Morgunblaðið - 02.06.1991, Qupperneq 12

-í-2
MORGDNBLAÐIÐ
MANNLÍFSSTRAUMAR
SUNNUÐAGUR 2: JUNI M1
UIVIHVERFISIVIÁL///irdum viö nœgjanlega um hreinleika hafsins viö íslandf
Hagurlandsí hendiþér
í DAG er Sjómannadagnrinn haldinn hátíðlegur víða
um land. Skipum og bátum er umsvifalaust stefnttil
lands og menn minnast sjávar og sjómanna. Þessi siður
er í hæsta máta við hæfi i landi sem er svo háð haf-
inu, þeim afla sem það gefur af sér og ekki sist þeim
sem sækja þennan afla; sjómönnunum. Hátiðahöldin
eru að vísu misáberandi, þannig hafa nokkur sjávar-
pláss skapað sér sérstöðu með mjög veglegum hátíða-
höldum þennan dag og nefni ég Neskaupstað og Vest-
mannaeyjar þar sem ég veit til að Sjómannadagurinn
er mjög í hávegum hafður. í Reykjavík er Sjómanna-
dagurinn ekki eins stór viðburður en ég fullyrði að
Reykvíkingum veitti ekkert af því að gefa honum
meiri gaum og heiðra þannig þá undirstöðu sem borg-
in, ekki síður en aðrar byggðir, hvílir á.
Mér er það alltaf minnisstætt
þegar ég hlýddi á fyrirlestur
bresks fiskveiðisérfræðings fyrir
nokkrum árum. Það var á honum
að skilja að fiskveiðar og fiskimenn
væru sérkennilegt
fyrirbæri sem bæri
að varðveita, rétt
eins og tegund sem
væri í útrýmingar-
hættu. A mæli-
kvarða milljóna-
þjóða væru þetta
örfáir menn sem
enn sæktu sjó og
eftir Björn G.
Jónsson
að þeir skiptu svo sem engu máli í
samanburði við aðra þjóðfélagshópa
og aðrar atvinnugreinar. Eflaust var
þessi ágæti vísindamaður bara að
lýsa ákveðnum staðreyndum enda
talaði hann út frá veruleika síns
heimalands og nágrennis. Orð hans
voru engu að síður framandi þar sem
þau voru töluð hér á íslandi, þessu
„Föðurland yort hálft
er hafið“ — Ýmsir aðilar
hafa tekið höndum saman
um að koma upp skilti við
hafnir landsins fyrir sjó-
mannadaginn í ár sem
áminni okkur að ganga
vel um hafið.
landi þar sem sjómenn eru ekki nein
afgangsstærð og fiskveiðar ekkert
sýnishorn.
Þessar bollaieggingar leiða hug-
ann að þeirri sérstöðu sem ísland
hefur og verður okkur oft að umtals-
efni. Þegar öllu er á botninn hvolft
felst þessi sérstaða í þeirri atvinnu-
grein sem ber allt annað uppi hér á
landi. Nágrannaþjóðir með land að
sjó hafa fyrir allnokkru gert fiskveið-
ar að jaðargrein m.a. vegna rán-
yrkju og mengunar á hafsvæðum
þessara landa. Þær hafa um leið
snúið sér að atvinnuháttum þar sem
allar aðstæður eru undir meiri stjórn,
iðnaði, landbúnaði og hvers kyns
verslun og þjónustu. Við íslendingar
höldum okkur við ævafoma aðferð
við að lifa af; veiðar.
Mér er ekki kunnugt um neitt
annað sjálfstætt þjóðríki sem byggir
afkomu sína á þessari gömlu aðferð
sem sagan segir okkur að hafí al-
mennt verið aflögð sem lífsmáti fyr-
ir nokkrum þúsundum ára þegar
svokölluð búnaðarbylting hélt inn-
reið sína í mannkynssöguna, fólk tók
að rækta og taka sér fasta búsetu.
Fiskveiðar eru að vísu stundaðar enn
í dag en þá meir sem tómstundagam-
an eða sem hálfúrelt lífsform sem
er baggi á samfélaginu. Fiskveiðar
voru áður býsna mikilvægar greinar
í Noregi, á vesturströnd Svíþjóðar
og í Danmörku en hafa nú verulega
rýrnað að gildi fyrir allar þessar
frændþjóðir okkar.
Islendingar hafa í reynd varðveitt
þessa gömlu atvinnugrein, aukið
hana og tæknivætt og sett allt sitt
traust á hana. Kannski er það þess
vegna sem okkur hefur tekist, þrátt
íyrir allt, að stýra fiskveiðum okkar
betur en flestar aðrar þjóðir við
Norður-Atlantshaf. Enn merkilegra
er að framtíð íslendinga er að halda
áfram á sömu braut, halda áfram
að sækja sjó af jafnmikilli hagsýni
og dugnaði og viðhalda þannig físk-
veiðum sem aflgjafa mannlífs í iýð-
veldinu. Þrátt fýrir sterka löngun til
að iðnvæðast á sama hátt og aðrar
þjóðir vesturálfu er langt í frá útséð
um að það takist nokkurn tíma og
reyndar býsna margt sem bendir til
að svo verði aldrei. Fiskveiðarnar
verða áfram okkar akkeri.
Ekki er ástæða til annars en að
ganga fagnandi til móts við þessa
framtíð. Otal teikn eru á lofti um
það að íslendingar séu nánast útval-
in þjóð hvað varðar aðgang að dýr-
mætum auðlindum sem síaukin eft-
irspurn verður eftir. Hvers virði ér
t.d. þorskstofn í hreinu hafí sem
gefur af sér í kringum 300 þús.
tonna afla á ári? Engin leið er til
að svara því á fullnægjandi hátt
öðruvísi en að segja að verðmæti
hans fari sívaxandi í heimi sem kall-
ar á holl og ómenguð matvæli. Allar
vildu þær þjóðirnar eiga hann.
Hreinleiki hafsvæðanna í kringum
Island er og verður einhver dýrmæt-
Hjúkrunarfræðingar á
skurð- og svæfingadeildum
Landspítalans
■ kynning á starfsemi skurð- og svcefinga-
deilda og starfssviði hjúkrunarfræðinga
á deildunum
m matarhlé - umrceður
■ heimsókn á skurðstofurnar
hjúkrunarfræðingar
Við, hjúkrunarfræðingar sem
störfum á skurð- og svæfinga-
deildum Landsspítalans, verð-
um með opið hús þriðjudaginn
11. júní frá klukkan 9:00
til 16:00.
Við bjóðum hjúkrunarfræðinga
velkomna, sem áhuga hafa á að
til að kynnast starfsemi deild-
anna í fjölbreyttri dagskrá.
Þátttaka í opnu húsi tilkynnist
Bergdísi Kristjánsdóttur,
hjúkrunarframkvæmdastjóra
eða ritara hjúkrunarforstjóra í
síma 601300 og 601301
fyrir 6. júní.
Bergdís veitir einnig allar
nánarí upplýsingar í síma
601000.
SKÓLflIWÁL//vív ersvo afrakstur
vetrarins?
SKÓLÁLOK
ÞEGAR KOMIÐ ER á leiðarenda er eðlilegt að horft sé um öxl og
spurt; Hvað er þá orðið okkar starf í allan vetur? Höfum við gengið
til góðs? Þokað nokkru áleiðis? Varla fer hjá því að eitthvað hefur
áunnist. Nemendur eru að minnsta kosti orðnir misserinu eldri og
þroskaðri og margir nokkru fróðari en í haust.
Eftir tiitölulega mildan vetur, sem
óneitanlega auðveldar allt skól-
astarf, er prófum lokið og árangurinn
kominn í ljós, mældur í einkunnum.
Vissulega er það markmið í sjálfu
sér að hljóta góðan
vitnisburð í náms-
greinum, kunnátt-
an skilar sér í
næsta áfanga. Það
sýnir einnig að
nemandinn hefur
tamið sér reglu-
semi og góð vinnu-
brögð sem ekki er
síður virði og kemur sér vel alla tíð
hvað sem menn fást við.
Það er samt ekki nóg að kunna
að lesa, skrifa og reikna og hrafl í
öðrum greinum. Skólinn á að vera
undirbúningur undir lífið í víðtækum
skilningi um leið og hann er hluti
af því. En hvað það er auk grunn-
menntunarinnar sem taiið er heilla-
vænlegast framtíð hvers einstakl-
ings. Því verður skólinn einnig að
sinna með beinum eða óbeinum
hætti.
Ef við hlustum á þjóðfélagsum-
ræðuna á kosningaári, þegar gera
má ráð fyrir að hugsunin sé hvað
skýrust, berst talið einkum að
þrennu.
1) Að standa vörð um fjölskylduna.
2) Að spilla ekki náttúrunni og
vernda umhverfið í víðri merkingu.
3) Að tryggja fjárhagslega afkomu
og félagslegt öryggi.
Um það fyrsta fær skólinn svo sem
Iitlu ráðið. Þó sakar ekki að freista
þess að auka foreldrasamstarfið,
ekki síst að fá foreldra t.il að ræða
saman og glöggva sig á því hvem
þeir telja höfuðvandann í uppeldinu
og hvemig skuli bregðast við honum.
Bráðnauðsynlegt er að foreldrar gefi
sér tíma til að sinna þessu verkefni
í tæka tíð. Sumir skólar hafa boðað
til funda þar sem foreldrum og börn-
um saman gefst tækifæri til að kryija
málin. Þetta hefur gefíst mjög vel
en brýnt að vanda mjög vel allan
undirbúning.
Hér er fjallað um viðkvæm mál,
sem stundum eru nefnd feimnismál,
sem þarf að ræða af hreinskilni. Hve
mikla vasapeninga ætti bamið/ungl-
ingurinn að hafa? Hver á að vera
útivistartími á kvöldin? (Þótt á hveij-
um stað sé lögreglusamþykkt um það
efni.) Hver er afstaðan til kynferðis-
fræðslu og kynferðismála? Þarf að
ræða neyslu áfengis unglinga/for-
eldra? Það hljómar óneitanlega dálít-
ið ankannalega að halda því fram
að halda þurfí fundi í skólum til að
tala um það sem eðlilegast væri að
ræða innan veggja heimilanna. Þörf-
in er engu að síður staðreynd sem
ekki verður undan skorast.
Um náttúruvemd var fjallað í síð-
asta pistli. Þar var greint frá því að
margir skólar em að hefja undirbún-
ing að umhverfisátaki hver í sinni
heimabyggð. I nýrri könnun Félags-
vísindastofnunar Háskólans kom í
ljós að þessir þættir eru ofarlega í
huga landsmanna. Má því búast við
eftir Gylfa
Pólsson