Morgunblaðið - 13.10.1985, Blaðsíða 11

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR13. OKTÓBER1985
B 11
Rétturinn til aö vera bara neytandi, til aö láta sér
á sama standa og hugsa ekki einu sinni, var
trúarjátning sem haföi ekki áöur heyrst í Þýska-
landi
Sjá: AXEL SPRINGER
HATTERNI
Óhugnan-
lega sóma-
kær þjóð
Hún er ung vændiskona, dálít-
ið taugaóstyrk og kynnir sig
með eftirfarandi hætti: „Langar
þig að vita hvað ég heiti? Ég heiti
Shanghai. Mér finnst nafnið
Shanghai mjög eggjandi."
Kommúnistastjórnin í Kína er á
öndverðum meiði. Shanghai hefur
nýlega afplánað hálfs árs fangels-
isvist fyrir vændi. „Verðirnir
börðu mig í fangelsinu. Þeir berja
hvern sem er,“ segir hún. „Vinur-
inn“ sem staðinn var að verki með
henni var dæmdur í þriggja ára
fangelsi. Hann er ennþá bak við
lás og slá.
Ungt fólk í Kína lætur oft í ljósi
óánægju með afstöðu stjórnvalda
til ásta og kynlífs og finnst hún
alltof ströng og jaðra við þrá-
hyggju.
Ungur maður sem á tiltölulega
efnaða foreldra segir eftirfarandi:
„Ég var rekinn úr háskólanum
fyrir að hafa látið slökkva ljósin
á balli. Það er harðbannað í Kína,
enda þótt maður sé alklæddur og
geri ekkert annað en að dansa."
Og hann fer hjá sér og flissar, en
síðan þyngist á honum brúnin og
hann bætir við: „Nú er ég kominn
á skrá hjá lögreglunni og stimplað-
ur sem vandræðagemlingur í
hverfinu mínu. Allt út af einum
dansi."
Strax eftir að Maó formaður
innleiddi kommúnismann í Kína
voru sett sérstök hjúskaparlög.
Samkvæmt þeim var fólki tryggt
frelsi til hjúskapar, en hjákonu-
hald og barnagiftingar bannaðar.
Frá fornu fari hafði það tíðkast
að fjölskylda brúðguma reiddi
fram fjárupphæð er fólk gekk í
hjónaband en með tilkomu hjú-
skaparlaganna árið 1950 þótti slík
ráðabreytni óæskileg. Notkun
getnaðarvarna breiddist út og
Maóistar fögnuðu frelsun konunn-
ar með slagorðinu „Konur halda
uppi hálfum himninum".
Arið 1983 hófu stjórnvöld í Kína
víðtæka baráttu gegn glæpum. Af
því tilefni var lögum breytt í þá
veru að dauðadómur lá við því ef
menn stuðluðu að því að konur
stunduðu vændislifnað í ábata-
skyni. Þá er fólki líka óheimilt að
hafa kynmök fyrir hjónaband. Ef
það er staðið að verki geta báðir
aðilar átt á hættu að missa atvinnu
sína. Á kvöldin hlusta sumir á
vestræna tónlist af tónbönndum
sem oft er smyglað frá Vesturlönd-
um. Fyrir kemur að fóik hittist og
taki dansspor ýmist heima hjá sér
eða á vinnustöðum.
En það getur líka verið áhættu-
samt. Fyrir skömmu var efnt til
opinbers dansleiks í Yangshuo,
sem er lítill bær við fljótið Li í
Guanxi-héraði. Dansleikurinn fór
fram í körfuboltasal skóla nokk-
urs. Rúmlega 150 manns keyptu
sér aðgöngumiða, en langflestir
sátu bara sem fastast og hlýddu á
tónlistina úr hálfbiluðum hátölur-
unum. Aðeins tvö danspör voru á
gólfinu — tvenn stúlkuj)ör.
- RICHARD S. EHRLICHH
MORÐ & GRIPDEILDIR
Frjálst
framtak
í Sovét
Axarmorðið í Saratov hafði
flest til að bera, sem „prýða
má góðan glæp“: Spillta lögreglu-
menn, leigumorðingja, stórkost-
legt svindl og svartamarkaðs-
brask, lúxusvillu, sem reist var
fyrir illa fengið fé, og átök milli
glæpamanna.
í maí síðastliðnum fannst slátr-
ari nokkur í bænum Saratov í
Mið-Rússlandi dauður í glæsivagni
sínum af Volga-gerð. Hét hann
Akchurin og hafði þrisvar sinnum
setið í fangelsi fyrir minniháttar
afbrot en virðist þrátt fyrir það
að hafa vegnað vel í þessu lífi.
Hann átti tveggja hæða villu á
Volgubökkum og nokkra bíla en
það er íburður, sem venjulegir
rússneskir slátrar láta sig ekki
einu sinni dreyma um. Akchurin
hafði verið myrtur á hinn hroða-
legasta hátt með kjötöxi.
Síðastliðin 11 ár hafði Akchurin
unnið á kjötmarkaðnum í bænum
en um kjötútvegunina fyrir hann
sá skrifstofa, sem fékk kjötið frá
bændum á samyrkjubúunum, af
einkaskikunum, sem þeim er leyft
að hafa, og stundum beint frá
ríkinu. Yfir skrifstofunni var
maður að nafni Anisimov og hann
græddi á tá og fingri á starfsem-
inni. Hann og nokkrir aðrir, sem
keyptu inn fyrir markaðinn, höfðu
„lagfært" dálítið lóðin á vigtunum,
sem notaðar voru til að vega á
kjötið frá bændunum, þannig að
af hverjum 100 kílóum stálu þeir
yfirleitt 15-20 kg og seldu framhjá.
í blaðinu Sovietskaya Rossiya
sagði, að þegar um hefði verið að
ræða mikil kjötkaup, hefði það
verið algengt, að heill uxi gufaði
upp á voginni og síðan var hann
seldur með stórum hagnaði. f rík-
isverslununum þar sem kjötið er
niðurgreitt er kílóið selt fyrir tvær
rúblur, en á frjálsum markaði má
fá fyrir það átta rúblur eða meira.
Akchurin vildi fá sína sneið af
kökunni og tók því að færa sig upp
á skaftið við Anisimov. Snemma á
síðasta ári, þegar mikil kjötsend-
ing barst á markaðinn frá ríkis-
verslunum, nóg fyrir svindlarana
til að raka saman 150.000 rúblum,
nærri níu milljónum ísl. kr., tókst
Akchurin að fá samningin og
Anisimov fór strax að hyggja á
hefndir.
í fyrstu fór hann þessar venju-
legu leiðir. Fékk spilltan lögreglu-
mann til að skrifa bréf og úthrópa
Akchurin opinberlega sem glæpa-
mann, sem ekki væri treystandi
fyrir ábyrgðarmiklu starfi og opin-
berum fjárreiðum, en háttsettir
vinir Akchurins sáu hins vegar um
að loka munninum á lögreglu-
manninum og kasta bréfinu.
Anisimov fór nú að svipast um
eftir leigumorðingja og fyrir
10.000 rúblur, um 580.00 ísl. kr.,
fékk hann loks til verksins vél-
virkja að nafni Slovensnov. Hann
tældi svo Akchurin á fáfarinn stað
og „myrti hann á villimannlegan
hátt“.
Slovensnov hefur verið dæmdur
til dauða og Anisimov í 14 ára
fangelsi en málinu er ekki þar með
lokið. Lögreglumaðurinn spillti,
aðrir starfsmenn markaðsskrif-
stofunnar og ýmsir eftirlitsmenn
þar bíða þess nú einnig að verða
dregnir fyrir lög og dóm.
Svo vill til, að stjórnarskrifstof-
an fyrir kjötsöluna stendur við
markaðstorgið beint á móti lög-
reglustöðinni og við hliðina á
markaðsskrifstofunni fyrrnefndu.
Heldur þykir ólíklegt, að í þessu
sambýli hafi menn ekki vitað ná-
kvæmlega hvað farið hafði fram
fyrir framan nefið á þeim í heilan
áratug.
- MARTIN WALKER.
UNDIR OKINUl
HANDTAKAN: Úr því hann er svartur er allt eins
líklegt að honum verði misþyrmt.
Pyndingar
eru daglegt
brauð í
S-Afríku
Af hálfu stofnunar í af-
brotafræðum sem starf-
ar á vegum Háskólans í Pret-
oríu í Suður Afríku hefur því
verið lýst yfir að pyndingar
séu nánast daglegt brauð í
fangelsum landsins. Fólk sem
dæmt er í varðhald er iðulega
pyndað en dómstólarnir að-
hafast lítið til að koma í veg
fyrir þetta.
Itarleg rannsókn hefur far-
ið fram á pyndingum í fang-
elsum Suður-Afriku og niður-
stöður hennar eru á þá lund
að vinnubrögð þau sem tíðkist
samkvæmt öryggislögum
landsins séu með öllu ótæk.
Rannsókn þessi var styrkt
af Ford-stofnuninni og tók tvö
og hálft ár. Louis Le Grange
dómsmálaráðherra hefur nú
fengið niðurstöður hennar í
sínar hendur.
Hún er byggð á viðtölum við
176 manns þar af 31 konu sem
setið hafa í varðhaldi. Þar
kemur fram að viðleitni lögfr-
æðinga, lækna og annarra við
að hamla gegn pyndingum ha-
fi verið að mestu til einskis.
Þar er ennfremur bent á
nauðsyn þess að dómstólarnir
komi í veg fyrir að fangar séu
beittir líkamlegu og andlegu
ofbeldi en að öðrum kosti
hljóti almenningur í landinu
að glata allri tiltrú á réttark-
erfinu.
Árið 1982 gaf ríkisstjórn
Suður-Afriku út skorinorða
yfirlýsingu þar sem lagt var
bann við pyndingum. Sam-
kvæmt niðurstöðum rann-
sóknarinnar hefur sú yfirlýs-
ing þó komið að litlu haldi, því
að pyndingar til að knýja
fram játningu fanga þykja
nánast dæmigerðar við lög-
regluyfirheyrslur. Lítið lið er í
dómstólum landsins sem fyrr
er sagt, enda eru þeir sjaldn-
ast hliðhollir föngum.
Rannsóknarnefndin ræddi
við hvíta menn, þeldökka og
fólk af indverskum uppruna
sem komist hafði undir
manna hendur. Þrjátíu af
hundraði hinna hvítu lýstu yf-
ir því að þeir hefðu sætt pynd-
ingum, en 63% fólks af indv-
erskum uppruna og 93%
blökkumanna. Flestir sögðust
hafa orðið fyrir einhvers kon-
ar barsmíðum, en um fjórð-
ungur kvaðst hafa verið kval-
inn með raflosti.
Þá er ýmiss konar andleg-
um pyndingum líka beitt. Til
dæmis eru fangar neyddir til
að horfa á þegar aðrir fangar
eru pyndaðir eða látnir vera
naktir og niðurlægðir á ýmsan
annan hátt. Loks eru fangar
stundum látnir halda að
hinsta stundin sé runnin upp
fyrir þeim og þeir látnir búa
sig undir aftöku sem síðan er
aðeins sjónarspil.
SPENNIÐ BELTIN
Furðu-
sögur úr
háloftunum
r
INígeríu vildi það til einu sinni
sem oftar, að þrisvar sinnum
fleira fólki hafði verið selt far með
flugvél í innanlandsflugi en fyrir
komust í vélinni. Hermenn, sem
fengnir voru til að leysa þessi
vandræði, fundu til þess einfalt
ráð. Þeir létu allan skarann hlaupa
tvisvar sinnum kringum flugvélina
og þeir, sem urðp fyrstir, fengu
sæti.
Þessi saga er ein af mörgum,
sem birtust nýlega i tímaritinu
„Executive Travel“ enn þar segja
flugfarþegar víðs vegar að úr
heimi frá skelfilegustu reynslu
sinni á árinu. Þar segir m.a. frá
sex flugránum, vélarbilun í lofti í
53 flugferðum og þremur brotlend-
ingum.
Einn farþeginn, sem beið eftir
því að flugvélin færi frá Bangla-
desh til Heathrow í London, skildi
ekkert í því, að áhöfnin skyldi ekki
hleypa inn manni, sem barði flug-
vélina utan eins og óður væri.
Loksins voru þó dyrnar opnaðar
og flugstjóranumm hleypt inn.
Maður nokkur, sem vanur er að
ferðast með flugvélum, varð dálítið
hissa þegar þjónustufólkið um
borð bað hann að koma sér fyrir
á klósettinu meðan flugvélin færi
á loft. Það vildi sjálft sitja í sætun-
um við neyðarútganginn rétt á
meðan. Öðrum var vísað til sætis
við hliðina á manni með skröltorm
í tágakörfu. Flugfreyjur í enskri
flugvél útskýrðu það vandlega
fyrir farþegum hvernig nota ætti
björgunarbátana og vakti það ekki
aíllitla furðu. Flugvélin var nefni-
lega alls ekki á leið yfir sjó, heldur
á leið frá Manchester til Lundúna.
Þessar sögur í „Executive Tra-
vel“ voru meðal annars efnis í ár-
legri athugun tímaritsins á því
hvaða flugfélög og hvaða flug-
hafnir farþegar telja standa öðr-
um framar. Besta flugfélagið á
árinu 1985 var valið British Air-
ways en næst því komust Cathy
Pacific og Singapore Airlines.
— G.S. COOPER.