Morgunblaðið - 07.12.1980, Qupperneq 6

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 7. DESEMBER 1980
38
Rætt við Fríðu Á.
Sigurðardóttur
rithöfund vegna
útkomu bókar
hennar „Þetta er
ekkert alvarlegt“
Fríða Á. Sigurðardóttir. Lj6sm Mbl Emilia B Bjðrn3dóttir
„Þoli fremur slettur úr erlendum
málum en hið þvælda stofnanamálfaru
Friða Á. Sigurðardóttir er
nýtt nafn í hópi rithöfunda.
Friða lauk cand. mag. prófi í
ialenzku i febrúar 1979 og
prófritgerð hennar, sem var
bókmenntaleg athugun á leik-
ritum Jökuls Jakobssonar kom
út i sept. sl. á vegum Rann-
sóknarstofnunar f bókmennta-
fræðum við Háskóla íslands.
Fyrsta skáldverk hennar, smá-
sagnasafnið „Þetta er ekkert
alvarlegt“ er nýkomið út og er
sú bók tilefni eftirfarandi við-
tals við Friðu um bókina, bóka-
útkomur, lifið og tilveruna.
„Ég átti fyrir þó nokkurt safn
smásagna. Ég vann svo úr og
umskrifaði einar þrjár eða fjór-
ar sögur, hinar eru nýjar," svar-
ar Fríða spurningunni um tilurð
bókarinnar. „Þetta eru nokkuð
samstæðar sögur þar sem ég
reyni að fjalla um venjulegt fólk
og veruleikann sem við lifum í —
þar sem flestir eru á harða-
spretti. Mér finnst fólk vera
orðið hrætt við að hugsa sjálft.
Það flýr hugsanir sínar og
hræðslan við ábyrgðina sem
fylgir því að vera til er afger-
andi.“
Þetta er brjálæði
— Staða konunnar er þér
hugleikin í sögunum. Ert þú
kvenréttindakona?
„Ég er fyrst og fremst mann-
réttindakona. Heimurinn er
okkar allra, en mér finnst sam-
skipti kynjanna ekki ná réttum
snertipunkti. Heimspeki, trúar-
brögð og bókmenntir hafa gert
sitt til að breikka biiið þarna á
milli, enda karlmenn átt þar í
stærsta hlutinn. Það eru þessi
fjandans hlutverk sem er alltaf
verið að úthluta fólki, bæði
körlum og konum. Og konan er
fúsari en karlmaðurinn til að
endurmeta hlutverkin. Hann
verður hræddur og fer í vörn.
Finnst hann sjálfsagt hafa
meira að missa en konan. Ég
viðurkenni að það er erfitt að
koma þessu heim og saman og
við verðum sífellt að endurmeta
stöðuna. Nú er eitt er að komast
undan núverandi vinnuþrælkun
og ná jafnvægi. Það er alls
ekkert vit í hvernig fólk vinnur
og er nauðbeygt til að vinna.
Þetta er brjálæði."
— Ertu óánægð með það sam-
félag sem við lifum í?
„Vinnubrjálæði er ekki að-
dáunarvert. Hér er ekki lengur
neitt pláss fyrir börn og gam-
almenni, öryrkja og aðra þá sem
ekki skila hámarksafköstum.
Einu gjaldgengu þjóðfélagsþegn-
arnir virðast vera þeir sem geta
puðað og það helst allan sólar-
hringinn. Hinum er ýtt til hliðar
og þar gleymast þeir. Og hvar er
svo lífshamingjan?"
— Hvað er þá lífshamingja?
„Nú er stórt spurt. Kannski er
lífshamingjan fólgin í því að
finna sér stað til að standa á og
vera sáttur við sjálfan sig — að
líka við sjálfan sig. En til að ná
þeim punkti verða menn að gefa
sér tíma til að hugsa. Flestir eru
hræddir við að vera einir og þora
ekki að horfast í augu við sjálfan
sig. Þegar þú veist nokkurn
veginn hvernig þú sjálfur ert, þá
lætur þú ekki eins stjórnast af
öðrum og þá fyrst lærirðu að
taka ábyrgð á eigin lífi. Fyrir
mér er lífshamingjan fyrst og
fremst að vera ánægð yfir því að
vera til.“
Fólk verður að
ráða sjálft
— Jólabókaflóðið, þar kennir
margra grasa. Finnst þér nægi-
lega vandað til meginhluta
þeirra bókmennta, sem okkur er
boðið upp á?
„Ef þú átt við hinn mikla
fjölda afþreyingarbóka, þá
finnst mér ekki hægt. að ætlast
til þess að fólk lesi eingöngu
háalvarlegar bókmenntir. Ég er
persónulega ekki hrifin af þess-
ari fjöldaframleiðslu, en fólk
verður að ráða því sjálft hvað
það les. Ég er þó höll undir það,
að meira verði gert af því að
skrifa íslenzkar afþreyingarbók-
menntir. Það hefur nokkuð verið
gert af því upp á síðkastið og
mér finnst það jákvæð þróun svo
framarlega sem hún gengur ekki
út í öfgar.“
— Telur þú að markaðslög-
málið hafi áhrif á ákvarðanir
rithöfunda um efnisval?
„Ja, ekki var það nú hvað mig
snertir a.m.k. Mér var sagt að
smásögur seldust alls ekki og ég
held að fræðiritgerð mín verði
ekki ofarlega á sölulistunum.
Annars var þetta smásagnasafn
mest tilraun fyrir mig sjálfa. Ég
sé svo til með framhaldið."
— Hvað finnst þér mikilvæg-
ast að rithöfundur hafi í huga, er
hann vinnur að verkum sínum?
„Mér hefur alltaf fundist að
eitthvað mikið væri að, þegar
venjulega eðlisgreint fólk skilur
ekki hvað verið er að segja. Ég er
á móti stofnanamállýskunni,
sem flæðir yfir og orðskrúði sem
þýðir ekki neitt.“
Hagfræðikjaft-
æði og stofnana-
mállýska
„Ég á miklu betra með að þoia
slettur úr erlendum málum en
' hið þvælda stofnanamálfar, sem
við heyrum t.a.m. í hinum ýmsu
„hanaatsþáttum" í sjónvarpinu.
I Þar sletta menn í kringum sig
alls konar hagfræðikjaftæði og
tilbúinni stofnanamállýsku. Ég
hef oft staðið mig að því að sitja
og góna, án þess að geta fylgst
með nema smá stund, hvað þá
skilið þetta þrugl. Þó fólk sé
feimið við að viðurkenna, að það
skilji ekki nema annað hvert orð
og varla það, þá held ég að flestir
viti, að það er aðeins verið að
breiða yfir hlutina og hreint og
beint plata mann. Þetta er dóna-
skapur sem ætti ekki að líða. Það
er mikilvægt að við höldum vöku
okkar gagnvart íslenzku máli, en
fólk má heldur ekki taka sig of
hátíðlega."
Við spurðum Fríðu í lokin,
hvort hún væri með eitthvað í
smíðum. Hún endurtók að þetta
væri aðeins tilraun og að með
útkomu bókarinnar væri hún að
athuga sinn gang og hvað hún
gæti. Þó var eins og það lægi í
loftinu, að ósk ritdómara eins
dagblaðanna, er hann fjallaði
um smásagnasafn Fríðu, verði
að veruleika. Sú ósk hljóðaði svo:
„Megum við fá meira að heyra."
F.P.
þess á samfélagið aðgang að sínum
skerfi í formi skatta.
Framleiðslustarfsemi er í sjálfu sér
öruggasta og gagnlegasta aðgerð í at-
vinnumálum.
Samkeppnin er hvetjandi fyrir fram-
leiðsluþróun, þar sem hún örvar framlag
einstaklingsins.
Þróun framleiðslunnar þjónar ekki
aðeins þeim tilgangi að fullnægja gervi-
þörfum heldur að iangsamlega mestu
leyti að fullnægja raunverulegum þörf-
um.
Fjölbreytt framboð neysluvarnings
gerir lífið léttara og auðugra að inni-
haldi.
Þar sem þegnunum hefur verið frjálst
að tjá skoðanir sínar í töluðu máli og
rituðu og með gerðum sínum, hefur hið
margbreytilega neysluúrval alltaf verið
mælikvarði á gæði þjóðfélagsins.
Arðránið er frumstæð mynd af innri
og ytri aðstæðum framleiðsluatvinnu-
veganna. Húp ggfjý ekki ráð fyrir hinum
sameiginiegu hagsmunum allra starfs-
manna, þegar hverju einstöku fyrirtæki
vegnar vel. Hún tekur heldur ekki með í
reikninginn þau lagaákvæði nútímasam-
félags, sem vernda hvern einstakan
starfsmann í framleiðslugreinum bæði
við vinnu sína og á atvinnuleysistímum.
Umhverfisvernd gegn mengunar-
hættu, nýting hráefna, val orkugjafa,
þar á meðal kjarnorku, og iðnþróun í
hergagnaiðnaði eru allt þjóðfélagsleg
máiefni sem eru á valdi stjórnmála-
manna.
Iðnaðurinn getur ekki sjálfur tekið
ákvarðarnir um þessi efni. Völd hans og
áhrif eru í lýðræðisþjóðfélagi með
frjálsa og opinskáa umræðu undirorpin
löggjafarvaldinu og áhrifum þegnanna á
kjörna löggjafa sína.
Tilgangur hinnar pólitísku jöfnunar-
viðleitni er að virða hina siðferðilegu
kröfu um félagslegt réttlæti.
Það er ekki afmarkað hugtak sem
gerir ótakmarkaðar kröfur á hendur
einstaklingnum og þess vegna er það í
eðli sínu óuppfyllanlegt líkt og hinn
kristni náungakærleikur.
Það er afstætt hugtak sem er sam-
slungið af vilja einstaklingsins til eigin
lífsfyllingar og þeim takmörkunurn sem
felast í vilja allra annarra þjóðfélags-
þegna til eigin lífsfyllingar.
Það virðir líffræðilega misjafna hæfi-
leika og eiginleika en aðeins að því marki
þar sem eigin lífsfylling einstaklings
tekur að breytast í ofríki.
Það jafnar út þær aðstæður sem
þjóðfélagið hefur skapað í átt til sams-
konar skilyrða en aðeins að því marki að
einstaklingurinn sé ekki sviptur per-
sónulegu framtaki sínu.
Framleiðsla á einkagrundvelli er því
ekki mannleg athöfn sem stríðir gegn
hinni siðferðilegu kröfu um félagslegt
réttlæti né er hún ósamrýmanleg jöfnun-
arviðleitni stjórnmálanna, sem hafa það
markmið að virða þessa kröfu.
Framleiðsluatvinnuvegirnir eru ekki
ill nauðsyn. Tilvera þeirra á rW* '
yegna afkast^;^ ae'
namleiðsian er í sjálfu sér hinn efnalegi
grundvöllur fyrir því margbreytilega og
skipulagða samlífi sem við teljum vera
mannlegt líf á okkar tímum.