Morgunblaðið - 25.10.1983, Blaðsíða 16

16
MORGUNBLAÐIÐ, ÞRIÐJUDAGUR 25. OKTÓBER 1983
AF ERLENDUM VETTVANGI
eftir BENT ALBRECHTSEN
Robert McFarlane og Ronald Reagan Bandaríkjaforseti.
Meiri sveigjanleika spáð
í utanríkisstefnu Reagans eftir
að MacFarlane tekur við
SKIPAN Robert MacFarlanes, fyrrum aðalsamningamsnns Bandaríkj-
anna í Miðausturlöndum, í embætti sérlegs öryggismálaráðgjafa Reagans
gæti leitt ti þess að einhvers konar valdatóm skapaðist í Hvíta húsinu.
MacFarlane tekur við af
William Clark, sem verður
nú innanríkisráðherra eftir að
James Watt sagði af sér. Mac-
Farlane hafði staðið næstur
Clark áður en hann tók svo um
hríð við sáttasemjarastarfi í
Miðausturlöndum.
Þessar breytingar sem hafa
verið gerðar nú með tilfærslum
þeirra William Clarks og Robert
MacFarlanes munu án efa hafa
einhver áhrif, meðal annars
hvað varðar samskiptin við for-
setann sjálfan. Bent hefur verið
á að Clark var presónulegur vin-
ur Reagans og gat gengið inn og
út í Hvíta húsinu þegar honum
hentaði. Hann hefur verið Reag-
an dyggur stuðningsmaður og
hefur að því er virðist ekki verið
haldinn neinni teljandi metorða-
gimd, sem hefði getað raskað ró
hans eða samstarfsmanna hans.
Reagan hefur getað treyst á
stuðning Clarks í hvívetna og
það er óhjákvæmilegt að einhver
áherzlubreyting verði nú. önnur
ástæða fyrir velgengni Clarks í
stððu öryggismálaráðgjafa er að
hann er klókur samningamaður
og hann er eindreginn íhalds-
maður i skoðunum. Þau öfl inn-
an ríkisstjórnarinnar, sem hafa
viljað sveigja utanríkisstefnu
Bandaríkjanna lengra til hægri,
hafa því vitað sig eiga í honum
traustan stuðningsmann.
Þar með uppfyllti William
Clark allar þær kröfur sem
Bandaríkjaforseti og aðrir þeir,
sem með honum unnu, gerðu til
hans, eftir að hann tók við starf-
inu 1981. Samstarfsmenn hans
kærðu sig lítt um að fá sem yfir-
mann jafn sterkan og áberandi
mann sem Henry Kissinger á
sínum tíma. Þeir vildu fá í starfi
mann sem gæti af lagni og ein-
urð samræmt hina ýmsu hags-
muni innan ríkisstjórnarinnar.
Það var sýnt, eftir að Reagan tók
við forsetaembætti, að hann
vildi breyta eðli starfans; út frá
ráðleggingum og skipulagningu
gæti forsetinn tekið sínar
ákvarðanir í samráði við ráð-
gjafann. Honum yrði sýnt fyllsta
traust, en hann hlaut að gæta
þess að gera ekkert það sem
skyggði á störf forseta og stjórn-
ar. Væntanlega þess vegna var
Richard Allen í fyrstu settur í
stöðu öryggisráðgjafans. Allen
var lítt reyndur maður, en prúð-
ur og hollur í hvívetna. Hann lét
síðan af því starfi, en raunar af
allt öðrum ástæðum.
Enginn í Hvíta húsinu eða í
bandarisku ríkisstjórninni grun-
ar Robert MacFarlane um að
hafa einhverjar óheppilegar til-
hneigingar sem mætti flokka
undir frjálslyndi eða öllu heldur
frávik frá afdráttarlausri hægri
stefnu Reagans. MacFarlane er
fyrst og fremst samvizkusamur
og hlédrægur utanríkismálasér-
fræðingur sem hefur þjónað
ýmsum fyrri formönnum Orygg-
isráðsins og sýnt dugnað og elju
í starfi.
En vert er að hafa í huga að
hann lítur á utanríkismálefni
frá töluvert öðru sjónarhorni en
flestir þeir menn sem héldu inn-
reið í Hvíta húsið eftir kjör
Reagans í embætti 1980. Mac-
Farlane er í senn raunsær og
hófsamur og það sýnir væntan-
lega afstöðu hans að ýmsir hafa
talið að með skipan MacFarlanes
muni mesti broddurinn verða
tekinn úr harðlínustefnu Reag-
ans varðandi ýms átakasvæði í
heiminum. Meðal þeirra sem
bera slíkan kvíðboga í brjósti að
sögn kunnugra eru t.d. Caspar
Weinberger, varnarmálaráð-
herra, yfirmaður CIA, William
Casey, og sendiherra Bandaríkj-
anna hjá Sameinuðu þjóðunum,
Jeane Kirkpatrick. Sumir hafa
látið í Ijósi þá skoðun, að það sé
raunar beinlínis nauðsynlegt að
milda ögn og slétta yfir harð-
línustefnuna sem Reagan hefur
fylgt í utanrikismálum, m.a. í
málefnum Mið-Ameríku og Mið-
austurlanda. Forsetinn gerir sér
grein fyrir því að stundum hafi
verið gengið of langt og ósveigj-
anleiki bandarískrar utanrík-
isstefnu hafi oft og einatt þessi
fáu ár leitt til kólnandi sambúð-
ar við lönd f Vestur-Evrópu.
En hvað sem því líður er eng-
um vafa undirorpið að margir
fulltrúar íhaldsafla í Bandaríkj-
unum, svo og samstarfsmenn
forsetans sem fleyttu honum inn
í Hvíta húsið, ekki sízt með
þessa stefnu ofarlega á listanum,
munu líta á skipan MacFarlanes
sem tilraun til að einangra þá
frá því að vera með í ráðum. Og
að þetta geti leitt til þess að
mótun utanríkisstefnunnar á
næstunni muni verða í ríkara
mæli beint á hendur Schultz
utanríkisráðherra með umdeild-
um afleiðingum.
Eins og margsinnis hefur
komið fram innan Bandaríkj-
anna og utan hefur stefna Reag-
ans í málefnum Mið-Ameríku,
einkum og sér í lagi, ekki alltaf
þótt viturleg. Nú álíta menn að
MacFarlane muni vegna með-
fæddrar hófsemi sinnar og víð-
sýni freista þess að fá forsetann
til að víkja ögn af vegi og sýna
meiri sveigjanleika. Þar sem
Reagan er sagður taka meira
mark á ráðgjöfum sínum en
flestir fyrirrennarar hans, þykir
ýmsum sem þetta boði ekki allt
gott og blessað.
Þá gætir einnig nokkurs kviða
manna á meðal, í æðstu stöðum,
um að MacFarlane og ýmsir
honum meiri ákafamenn muni
lenda i útistöðum um afstöðu til
utanrikismála og það kynni að
veikja stöðu Reagans og stjórn-
arinnar þegar nú er tekið að líða
á kjörtímabil Reagans. Ýmsir
hollvinir forsetans telja tví-
mælalaust að Reagan eigi að
standa og falla með harðlínu-
stefnu sinni. Það muni verða
lagt út sem veikleiki og hvik-
lyndi ef hann fari í einhverju að
söðla yfir.
Það er því áreiðanlegt að
fylgzt verður gaumgæfilega með
MacFarlane í starfi hans á kom-
andi vikum og mánuðum.
(Snúiö og sneytt j.k.)
Benl AlbrechLsen er blaðamaður
rið Berlingske Tidende.
ARMAPLAST
Brennanlegt og tregbrennanlegt.
Sama verð.
Steinull — glerull — hólkar.
'Armúla 16 sími 38640
Þ. ÞORGRÍMSSON & CO
Ljós og dökk
Hagsýnn velur þaö besta
BUSe&BNABOLLIN
BlLDSHÖFÐA 20 • 110 REYKJAVlK * 91-61199 og 61410