði orku-
afhendingar.
Kostur 3. Hætt við Bessý 1. og
2.
Ef ekki verður af orkufram-
leiðslu við Kröflu næstu árin í
verulegum mæli er Hrauneyjar-
foss fullnýttur 1986.
Miðað við að þá komi til virkjun
á stærð við Blöndu eða Fljótdals-
virkjun þarf ákvörðun að liggja
fyrir um þá framkvæmd pegar á
þessu ári. Þessi möguleiki er úti-
lokaður miðað við á hvaða undir-
búnings og hönnunarstigi virkjan-
ir þessar eru nú.
Það hefur alltaf verið grund-
vallaratriði Orkumálanefndar að
Bessý 1 og 2 væru upphafsáfangar
Fljótsdalsvirkjunar.
Okkur hefur jafnframt verið
ljóst að Fljótsdalsvirkjun í t.d. 5
áföngum væri eitthvað dýrari en
virkjun í t.d. þrem, en sá munur
væri hinsvegar ekki afgerandi.
Um þetta atriði segja hönnunar-
aðilar: „að munurinn sé aðeins
20% og dreifing fjármagnskostn-
aðar vegna áfangaskiptingar gerir
þennan mun óverulegan ef
nokkurn".
Sé mat okkar í þessu máli dregið
saman er það svohljóðandi:
1. Virkjun í Fljótsdal fyrir orku-
þarfir Austurlands er grund-
vallaratriði, til að hægt sé að
nálgast meginmarkmið um gæði
og öryggi orkuafhendingar.
2. Virkjun í Fljótsdal er upphafs-
áfangi að 300 Mw áfanga-
virkjunar sem er nauðsynlegt
að staðsett sé utan eldvirkra
svæða fyrir þjóðarheildina.
3. Virkjun í Fljótsdal eykur á
allan hátt nýtingu Byggðarlínu-
kerfisins um miklu lengri tíma,
en ný virkjun í Þjórsá.
4. Virkjun í Fljótsdal er ásamt
Kröflu grundvallarorkugjafi
fyrir Norður og Austurland á
síðara hluta næsta áratugs.
5. Línan Hryggstekkur — Höfn
þarf að flýta sem mest —
framkvæmdir ættu að.hefjast á
næsta ári, áfanginn Ilrygg-
stekkur — Djúpivogur.
6. Stór aukning er væntanleg á
orkuþörf landshlutans til iðn-
aðar á næstu árum. Hitavæðing
styttist í tíma vegna olíuverðs-
hækkana. Eftir er 65% upphit-
aðs húsnæðis á Austurlandi.
7. Gera þarf tæknilega og fjár-
hagslega áætlun um leiðir að
þeim markmiðum, að öll
staðbundin orkuþörf sé sinnt af
innlendum orkukostum, til
minn<3t napVjtii tín óWö f
60 (5
5S u
sz 13
M :! mH.!2 1
it. . . ( * // j
— '>
:32 £J
; f 1
: 6 i
\ [
I ÍO ' r :
; O •
j f / i
; l-H, -j (
í t&\ t I

Hs;!darcrka
DiS-e/crka.
m
F- =
, - v, : ■ r|
i ** á ~ ‘ ■ *■
: ■***? ■ (
i
S i o

G Wh.
GWh
il/PC2. ejfet I €5 [^^7 fggf 69 (™ fP m '0\7Z"\7?f7f \7é