Morgunblaðið - 05.08.1983, Blaðsíða 20

Morgunblaðið - 05.08.1983, Blaðsíða 20
20 MORGUNBLAÐIÐ, FÖSTUDAGUR 5. ÁGÚST 1983 Sjötugsafmæli: Sr. Robert Jack prófastur á Tjörn í dag er þjóðkunnur prestur sjötugur, sr. Róbert Jack prófast- ur á Tjörn á Vatnsnesi. Hann er af erlendu bergi brot- inn og hefur um fjörutíu ára bil dvalið á fslandi. Það má segja um sr. Róbert að hann hafi snemma lagt kapp á að nema íslensku og lagað sig eftir landssiðum meðal vor, enda embættisaldur hans orð- inn hár hér, þrjátíu og sjö ár i þjónustu heilagrar kirkju. Sr. Róbert er kominn frá Skot- landi, en þar er kirkjuleg menning á háu stigi og á mikil ítök í hugum manna. Lærdómur í heiðri hafður, samhliða íþróttum meðal uppvax- andi kynslóða. Sr. Róbert fæddist 5. ágúst 1913 í Glasgow í Skotlandi. Voru for- eldrar hans Robert Jack bygg- ingarmeistari í Bearsden í Skot- landi og kona hans, María Venn- ard, lyfjafræðingur. Forfeður sr. Róberts í föðurætt voru járnsmið- ir, miklir hagleiksmenn í listinni og stofnaði einn þeirra verksmiðju á 18. öld, en aðrir gerðust bændur. — Maria föðuramma sr. Róberts tók mikinn þátt í félagslegu starfi í kirkjunni með störfum í kvenfé- lagi þess. — Móðir sr. Róberts var af írskum ættum frá N-írlandi. Tómas faðir hennar flutti til Glasgow á yngri árum, var þar skrifstofustjóri. Hann hafði ánægju af tónlist og kveðskap. Sr. Róbert er því af þróttmiklu fólki kominn, jafnframt listrænu og guðhræddu. Hann er maður vel á sig kominn að vallarsýn, herða- breiður, samanrekinn og alla tíð hugsandi um andleg mál. Frá unga aldri stundaði hann íþróttir samhliða námi, einkum knattspyrnu, sem hefur orðið mörgum hollur skóli, til styrktar líkama og stælingar viljans. Má þess geta að meðal vor á dögum sr. Friðriks Friðrikssonar í KFUM var stofnað knattspyrnufé- lagið Valur, af félagsmönnum þess, en fjöldi manna hefur stund- að þessa íþrótt, og enn fleiri horft á keppni í henni. Er minnir okkur á orð hins sæla Páls postula, 1. Kor. 9,24: „Vitið þér ekki, að þeir sem hlaupa, hlaupa að sönnu allir, en einn fær sigurlaunin." En því er þessi inngangur að grein minni, að það var knattspyrnuíþróttin, er leiddi þennan sjötíu ára vin vorn til íslandsstranda og um leið kynni hans af félaginu Val. Sr. Róbert gekk ungur mennta- veginn. Varð stúdent við Bearsden Academy 1931 og lauk BA-prófi við Glasgow-háskóla 1936. Hann hafði tekið þátt í íþróttum á skóla- árunum, keppt í landsliði, á móti ensku liði í knattspyrnu og ferðast um á meginlandinu. Hann var því ekki heimskt heimaalið barn er hann gisti höfuðstaðinn Reykja- vík. Sr. Róbert kynntist mörgum mætum mönnum er greiddu götu hans á stríðsárunum, þar á meðal herra Sigurgeir Sigurðsson bisk- up. Hin skoska kirkja er lofuð fyrir lifandi trú og fórnfýsi í safnað- arstarfi og mun það eigi síst hafa komið fram á styrjaldarárunum, er margt var manna bölið. Þá var Guðstrúin fólkinu andlegur líf- gjafi í óvissu framtíðarinnar og hélt við trú manna á land og lýo. — Sr. Róbert var 5 ára er hann fór að sækja sunnudagaskóla í kirkju sinni og hefur aldrei orðið viðskila við hana upp frá því. — Á stríðs- árunum ákvað hann að lesa Guð- fræði við Háskóla íslands og lauk prófi vorið 1944, voru þeir átta er þá útskrifuðust og af þeim eru tveir biskupar og tveir prófastar. Það mætti ætla að Róbert væri það framandi, að gerast prestur að loknu prófi í dreifbýli úti á landi. En þá kom honum að góðu haldi að hann hafði sem guðfræðinemi verið við predikunarstörf í Dala- sýslu hjá sr. Ásgeiri Ásgeirssyni prófasti í Hvammi. Sr. Róbert var vígður til Eydala í júní 1944 og festi ráð sitt í þann mund er hann flutti austur til brauðsins í Breiðdal. Kona hans var Sigurlína Guðjónsdóttir Sig- urðssonar frá Þiðriksvöllum í Steingrímsfirði í Strandasýslu. í móðurætt var hún Briem en í föð- urætt var hún af hraustu bænda- fólki. Hún reyndist honum ástrík eiginkona, var trúuð kona er unni preststarfinu og vildi manni sín- um hið besta. Þau eignuðust þessi börn: Davíð flugvélavirkja, kvænt- ur Bergdísi Sigmarsdóttur, Róbert Jón rafvirkjameistara, kvæntur Sigrúnu Baldursdóttur, þeir bræð- ur eru búsettir í Reykjavík. Maríu Lovísu, gift Sigurjóni Bjarnasyni logsuðumanni í Gautaborg, Pétur William bifvélavirkja, kvæntur Elínu Guðmundsdóttur, búa í Stykkishólmi. Eftir þriggja ára dvðl í hinum veðursæla Breiðdal flutti sr. Ró- bert með fjólskyldu sína um set og fékk veitingu fyrir Miðgörðum í Grimsey. Hann var þá sestur að í nyrsta brauði landsins og af- skekktasta að ætla má. Þar þjón- aði hann í sjö ár og skrifaði bók á ensku um furður Grímseyjar og mannlífið þar, þótti bókin ágæt. Sýnir þetta að hann varði vel tím- anum í eyjunni og kunni vel við fólkið og samlagaðist íslensku þjóðlífi að fullu. Þegar hann kaus að fara út í hinn víða heim og starfa fyrir kirkju og kristindóm, þá valdi hann frekar að starfa meðal íslendinga en landa sinna. Kona hans Sigurlína Guðjónsdótt- ir andaðist 2. mars 1952 eftir erf- iða sjúkdómslegu frá börnum sín- um tveggja til sjö ára. Var þetta mikið áfall eiginmanni hennar, er setti hann í mikinn vanda. Sigur- lína hafði verið honum góður lífs- förunautur og mikil móðir barna þeirra. Á þessum tímamótum ævi sinn- ar hefur sr. Róbert fundið best handleiðsiu Guðs, er þessir erfið- leikar hans leystust farsællega er hann hlaut að nýju ágæta konu sem tók að sér heimili hans og gekk börnurn hans í móður stað. Þetta var Guðmunda Vigdís Sig- urðardóttir frá Skálanesi í Gufu- dalssveit, hún er af ætt Björns Jónssonar ráðherra, Djúpadals- ætt. Hún giftist sr. Róbert Jack 16. júní 1953. Hún er kona mynd- arleg vel gerð, dugmikil og fórn- fús, stjórnsöm utanhúss og innan. Hún er í hópi þeirra kvenna sem vilja allt gera fyrir starf manns síns. Fáum mánuðum eftir brúðkaup- ið fluttu þau hjón til Kanada með fjölskylduna. Sr. Róbert hafði fengið köllun til Árborgar-River- ton-prestakalla í Nýja íslandi. Ætla má að hann hafi verið vel undirbúinn að taka við þessari prestsþjónustu, enskumælandi og þjálfaður í íslensku máli. Gat hann sameinað þetta í starfi sínu, en ensk tunga var farin að sækja á íslenskuna með nýjum kynslóðum. Á hann góðar minningar frá starfi sínu þaðan. Eftir að hafa þjónað í 2 ár vestra var honum ljóst að ís- land var orðið hans annað föður- land, því nú greip hann mikil heimþrá. Barst honum þá sú frétt að Tjarnarprestakall í Húnaþingi væri laust. Hefur honum þá verið hugsað til sr. Sigurðar Norlands, er hann hafði kynnst. Hann var maður hámenntaður, mikill mála- maður, jafnvígur á gömlu og nýju málin. Munu þeir Guðsmennirnir sr. Sigurður og sr. Róbert hafa rætt margt um skáldskap, því sr. Sigurður orti bæði á móðurmálinu og enskri tungu. Sr. Róbert hlaut löglega kosn- ingu í Tjarnarprestakalli og um leið settur til að þjóna Breiðaból- staðarprestakalli í Vesturhópi er síðar var sameinað Tjarnarpresta- kalli 1970. Fékk hann því 4 kirkjur til þjónustu. Sóknarbúar tóku sr. Róbert vel, en aðkoman var ekki góð að Tjörn. Þar var enginn húsakostur, hvorki íbúðar- né úti- hús. Sr. Sigurður Norland hafði búið á óðali feðra sinna, Hindis- vík, og átt Flatnefsstaði að auk. hann lét sér nægja hin fornu hí- býli í Vík, enda hafði hann ekki fyrir fjölskyldu að sjá. Allir sem kynntust sr. Sigurði báru virðingu fyrir þessum mikilhæfa manni. Ungu hjónin létu þetta ekki á sig fá. Fengu inni á Geitafelli meðan húsaður var bærinn á Tjörn. Þetta var eins og hjá frum- byggjunum í Nýja íslandi forðum daga. — Var nú tekið til við húsa- gerð. Reist mikið íbúðarhús, því þetta prestakall átti að vera svo- nefnt kennsluprestakall, er voru átta talsins, en aldrei komst í framkvæmd. Síðan voru reist úti- hús og hafin rnikil ræktun, allt þetta tók sinn tíma. Prestshjónin misstu aldrei trúna á staðnum né starfi meðal safnaðanna. Þau höfðu sigrað. Sr. Róbert og Vigdís ha^- eign- ast þessi börn: Ellu Kristínu hjúkrunarkonu, gift Skúla Torfa- syni, tannlækni á Akureyri. Önnu Jósefínu gift Guðmundi Sigur- þórssyni bankamanni í Rvík. Jón- ínu Guðrúnu Jack, lögreglukonu í Kópavogi. Sigurð Tómas og Sig- rúnu Berglind, bæði við nám. Prestsheimilið var lengi vel mannmargt, með sínum barnahóp, er Vigdís stjórnaði með lipurð og hlýju viðmóti. Síðustu ár ævi sinn- ar dvaldi móðir sr. Róberts hjá honum Maria Venard, er andaðist 1974. Á heimili þeirra hjóna hefur verið um 30 ára skeið Guðrún Brynjólfsdóttir frá Kleppsstöðum í Strandasýslu, er var vensluð Sig- urlínu fyrri konu sr. Róberts. Hún hefur þjónað þessu heimili af trú og dyggð meðan það stóð í Gríms- ey og á Tjörn. Hún hefur verið rúmliggjandi síðustu ár á Tjörn við góða aðhlynningu, nú 93 ára. Það hefur margt manna komið að Tjörn bæði innlendra og er- lendra. Þar er gott að koma. Heimilið er í þjóðbraut á sumrin, en alla tíma fyrir sóknarbúa. Gott prestsheimili orkar á safn- aðarlífið, einn liður í því er sá gamli siður að veita messukaffi kirkjugestum er koma til skrafs og ráðagerða eftir góða messu í húsi Drottins. Gamall málsháttur segir að helmingur prestskaparins sé að vera prestur á stéttunum, það er dagleg umgengni utan kirkju við sóknarbúa. Þessi þáttur prestsstarfsins er ríkur í starfi sr. Róberts meðal Húnvetninga, sem er maður blátt áfrarn og yfirlætislaus en fastur fyrir ef á reynir. Hann hefur kom- ið nokkuð við mál manna, verið formaður sjúkrahússtjórnar um árabil á Hvammstanga. Hann hef- ur fengið leyfi á æðri stöðum til að starfa fram yfir sjötíu ára aldur eftir tilmælum sóknarbúa. Hann var kosinn prófastur í Húna- vatnsprófastsdæmi af prestum þess. Þegar litið er yfir ævi þessa vin- ar míns má segja að hann hafi verið hamingjumaður um marga hluti og borið byrðar mannlífsins með tápi og hreysti og verið trúr köllun sinni í prestsstarfinu. Sr. Róbert samdi ævisögu sína, hún er fróðleg og góð bók um líf hans og starf, samfara Hfsskoðun. Mér kom í hug úr formála þessar- ar bókar eftir miðaldra knatt- spyrnumann er orð fór af á sínum tíma heima og erlendis, er hann gat sér frægðar, það er Albert Guðmundsson, hann segir meðal annars um starf Róberts Jack á vellinum: „Engan grunaði, að þá þegar væri lagður grundvöllur að traustum og ævilöngum vináttu- böndum milli þessa erlenda þjálf- ara og okkar, sem nutum hand- leiðslu hans á æskudögum, en al- kunnugt er að sr. Róbert hefur reynst öllum, sem hann hefur kynnst, tryggur vinur og velgjörð- armaður, enda landskunnur drengskaparmaður." Sr. Róbert prófastur verður heima á Tjörn með fjölskyldu sinni á afmælisdaginn. Hann tek- ur á móti gestum, því góða veislu gjöra skal. Pétur Þ. Ingjaldsson í dag eru 70 ár liðin frá því að vinur minn séra Róbert Jack, prófastur á Tjörn í Vatnsnesi, kom í þennan heim. Hann fæddist í Glasgow í Skotlandi, átti þar góða bernsku og æskuár. Þar á hann enn djúpar rætur að ég hygg. Þó er hann með sannari Islending- um, sem ég hef fyrir hitt. Það eru í sjálfu sér skrítin örlög fyrir ungan stórborgarbúa að ger- ast sóknarprestur í íslenskum sveitum, en það reyndist hlut- skipti séra Róberts í lífinu. Starf sitt hefur séra Róbert innt af hendi með kostgæfni. Hann vill hvers manns vanda leysa og lætur sér ekkert mannlegt óviðkomandi. Þegar ég settist niður með R6- bert til að undirbúa minningabók hans fyrir prentun snemma vetrar 1974 kynntist ég honum betur en fyrr. Séra Róbert er kraftmikill maður, líflegur í fasi, kíminn að hætti Skota, góðviljaður og forvit- inn um allt hið ókunna í lífinu. Vandinn við samsetningu bók- arinnar um séra Róbert var í raun sá að velja og hafna úr hinu mikla minningaflóði. Séra Róbert hafði upplifað stórum meira en algengt er um íslenskan sveitaprest. hann hafði ferðast víða, og hann hafði líka ferðast með opinn hug, tekið vel eftir, og kunni þá list að segja frá því sem fyrir augu bar. Hingað til lands barst Róbert ungur að árum, ráðinn sem knattspyrnuþjálfari hjá Val. Knattspyrnan hafði verið og hefur alla tíð síðan verið stór þáttur i lífi hans. Séra Róbert hefur greinilega trú á gildi heilbrigðra leikja fyrir ungar sálir. Hefur hann unnið þakkarvert starf fyrir knattspyrnuna hér á landi, ekki síður en sem sóknarprestur. Róbert Jack hinum unga varð vel til vina hér á landi þegar í upphafi. Ákvað hann að innritast í guðfræðideild Háskóla Islands og þaðan lauk hann námi, enda þótt hann ætti við tungumálaerfiðleika að stríða í upphafi. Gerðist hann sóknarprestur í Heydölum, síðar í Grímsey og þá meðal V-íslendinga í Manitoba og loks að Tjörn á Vatnsnesi. Séra Róbert á auðvelt með að afla sér vina og kunningja. Hann er ófeiminn meðal fólks, stórborg- armaður í öllu sínu fasi. Hann kann því vel að ferðast, og því hef- ur hann hleypt heimdraganum eins mikið og honum hefur verið kostur. Með árunum hefur þeim löndum fjölgað mjög, sem hann hefur heimsótt. Heima í héraði hefur hann unnið sín störf við mikla ánægju sinna sóknarbarna, auk þess sem hann hefur lagt fjöl- mörgum framfaramálum lið og má þar nefna heilsugæslustöðina á Hvammstanga. Ég vil við þessi timaót i ævi séra Róberts Jack þakka honum og hans ágætu konu, Vigdísi Sigurð- ardóttur, fyrir ánægjulega við- kynningu. Frú Vigdís hefur verið manni sínum stoð og stytta í starfi sínu. Heimilið að Tjörn hef- ur alla tíð verið fjölmennt og þangað ber oft gesti að garði. Er það mál manna að þar hafi verið gott að koma. Séra Róbert er lánsmaður að mínu mati. Hann hefur látið margt gott af sér leiða, og hann er hamingjumaður í einkalífi sínu og hann hefur átt barnaláni að fagna. Með fyrri eiginkonu sinni, Sigurlínu Guðjónsdóttur, sem lést ung að árurn, átti hann fjögur börn, og með Vigdísi, seinni konu sinni, 5 mannvænleg börn. Ég óska þeim öllum til hamingju með daginn. Jón Birgir Pétursson Kæri vinur og prófastur. Hvað eru 30 ár milli vina? „Ekki neitt, því aldurinn skiptir ekki máli, það er annað sem ræður úr- slitum um hvort menn tengjast vináttuböndum eða ekki." Eitt- hvað á þessa leið var svarið sem þú gafst í „minnstu kaffistofu í heimi" á skrifstofu Hvamms- tangahrepps nú fyrir stuttu. Öðru máli gegnir um 30 kmf, en það er einmitt sú vegalengd sem lengst af hefur skilið okkur að, eða í tæp 30 ár. Auðvitað var mér unglingstitti inni á Hvammstanga fullkunnugt um það fyrir 27 árum að skoskur prestur væri sestur að á Vatnsnes- inu og auðvitað kastaðir þú þinni vinalegu kveðju á mig, þá þegar, eins og á alla aðra. Faðir minn heitinn og þú voruð líka góðir kunningjar. Þú gafst honum risastóra kanadíska flugmannaskó, loðfóðraða og hann gaf þér stundum að borða. Minn- isstætt er mér frá þehn árum er móðir mín spurði hvort þú borðað- ir allan íslenskan mat og þú sagð- ist borða allt nema svið og hrossa- kjöt og í þeim töluðum orðum fAkkst þér ábót af trippagúllasinu. Eiinhverja nasasjón hafði ég af því, á þessum tíma, að þú værir fæddur í Glasgow en hefðir komið til Islands sem knattspyrnuþjálf- ari fyrir stfíð. Nú veit ég að allir sem fylgjast með alvöruknatt- spyrnu þekkja prestinn á Tjörn, ef ekki persónulega þá af afspurn og þeir eru ófáir atvinnumennirnir sem þú hefur komið á framfæri erlendis, enda kunnur í alþjóða- knattspyrnuheiminum og heiðurs- félagi í Celtic. Meira að segja á Vatnsnesinu, þar sem fótarmennt- in hafði öldum saman verið fólgin í því einu að hlaupa fyrir fé og hross, þar komst þú upp fótbolta- liði. Áhugi þinn á knattspyrnu í héraðinu fór ekki fram hjá nein- um, ekki einu sinni fram hjá mér, sem alla tíð hef haft andstyggð á fótbolta. Fyrir þitt tilstilli var komið upp fótboltaliði í hverri sveit og að ströngum æfingum ioknum tóku við harðvítugar keppnir. I guðfræðideildinni var líka sagt að þú hefðir talað um að „sparka bolta trúarinnar", en hér var því haldið fram að þú værir kominn til að sparka Vatnsnesing- um til himnaríkis. En Vatnsnesingar voru svo sannarlega heppnir að þú heims- maðurinn skyldir koma frá Arb- org-Riverton-prestakalli í Kanada að húsalausu prestssetrinu að Tjörn og byggja þar allt upp frá grunni. Það var heldur ekki sama hver tók við af hinum landskunna gáfu- og merkisklerki séra Sigurði Norland í Hindisvík, sem auð- veldlega orti hringhendur og sléttubönd vatnsheld á ensku og las grísku og latínu jafn fyrir- hafnarlaust og aðrir Vatnsnes- ingar drukku blávatn. I þinni tíð og fyrir þinn atbeina hefur hróður Vatnsnessins og Vatnsnesinga víða farið og að Tjörn hefur verið rekið mann- margt, gestrisið menningarheimili sem fjöldi innlendra og erlendra ferðamanna hefur gist. Þar veit ég að vísu að þú ert ekki einn um að gera garðinn frægan, því ekki megum við gleyma hlut þinnar ágætu eiginkonu, Vigdísar, í þeim efnum. Sennilega verða hvorugir samir við sig eftir áratuga dvöl þína að Tjörn, hvorki þú né Vatnsnes- ingarnir. Vatnsnesingar hafa átt þess kost að búa í nábýli við heims- mann með ríka og skemmtilega frásagnargáfu sem á ferðalögum erlendis aflaði sér sérstakrar reynslu gjörólíkrar þeirra er á Vatnsnesinu búa. Slíkt hlýtur allt- af að hafa sín áhrif. Og hafir þú orðið íslendingur í Grímsey, þá varðst þú fljótt Vatnsnesingur að Tjörn. A.m.k. leið ekki á löngu þar til þú varst búinn að tileinka þér það sérstaka einkenni Vatnsnesinga að heilsa jafnt konum og körlum með kossi. Kennimannsstörf þin kann ég vel að meta. Þú messar með hæfi- legum hvíldum, ert stuttorður og

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.