Morgunblaðið - 14.04.1983, Blaðsíða 44

44
MORGUNBLAÐIÐ, FIMMTUDAGUR 14. APRÍL 1983
... að minnast
hins liðna og njóta
gleðinnar við
framtíðardraum-
ana.
TM R*g. U.& Pat Ofl.-al rtghts raaarvad
•1983 Lo« Angalaa Tknaa Syrxhcate
Hún var áður á vöggustofu.
HÖGNI HREKKVlSI
Það eru ekki nema tvær leiðir eftir:
Meirihlutastjórn Sjálfstæðis-
flokks eða embættismannastjórn
Geir R. Andersen skrifar:
„Velvakandi.
Við íslendingar höfum reynt
margvísleg stjórnarmynstur,
tveggja flokka stjórn, þriggja
flokka stjórn, jafnvel tveggja- og
hálfs flokks stjórn. — Aldrei
hefur hins vegar reynt á, hvern-
ig það er að búa við stjórn, sem
einn stjórnmálaflokkur myndar.
Þetta gerist t.d. í Bretlandi og
Bandaríkjunum, og ekki vitað til
að kjósendur telji það óhagræði,
enda mjög til fyrirmyndar. Það
er kosið á milli tveggja flokka,
— og þeir skiptast á að fara með
stjórn, svona nokkurn veginn
með jöfnu millibili, — nema þeg-
ar sérstaklega gengur vel hjá
öðrum flokknum, eins og nú er
raunin í Bretlandi; þá láta kjós-
endur viðkomandi flokk njóta
þess og endurkjósa hann.
Nú fara kosningar í hönd hér á
landi, og sex flokkar í boði: Auð-
vitað fer það svo, að þeir tveir
flokkar sem nú sýna andlit sitt í
fyrsta sinn, þeir munu hvorugur
fá umtalsverðan atkvæðafjölda.
Nýir flokkar hafa áður skotið
upp kollinum, — og allir eru þeir
úr sögunni.
Að mati þess, er þetta ritar,
eiga þessir nýju flokkar sama
rétt og þeir hinir sem fyrir eru.
Það er ekkert sem sannar, að það
sé rangt að greiða þeim atkvæði,
ef fólk heldur í raun og veru, að
þeir munu breyta einhverju til
batnaðar.
Staðreyndin er hins vegar sú,
að þótt annar þessara flokka eða
báðir fái mann eða menn á þing,
þurfa þeir að mynda stjórn með
öðrum eins og hinir flokkarnir,
og við það verður stefnuskrá
þeirra að engu, eins og ávallt í
samsteypustjórnum, — einn
flokkurinn fær hluta af sinum
málum fram, annar sinn hluta
og sá þriðji, ef um hann er að
ræða, sinn hluta, — og úr verður
tveggja eða þriggja flokka
stefna, sem hefur vegvísi í þrjár
mismunandi áttir.
Aðeins meira um þessi nýju
framboð. Kvennalistinn svokall-
aði er eins stefnulaus og hann er
nafnlaus. Það er alkunna, að þær
konur, sem þennan lista fylla og
hafa tjáð sig opinberlega opin-
berlega, eru í raun með nákvæm-
lega sömu málin og finnast hjá
hinum hefðbundnu stjórnmála-
flokkum, en taka sitt lítið úr
hverjum flokki. — Andsprengju-
æðið og gegn-her-í-landi-stefn-
una frá Alþýðubandalaginu og
dagvistunarmálin hjá Sjálfstæð-
isflokknum.
Um Vilmundarframboðið má
segja, að þar sé hann sjálfur,
Geir R. Andersen
Vilmundur, einn í flokki, því
enginn eða fáir þeirra, sem sitja
á lista hans hafa nokkru sinni
komið fram á opinberum vett-
vangi með hugmyndir sínar,
utan einn aðili. Enda er það
Vilmundur sjálfur, sem baráttan
snýst um í þeim flokkinum.
En ef svo skyldi fara, að þessir
nýju flokkar fengju það afl, að
ná inn þingmönnum, myndi það
aðeins auka þann glundroða,
sem fyrir er í íslensku stjórn-
málalífi, og sennilega leiða til
fullkominnar upplausnar.
Það er glundroði í íslensku
stjórnmálalífi í dag. Það er að-
eins ein leið, sem enn hefur ekki
verið reynd. Það er að beina at-
kvæðamagninu að þeim flokkin-
um, sem næst því hefur komist að
ná meirihluta á Alþingi, nefnilega
Sjálfstæðisflokknum.
Er það ekki þess virði að kjós-
endur sameinist um þá tilraun
að gera einn flokk ábyrgan fyrir
landsstjórn næsta kjörtímabil?
Ef svo fer, sem miklar líkur eru
til, að Sjálfstæðisflokkurinn nái
meirihluta á Alþingi, þegar kjós-
endur hafa áttað sig á því að
þetta er raunverulega eini kost-
urinn í íslenskum stjórnmálum í
dag, þá verður miklu auðveldara
fyrir landsmenn gera úttekt á
þeim mismun, sem er á milli
þess að búa við margflokka-
stjórn og því að geta dregið einn
flokk til ábyrgðar.
Ef svo hörmulega skyldi fara,
að þeir sex flokkar, sem nú sækj-
ast eftir atkvæðum landsmanna,
fara að elda grátt silfur í stjórn-
armyndunarviðræðum strax að
kosningum loknum, eins og við
getum reiknað með, samkvæmt
Skrifið eða hringið
til Velvakanda
Velvakandi hvetur lesendur til að skrifa þættinum um hvaðeina, sem
hugur þeirra stendur til — eða hringja milli kl. 11 og 12, mánudaga til
föstudaga, ef þeir koma því ekki við að skrifa. Meðal efnis, sem vel er
þegið, eru ábendingar og orðaskipti, fyrirspurnir og frásagnir, auk pistla
og stuttra greina. Bréf þurfa ekki að vera vélrituð, en nöfn, nafnnúmer
og heimilisföng verða að fylgja öllu efni til þáttarins, þó að höfundar
óski nafnleyndar.
Sérstaklega þykir ástæða til að beina því til lesenda blaðsins utan
höfuðborgarsvæðisins, að þeir láti sinn hlut ekki eftir liggja hér í
dálkunum.
venju, þá stöndum við nákvæm-
lega í sömu sporum og í dag.
Og það sem meira er, það má
búast við enn nýjum kosningum
að þessum loknum, nánast strax,
ef einn flokkur fær ekki hreinan
meirihluta. Og þá byrja enn nýj-
ar viðræður um stjórnarmynd-
un, — og við þær aðstæður er svo
komið, að stjórnmálaleg, efna-
hagsleg og félagsleg upplausn er
skollin á. Sjálfstæði landsins þar
með úr sögunni.
Að mati þess er þetta ritar, á
Sjálfstæðisflokkurinn nú að gera
landsmönnum ljóst með sér-
stakri og nýrri stefnuyfirlýs-
ingu, að hann ætli að standa við
öll þau markmið, sem flokkurinn
hefur haft á undanförnum árum
en ekki getað framkvæmt, vegna
þess að hann hefur þurft að taka
tillit til þess eða þeirra flokka,
sem stjórn hefur verið mynduð
með.
Hér er í raun átt við það, að
Sjálfstæðisflokkurinn skori á
landslýð, unga sem aldna, að
gefa flokknum tækifæri til að
axla ábyrgðina einn í fjögur ár.
Þetta hefur tekist hér í Reykja-
vík um hálfrar aldar skeið, utan
hvað öðrum var gefinn stjórn-
arsprotinn eitt kjörtímabil.
Reynslan varð sú, að slíkt gerist
ekki aftur.
En til þess að þetta megi tak-
ast, verða þeir sem eru í fram-
boði fyrir flokkinn að nota tím-
ann. Þeir eiga, hver og einn að
koma fram fyrir þjóðina með
persónuleg tilmæli, t.d. í formi
stuttrar en hnitmiðaðrar stjórn-
málagreinar hér í blaðinu. Úti-
fundir, vítt og breitt í borginni
og á landsbyggðinni geta einnig
verið áhrifarikir.
Það hefur verið hljótt í kosn-
ingabaráttunni til þessa, og það
er deyfð yfir landsmönnum og
áhugi þeirra er í lágmarki fyrir
kosningum. Ástæðan er eflaust
sú, að þeim finnst sú samstjórn
landsins úr tveimur eða fleiri
flokkum vera einskis virði, og
sama hvaða flokkur sé kosinn
því þeir eigi eftir að falla í sama
farveginn, þegar loks hefur
náðst saman í stjórnarmyndun.
Vandamálin verða ekki leyst
þannig.
Sjálfstæðisflokkurinn hefur
nú loks möguleika á að ná meiri-
hluta, ef vel er haldið á málum.
Það eru sterkir einstaklingar í
framboði og höfðað til lands-
manna með tilliti til þess að ná
meirihluta á Alþingi.
Fái Sjálfstæðisflokkurinn
hins vegar ekki meirihluta á Al-
þingi að þessu sinni, ætti hann
hiklaust að láta stjórnarmynd-
unarviðræður lönd og leið að
kosningum loknum. Slíkar
stjórnarmyndunarviðræður og
við þessar aðstæður sem nú eru í
þjóðfélaginu leiða til einskis
annars en nýrra kosninga, og svo
koll af kolli, þar til yfir lýkur. —
Náist ekki meirihluti með sigri
Sjálfstæðisflokksins, verður
ástandið þannig, að komið er að
þeim kafla stjórnmálasögunnar,
að stjórnmálaflokkar víkja sæti
fyrir embættismönnum, sem
fara með stjórn landsins.
Það eru ekki nema tvær leiðir
eftir, meirihlutastjórn Sjálfstæðis-
flokks, eða — embættismanna-
stjórn. — Það er landsmanna að
velja. En Sjálfstæðisflokkurinn
og þeir sem þar fara fremstir í
flokki nú geta miklu um ráðið."