Morgunblaðið - 07.09.1989, Blaðsíða 12

MORGUNiBLAÐ.Œ) FIMMTUDAGHR 7. SKl’TliMBER 1989
h
12
óskast
Símar 35408 og 83033
MIÐBÆR
Lindargata frá 39—63 o.fl.
KOPAVOGUR
Sunnubraut
Mánabraut
fUmrgnnlifefrib
ELFA
IvorticeI
viftur í úrvali
Loftviftur - baðherbergisviftur
- eldhúsviftur - borðviftur -
röraviftur - iðnaðarviftur
Hagstætt verð.
Einar Farestveit&Co.hf.
Borgartúni 28. Sími 16995.
er til ráða?
eftir Þorvald Garðar
Kristjánsson
Þegar búið er að kasta kvótakerf-
inu fyrir róða er einsætt að taka
verður upp fiskveiðistefnu sem er
almenns eðlis í stað einstaklings-
bundinnar. Ef annarri stjómunar-
aðferðinni er hafnað er ekki um
annað að ræða en hina aðferðina.
Það verður að velja annanhvorn
kostinn, svo einfalt er það þó að
fiskveiðistjórnun í sjálfu sér sé allt
annað en einfalt mál.
Fiskveiðistjórnun almenns eðlis
felur ekki í sér aflatakmarkanir á
hvert skip fyrir sig. Fiskveiðar eru
þá fijálsar innan þeirra takmarka
sem leyfilegt aflamagn á hveija
fisktegund heimilar. Aðferðin er
fólgin í almennum fyrirmælum um
veiðitíma, veiðisvæði, gerð skipa,
útbúnað veiðarfæra og meðferð
afla. Aðferðin er sóknarstýring eft-
ir almennum reglum.
í umræðunni um kvótakerfið
hefir það nánast þótt goðgá hjá
kvótamönnum að nefna þessa
fijálsu leið til fiskveiðistjórnunar.
Þeir hafa látið sem þessi leið væri
ekki til, væri ónothæf og óraunhæf
og nánast talað um þetta sem fjar-
stæðu. Allt er þetta furðulegra en
tali tekur og forherðingin með ein-
dæmum. En eftir stendur þrátt fyr-
ir allt að þessi fijálsa aðferð er til.
í veruleikanum og ekki óraun-
hæfari en svo að hún var viðhöfð
1976-1984 við stjórn fiskveiða.Og
þessi aðferð reynist ekki ónothæf-
ari en svo að vandamál fískveiði-
stjórnunar voru þá barnaleikur einn
borið saman við erfiðleikana sem
nú fylgja kvótakerfínu. En ógæfan
var að hverfa frá sóknarstýringunni
1984 og taka upp kvótakerfið í stað
þess að bæta þá aðferð sem fyrir
var. Stjórnun fiskveiða verður samt
aldrei vandalaus og það verður
sífellt viðfangsefni að bæta fram-
kvæmdina og laga að þörfum hvers
tíma.
í dag liggur vandinn í því að
skipastóllinn er of stór. Stjóm fisk-
veiða verður að taka mið af þessari
staðreynd. Kvótakerfið hefir ekki
bætt' úr heldur þvert á móti, eins
og reynslan sýnir. Þeir sem samt
vilja halda í kvótakerfið verða þá
að beita miðstýringu þess enn meir
til að freista þess að með stjórn-
valdsráðstöfunum sé séð um að
sóknargetan verði ekki meiri en
þarf til að fultnýta fiskstofnana.
Þetta merkir í framkvæmd að
komið verði á ströngu hafta- og
skömmtunarkerfí þar sem stjórn-
völd ákveði hvað skipastóllinn skuii
vera stór, hvaða skip skuli úrelda,
hve mörg ný skip megi koma til,
hvaða skip skuli endurbyggð, hver
skuli vera eigandi að hveiju skipi
og frá hvaða verstöð skuli gera það
út. Með þannig framkvæmd kvóta-
kerfisins mætti hugsa sér að hægt
væri að aðlaga sóknargetu fiski-
skipastólsins veiðiþoli fiskistofn-
anna og forðast ofnýtingu þeirra.
En þessi leið væri dýrkeypt. Þá
væri ekki lengur fyrir hendi sú
fijáisa samkeppni í fiskveiðum
landsmanna sem skapaði þá ein-
dæma framleiðni sem hefír verið
undirstaða velmegunar þjóðarinnar.
Fyrirmæli stórnvalda fela ekki í sér
neina tryggingu fyrir hagkvæmum
rekstri sjávarútvegsins. Þvert á
móti skortir þessa aðferð það sem
nauðsyn krefur til að stuðla að þjóð-
hagslegri hagkvæmni. Engin mið-
stýring eða ríkisforsjá getur í eðli
sínu verið fær um að gæta þess.
Samkvæmt eðli málsins hljóta
ákvarðanir stjórnvalda í þessu efni
að vera að meira eða minna leyti
geðþóttaákvarðanir.
Það ber allt að sama brunni. Eina
úrræðið er að hverfa frá kvótakerf-
inu og taka þann kostinn, sem fólg-
inn er í því að aflatakmarkanir séu
ekki bundnar við skip heldur sé
hveiju einstöku skipi fijálst að afla
og flytja þá björg í bú sem það er
fært um innan þeirra marka sem
hámarksafli úr hveijum einstökum
fiskistofni leyfir. Með þessum hætti
verður sókn og keppni sjómanna
komið við og frumkvæði, forsjá og
atorka útgerðarmannsins fær notið
sín. Skip með góðan rekstrargrund-
völl fá að skila þeim arði í þjóðar-
Þorvaldur Garðar Kristjánsson
„I dag liggur vandinn í
því að skipastóllinn er
of stór. Stjórn fiskveiða
verður að taka mið af
þessari staðreynd.
Kvótakerfíð hefir ekki
bætt úr heldur þvert á
móti, eins og reynslan
sýnir.“
búið sem efni standa til. Úrelding
bíður þeirra skipa sem haldið hefir
verið á floti einungis vegna kvóta-
kerfisins. Kaup og sala skipa verður
óhindruð af kvótahagsmunum. Ver-
stöðvar fá að njóta aðstöðu sinnar
til fiskimiðanna þannig að stuðlað
sé að hagkvæmri verkaskiptingu í
atvinnulífi landsmanna eftir byggð-
arlögum og með því eflt þjóðhags-
legt gildi og heildarafrakstur fisk-
veiða.
Þessi skipan felur í sér það úrval
sem þarf að fara fram til að fækka
fiskiskipum og minnka þannig
sóknargetuna til samræmis við það
sem nægir til að fullnýta fiskistofn-
ana. Slíkt úrval geta engar stjórn-
valdsráðstafanir ákvarðað. Það
verður einungis framkvæmt í
fijálsri samkeppni þar sem hæfni
og arðsemi fá að ráða. Þeir halda
velli sem kunna best til verka. Hin-
ir falla fyrir borð. í fijálsum at-
vinnurekstri geta þeir einir verið
þátttakendur sem standast sam-
keppnina. Þannig verður best
tryggður hagkvæmur rekstur sjáv-
arútvegsins. Þannig heltast úr lest-
inni þau skip sem eru óhagkvæm
og illa rekin. Það borgar sig hrein-
lega ekki að gera þau út. Þannig
gæti sóknargetunni miðað þegar til
lengdar lætur í átt til jafnvægis við
fiskistofnana svo að beita þurfi sem
minnstum veiðitakmörkunum.
Til að flýta fyrir þessari þróun
og að fiskiskipastóllinn verði ekki
stærri að sóknargetu en hámarks-
nýting fiskstofnanna krefur og
stuðla að því að svo geti framvegis
verið þarf að gera sérstakar ráð-
stafanir. Bæði þarf að koma á fót
skilvirkum úreldingarsjóði físki-
skipa, sem getur ekki náð tilgangi
sínum fyrr en bundinn er endi á
tregðuna til úreldingar með afnámi
kvótakerfisins. Einnig þarf að korna
á þeirri skipan að endurnýjun físki-
skipastólsins leiði ekki til stækkun-
ar hans meðan sóknargetan er
umfram það sem nægir til að
tryggja hámarksnýtingu fiskistofn-
anna. Það hlýtur að vera þjóð-
hagslega hagkvæmara að tak-
marka kostnáð við fjárfestingu en
að takmarka not af þeirri fjárfest-
ingu sem kostað hefir verið til svo
sem er í raun fólgið í kvótakerfinu.
Það er vissulega rangt að ekkert
sé til úrræða annað en kvótakerfið.
Og það hefir verið bent á hvað sé
til ráða. Á síðasta þingi setti ég
ásamt fleirum fram tillögu í frum-
varpsformi um þá skipan sem þarf
að koma. En ennþá er kvótakerfinu
sungið lof og dýrð. Skal að því vik-
ið í annarri grein.
Höfundur er alþingismaður
Sjálfstæðisflokks fyrir
Vestfjarðakjördæmi.
Astríðuþrungn-
ar kynjaverur
________Myndlist
BragiÁsgeirsson
Jafnvel þrælróttæk byltingar-
skáld og heimshornaflakkarar
eins og Dagur Sigurðarson eru
ekki undantekningar frá reglunni,
hvað lífræna þróun áhrærir.
Það sýna hinar 35 myndir
greinilega, sem fram til 17. sept-
ember hanga upp í Listamanna-
húsinu í Hafnarstræti 4.
Hér áður og fyrir margt löngu
lá Degi og vini hans, Völundi
Björnssyni, heilmikið á að bjarga
heiminum, með því að sýna fram
á vonsku auðhyggjunnar og vest-
ursins, með glannalegum skilríkj-
um af kjólklæddum dollaraköllum
með pípuhatt og digra vindla í
munnvikinu. Og allar vondar
sprengjur voru frá þessum köllum
ættaðar, enda þeim kyrfilega
merktar. En vonskan er hvergi
algild, heldur virðist henni réttlát-
lega dreift um allar jarðir eins og
annað af gjöfum sköpunarverks-
ins.
Eitthvað virðist Dagur farinn
að spekjast, eða kannski úrkynj-
ast að dómi harðsoðinna félaga
sinna, en hvað um það þá hefur
hann uppgötvað aðrar og
myndríkari hliðar á mannlífinu,
en þessa forskrúfuðu kalla og
bombur þeirra.
Er svo er komið lætur hann
hinar einu sönnu bombur ráða
ferðinni, sem eru hinar myndrænu
og geta þó ekki verið síður kröft-
ugar, en þó í þá veru að vekja líf
en ekki deyða. Og það eru miklu
betri bombur.
í fyrsta lagi þá hefur orustan
færst frá greiðasemi við fjarstýrð-
ar pólitískar skoðanir, sem nú er
komið á daginn að höfðu skelfíleg-
ar afleiðingar, yfir á sjálfan mynd-
flötinn, og svo ráða nú önnur og
lífrænni lögmál pentskúfi lista-
mannsins en áður.
Það er mikið til í því, sem Pic-
asso sagði eitt sinn, að jafnvel
eitt lítið epli gæti valdið byltingu
í myndlistinni, menn þurfa víst
ekki að mála bryndreka og or-
ustur til þess.
Og trútt um talað ljóstra mynd-
ir Dags upp um hinar ýmsu bylt-
ingar í listinni á öldinni, án þess
að það sjáist skotvopn í þeim né
glitta i vínrautt andlit á auð-
hyggjumanni, er framleiðir þau.
Hér er hin umbúðalausa tjáning
á fullu, og geta einstakar myndir
minnt furðumikið á þann ágæta
málara Emil Nolde, t.d. hvað
myndimar „Örvænting" (25) og
„Saumaklúbbur á diskó“ snertir.
í myndum Nolde mátti einnig á
stundum kenna dálítillar ró-
mantíkur og svo er einnig hjá
Degi svo sem í myndinni „Norsk
vetrarnótt," en þó einkum „Stór-
streymi", er minnir nokkuð á
norska málarann Harald Sohl-
berg, sem Kjarval hafði svo mikl-
ar mætur á, og hans frægu mynd-
ir af svipuðu viðfangsefni. Á sýn-
ingunni ber einnig dálítið á
bernskum myndum svo og ævin-
týramyndum bæði úr fjarlægð og
nálægð.
Þetta em litríkar myndir og í
þeim er mikil kynorka og þær eru
kröftuglega málaðar, um sumt
skyldar viðhorfum nýbylgju-
manna í málverkinu. í þejm mörg-
um kemur fram meiri listrænn
þróttur og agi en ég hef áður
orðið var við hjá Degi.
Það hafa þeir tvímælalaust
sameinlegt skáldbræðurnir Dagur
og Thor, að geta skrifað skrítin
Ijóð og málað kátlegar kyhja-
myndir og það eykur með sanni
við þeirra listræna pund.