Morgunblaðið - 06.12.1987, Side 37

MORGUNBLAÐIÐ, SUNNUDAGUR 6. DESEMBER 1987
37
ii
t
Arabísk fjölskylda á úlföldum.
Hann varð drykkjubróðir kalífans,
sem leið af svefnleysi, og þótti mik-
ið í varið að skeggræða við vel viti
borinn mann. En oft gat verið um
samdrykkju að ræða að viðstöddum
konum langt fram á nótt. Og ef til
vill húsvitjanir kalífa víðsvegar um
Bagdad ásamt Jafari árla morguns.
I sumum sögnum í „Arabískum
nóttum" er Jafar í fylgd með kalíf-
anum og ennfremur Abu Nawas,
skálds og lögvemdaðs hirðfífls, og
Mesrur, sem var svartur böðull.
Tengsl kalífans við Barmakfjöl-
skylduna voru mjög náin, og þar
eð Barmakar stjórnuðu ríkinu var
það ofur eðlilegt að persneskir siðir
væru þar ráðandi, og að því gazt
kalífanum einkar vel.
A dögum Ummayad ættarinnar
hafði nokkuð gætt lýðræðis araba,
sem rekja mátti til eyðimarka lands-
ins, að minnsta kosti hvað araba
snerti, og stjórnandanum haldið í
skefjum. En í stjórnartíð Harúns
kalífa var persnesk kenning við-
tekin, sú, að þjóðhöfðinginn væri
gæddur guðlegum rétti. Hin
minnsta mótstaða gegn kalífanum
var nú álitin svik, og það var ekki
talið nema sjálfsagt að hann væri
harðstjóri og stingi mönnum í fang-
elsi, píndi og dræpi að eigin vild.
Stundum notaði Harún sér þetta
vald á hörmulegan hátt. Meðan
hirðmenn léku á alls oddi af gleð-
skap og nutu fræðslu og menning-
ar, sátu aðrir í fangelsi, þeir sem
voru í ónáð hjá kalífanum ogósjald-
an pyntaðir til þess að gefa upplýs-
ingar um menn.
Kalífinn var höfðinglyndur og
óspar á fé. Ríkinu var vel stjórnað
og tekjurnar fima miklar, þó að
Spánn og verulegur hluti Norður-
Afríku væm gengnir undan því.
Og þegar það er haft í liuga, að
stjórnin þurfti engu að eyða í al-
mennt uppeldi eða bætt lífsskilyrði
fjöldans, hafði stjórnin mikið fé til
umráða. Um þarfir fátækra hugsaði
kalífinn að því leyti einu að hann
gaf ríkulegar ölmusur. Af trúar-
legri hollustu hélt Harún-Al-Rashid
sæluhúsunum meðfram pflagríma-
veginum til Mekka vel við. Það var
og vel litið eftir samgönguleiðum
innan hins víðlenda ríkis. Þar má
til nefna eyðimerkurveginn frá
Bagdad til Damaskus og þaðan um
Palestínu til Eygyptalands, yfír til
Norður-Afríku og á veginum norð-
vestanvert við byzönsku landamær-
in. En þýðingarmesta leiðin var
persneski þjóðvegurinn til austurs
með víggirtum gististöðum að endi-
löngu, sem hraðaði ferðum hetja.
Þá var póstkerfið í besta lagi. En
argir póstmeistaramir voru njósn-
arar kalífans. Kalífínn varð fyrir
ónæði og árásum af hálfu Sýrlend-
inga og Persa, og um það bil átta
árum eftir ríkistöku hans færði
hann höfuðborg sína frá Bagdad
til ar-Raqqah í Norður-Sýrlandi, svo
að hann hefði betri tök á þeim er
bjugíTU þar og ætti auðveldara með
að fást við hinn stæriláta Byzans-
keisara, Nikeferos, sem tekið hafði
við völdum eftir Irenu drottningu.
Það em skiptar skoðanir um
Harún-Al-Rashid kalífa. Sumir
skírskota til viljastyrks hans, dugn-
aðar og vitsmuna, aðrir leggja
áherzlu á grimmd hans og bragð-
vísi, en allir hafa fellt þunga dóma
yfír honum fyrir framkomu hans
við BarmakQölskylduna. Það var
ekki aðeins að Yahya og synir hans
tveir ynnu af dyggð og trúmennsku
fyrir Abbasídaættina, heldur hafði
fjölskyldan alltaf verið heimakomin
hjá kalífanum. Yahya, eftirlitsmað-
ur hans og ráðherra, Fadl, fóst-
bróðir kalífans, og Jafar,
drykkjubróðirinn, voru taldir nánir
vinir hans. En hve innilega og náin
vináttan hafi verið milli kalífans og
Jafars er deilt um. Til er saga um,
að kalífinn hafi sézt stara yfir
Tígrisfljót og á stóra höll Yahya
og þá hrópað: „Yahya virðist hafa
tekið allt vald í sínar hendur, án
þess að spyija mig ráða. Það er
hann sem er hinn raunverulegi
kalífi, en ekki ég.“
Þetta kann að vera ein ástæðan
fyrir því, að hann snerist gegn fjöl-
skyldunni, en sennilega réð annars
konar afbrýði meiru, því að sá fyrsti
úr henni sem lét lífið var Jafar,
drykkjubróðir Harúns, hann var
hálshöggvinn af Mesur, er hann
kraup til bænar. Höfuðið var fært
Harun, er ávarpaði Jafar, sem nú
gat ekki svarað fyrir sig, eins og
hann var vanur að gera. Sennileg-
asta skýringin á þessu morði snertir
Abbasa, hálfsystur Harúns, sem
hann hafði mikið dálæti á. Kalífinn
krafðist þess, að hún væri viðstödd,
þegar hann og Jafar sátu að sumbli,
en það var ekki að réttum hirðsið.
Hann leysti vandamálið með því að
skipa svo fyrir, að þau Jafar og
Abbasa efndu til viðhafnargifting-
ar, en það var augljóst að hér var
aðeins um nafngiftingu að ræða og
á allan hátt óhæfa að ótign maður
kvæntist svo nánum ættingja kalíf-
ans. Abbasa, eða svo segir sagan,
var ástfangin af Jafari og bjó sig
undir að skipa sæti ambáttar, sem
var oft send heim til Jafars á föstu-
dagsnóttum. Jafar hryllti við,
óttaðist afleiðingamar, en þrátt
fyrir það héldu þau áfram að
fínnast. Þau eignuðust tvo sonu,
sem sendir voru á laun til Mekka,
þar sem þeir skyldu alast upp. En
sagan hermir, að kalífínn hafí einn-
ig látið deyða Abbasa og syni
hennar báða.
Yahya, sem nú var orðinn gam-
all maður, og Fadl sonur hans voru
hnepptir í fangelsi í ar-Raqqah og
skipun gefin út að allar eignir
Barmakfjölskyldunnar yrðu gerðar
upptækar. Fadl lamaðist, er hann
frétti um afdrif bróður síns og sjálf-
ur dó hann og faðir hans skömmu
síðar en kalífinn andaðist 809.
Kalífinn dó úr krabbameini í Persíu,
fjörutíu og sjö ára gamall, er hann
var í herleiðangri, að bæla niður
uppreisn í Samarkand. Kalífinn var
kominn til staðar, sem heitir Tus,
þegar hann fann dauðann nálgast.
Hann lét þegar grafa sér gröf.
Skömmu fyrir andlátið var bróðir
uppreisnarforingjans í Samarkand
færður honum í böndum og kalífínn
var spurður hvað ætti að gera við
hann: „Ef ég ætti einn andardrátt
eftir til að segja mína meiningu
mundi hún vera þessi: Styttið hon-
um aldur.“
Þýtt og endursagt: S.G.
Ríkisspítalar
leigja tölvu-
búnaðinn
MORGUNBLAÐINU hefur borist
eftirfarandi frá Ríkisspítölum:
Vegna fréttar í fjölmiðlum um
kaupleigu Ríkisspítala á búnaði skal
upplýst að Ríkisspítalar leigja tölvu-
búnað af sænska fyrirtækinu
Ericsson og greiða fyrir hann leigu
sem nemur á þessu ári að meðal-
tali 490.000 kr. á mánuði.
I þessum leigusamningi er ekki
gert ráð fyrir kaupum. Ríkisspítalar
hafa ekki gert neina kaupleigu-
samninga.
Fyrirlestur
um aðlögun
prófa að
þroskastigl
nemenda
DR. SIGRÍÐUR Valgeirsdóttir
prófessor flytur fyrirlestur á
vegum Rannsóknastofnunar
uppeldismála þriðjudaginn 8.
desember.
Fyrirlestur dr. Sigríðar nefnist
Rannsókn á aðlögun prófa að
þroskastigi nemenda.
Fyrirlesturinn verður haldinn í
Kennaraskólahúsinu við Laufásveg
og hefst kl. 16.30. Öllum er heim-
ill aðgangur.
Þakkir til allra þeirra sem minntust mín á
einn eÖa annan hátt á áttrœÖisafmœli mínu
1. desember meÖ heimsóknum, gjöfum skeyt-
um eöa símtölum.
Megi jólin sem nú nálgast bera birtu, gleÖi og
farsœld yfir okkur öll.
Arí Gislason.
Ef gardínumar þínar þola vatn þá þola þær líka Bio-tex - undraþvotta-
efni sem gerir gömlu gardínumar sem nýjar á 15 mínútum.
Þú setur ylvolgt vatn í bala eða
baðker og 1 dl af bláu Bio-tex í
hverja 10 1 af vatni. Þegar duftið
hefur blandast vatninu leggur þú
gardínurnar í. Eftir að hafa dregið
gardínumar fram og til baka í
vatninu í u.þ.b. 10 mín. skolar þú
þær í hreinu vatni og hengir til
þerris. Árangurinn er augljós,
gardínumar verða sem nýjar og
íbúðin fyllist ferskara lofti.
Blátt Bio-tex í allan handþvott og
grænt Bio-tex í þvottavélina
(forþvottinn).
Fæst / næstu verslun.
Heildsölubirgöir:
Halldór Jónsson hf. Dugguvogi 10,sími:686066