Morgunblaðið - 06.12.1987, Qupperneq 25

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 6. DESEMBER 1987
25
ég finn margt þar, sem hrífur mig
og sem mér nýtist, þó ég sé ekki
kristinn. Verk hans hitta mig beint
í hjartastað, þó ég skilji ekki text-
ann, sem þau eru reist á. Það er
eins og stórkostlegt ferðalag að spila
verk Bachs, kraftbirting æðri sviða
... þess vegna er Bach svo mikil-
vægur.
Verk Paganinis, sem er annað
hefðbundið verkefni fiðluleikara, eru
fjarri því að rista svona djúpt. Hann
er fimleikamaður á fiðlu og verkin
hans eru eftir því. En það er gott
að vinna með þau, því þau halda
fiðluleikaranum í formi. Eg get vel
ímyndað mér að spila tuttugu kons-
erta á ári með Bach, en ekki með
Paganini, myndi tæplega nenna því."
- Hefur smekkur þinn á við-
fangsefni breyzt frá því þú varst
komungur?
„Vissulega. Fyrir tíu árum lagði
ég mest upp úr verkum, sem kröfð-
ust einkum'fæmi í leik, tæknikunn-
áttu. ITpp á síðkastið hef ég meira
snúið mér að verkum sem rista
dýpra, eins og verk Brahms og fleiri.
Verk, þar sem ekki þarf aðeins að
kunna að spila, heldur þar sem túlk-
unin skiptir máli og tilfínningin fyrir
henni.
Ekki svo að skilja að ég trúi á
djúpar vangaveltur þar að lútandi.
Eg les mér ekki til um tónskáldin
og verk þeirra, þó ég ætti kannski
að gera það, heldur leita með inn-
sæinu, vinn mig áfram inn í verkið
með því. Ég er víst þannig í öllu,
aðhyliist ekki skipulegt og röklegt
nám. Bach spila ég á þennan hátt,
samkvæmt eigin innsæi. Fyrir mér
er það argasta bull, að það sé aðeins
til ein leið í hvetju verki.“
— Hvað með tímabil í tónlistar-
sögunni, tekurðu þar eitt fram yfír
annað?
„Það nýjasta, sem ég spiia er frá
íjórða og fímmta áratugnum, sem
þykir tæplega mjög framsækið. En
einhvem veginn næ ég ekki að tengj-
ast yngri verkum og höfundum, eða
þau ekki mér, hvemig sem á því
stendur. En það er svo sem af nógu
öðm að taka...
Barokktónlist er heillandi, en sú
tónlist er nánast orðin eins og tízka
hjá sumum hljóðfæraleikumm, þar
sem flutningurinn stjómast af öðm
en tónlistinni sjálfri. Allt þetta sjón-
arspil í kringum uppmnaleg hljóð-
færi getur gengið nokkuð langt. Þá
vantar bara hárkollur og hestvagna,
svo allt sé í stíl. En burtséð frá sam-
tímatónlist, þá fæst ég við flest
tímabil."
- Þú hugsar kannski ekki mikið
út í hvað dregur þig að tónlistinni,
en geturðu gert þér einhveija grein
fyrir hví svo er?
„Augljósasta svarið er að ég kann
ekkert betur eða jafn vel. En sem
kennari sé ég iðulega tvo nemendur,
sem virðast hafa nákvæmleg sömu
forsendur til að spila vel, em með
jafnlangt nám að baki og álíka
greindir, en annar getur spilað vel,
hinn miklu lakar. Eg trúi á með-
fædda hæfileika og það er á ábyrgð
hvers og eins að nota þá til hins
ýtrasta. Mín ábyrgð felst þá í að
nota það sem ég hef til að bera.
Svo em margar minniháttar
ástæður, eins og sú ánægja, sem ég
fínn í tónlistinni. En þessi megin-
ástæða um ábyrgðina getur haldið
mér gangandi lengi. Þetta hefur
ekkert með peninga að gera. Ég
myndi spila, þó ég þyrfti ekki að
vinna fýrir mér. Það er dýrmætt að
fá að taka þátt í listum, því listir
er það bezta, sem mannkynið hefur
fram að færa.
Einn vinur minn segir gjaman að
það sé með tónlistarmanninn eins
og prestinn. Báðir em innblásnir af
boðskap, sem þeir þurfa og vilja
koma á framfæri. Það felst boðskap-
ur í tónlistinni. Þetta finnst mér
ekki fjarri lagi.
Gott líf og þægilegt hjálpar til að
koma boðskapnum á framfæri. Ég
hef enga trú á að listamenn þurfi
að þjást til að vera góðir, eða að
þjáningar þeirra efli listina. Maður
eins og Van Gogh var ekki góður
listamaður, af því hann þurfti að
þola þrautir og þjáningar, heldur
þrátt fyrir hart líf. En líf í listum
er aldrei makindalegt, því agi og
hann ótæpilegur, er nauðsynlegur.
Agi og fómir, agað líf, sem ekki
þolir óreglu . .. en manni líður vel
eftir tónleika ...“
- En þú hefur hugann við fleira
en tónlistina. Af hveiju er tónlistin
þér ekki nóg?
„Fyrst kemur stutt saga: Ég átti
vinkonu sem var á kafí í mörgum
skrítnum hlutum, eins og andaglasi
og fleim. Ég snerti ekki við neinu
slíku og myndi aldrei gera það. En
dag nokkum fómm við í heimsókn
til vina hennar, sem þekktu mig
ekki nokkum skapaðan hlut. Þegar
við komum vom þau í andaglasi, en
við stóðum álengdar og horfðum á.
Húsfreyjan las upp skilaboðin og
annar skrifaði. Allt í einu les hún:
„Yuval, tónlistin er lífíð, en lífíð er
ekki tónlist.“ Bara sisona út í blá-
inn. Yuval er ekki beinlínis algengt
nafn í Bandaríkjunum og ég hitti
þau aldrei aftur.
Nei, tónlistin ein og sér er mér
ekki nóg. Við emm hér til að lifa
og lífið er meira en tónlist. Það er
áhrifamikið að reyna eitthvað annað '
líka. Hugmyndin að spila eingöngu
vekur mér þunglyndi. Til að spila
þarf maður að vera fullkomlega á
lífí, þekkja bæði sársauka, sem
dýpkar og þroskar allan skilning,
en gleðin má heldur ekki gleymast.
Ég nefndi áður hvemig sumir ein-
blína aðeins á sársauka, leita hann
jafnvel uppi. Slíkt fínnst mér aðeins
vera tilgangslaus sjálfspyntingar-
stefna. Kabbalah em gyðingleg
leyndarfræði og þar segir meðal
annars að maður skuli tilbiðja Guð,
þegar maður sé hamingjusamur. Sé
maður dapur, er það synd, því í slíku
hugarástandi geti maður ekki beðizt
fyrir.
Þó þessi lífsafstaða sé kennd
Kabbalah, þá nær hún lengra aftur,
í raun alvegtil jarðarinnar. Hún ligg-
ur í augum uppi, því hamingjan
hlýtur að vera tilgangtir lífsins. Auð-
vitað er þetta ekki spuming um að
ýta aðeins á hnapp og verða ham-
ingjusamur. Hver og einn verður að
taka fulla ábyrgð á sjálfum sér.“
— Þú virðist upptekinn af gyðing-
dómi?
„Ætli ég gæti ekki alveg eins
aðhyllzt Búddatrú, en gyðingdómur-
inn er hluti af minni fortíð. Mér
sýnist íslendingar vera uppteknir af
fortíð sinni, en hún er ólík minni,
svo sá áhugi á sér aðrar birtingar-
myndir.
— En trúarbrögðin em þér nauð-
synleg?
„í vikulegum hóptíma spila nokkr-
ir nemenda minna fyrir okkur hin.
Það kemur iðulega fyrir að ein-
hveijum hlekkist á, eða hann
gleymir. Þeim, sem verður fyrir því,
fínnst það oft djúplega óþægilegt.
Innbyrðis samkeppni er mikil þama,
svo hræðslan við mistökin getur
verkað eins og fjötrar á krakkana.
Einu sinni kom þetta fyrir stelpu í
tíma hjá mér og ég sá að hún varð
alveg miður sín. Þá mundi ég eftir
sögu af gyðinglegum, pólskum læri-
meistara frá 18. öld, sem ég hafði
lesið nýlega. Meistarinn var úti í
skógi með lærisveinum sínum. Þeir
ganga fram á fjárhirði, sem er að
spila á flautu. Að leik loknum, gefur
meistarinn fjárhirðinum pening og
biður hann að spila lagið aftur. Þetta
endurtekur sig fjórum sinnum og
enn biður meistarinn fjárhirðinn að
spila og réttir honum pening. Læri-
sveinamir horfa forviða á. En í
fímmta skiptið fípast flautuleikaran-
um. Þá glaðnaði yfír meistaranum,
en lærisveinamir horfðu á hann
skilningssljóir og spurðu hvers vegna
hann hefði látið fjárhirðinn endur-
taka lagið svona oft. „Þegar ég
heyrði að fjárhirðirinn gat gleymt,
þá vissi ég að lag hans hafði náð
upp í hæstu hæðir og glatt þar.“
Ég sagði nemendunum söguna, sá
að stúlkunni leið mun betur og er
viss um, að þegar þetta kemur fyrir
hana næst, þá riQast sagan upp fyr-
ir henni og dregur úr hræðslunni
við mistökin.
Ég á mér minn eigin guð og spyr
engan um hann, hvorki hvemig hann
lítur út né annað, en vísast sæki ég
hugmyndir mínar um hann og lífið
og tilveruna í þjóðararfleifð mína.
Texti: SIGRÚN DAVÍÐSDÓmR
Mynd: BJARNI EIRÍKSSON
í Kaupmannahöfn
FÆST
í BLAÐASÖLUNNI
Á JÁRNBRAUTA-
STÖDINNI,
KASTRUPFLUGVELLI
OGÁRÁÐHÚSTORGI
KJÖTMIÐSTÖÐIN,
HAMRABORG, KÓPAVOGl SIMI 41888

sett-
Hetrsilgaa

Kb”nGLUNNI»< 691520

BIRGIR