Morgunblaðið - 26.06.1991, Síða 1

56 SIÐUR B
141. tbl. 79. árg.
MIÐVIKUDAGUR 26. JÚNÍ 1991
Prentsmiðja Morgunblaðsins
EB-ríki hafa fyrirvara á fullu tollfrelsi á sjávarafurðum innan EES:
Tilboð íslendinga úr sög-
unni verði raunin þessi
Grindh valadráp
í Færeyjum
Það var mikið um að vera í Fær-
eyjum í gær. Grindhvalavaða
hafði gengið inn í einn flörðinn
og voru eyjaskeggjar önnum kafn-
ir við að slátra þegar vél
Flugleiða flaug yfir. í fyrra voru
drepnir alls 916 grindhvalir í
Færeyjum í 11 drápum.
- segir Jón Baldvin Hannibalsson
utanríkisráðherra og kveður þetta
einnig gilda um tillögur Norðmanna
Salzburg. Frá Guðmundi Sv. Hermannssyni og Kristófer M. Kristínssyni,
TILLOGUR þær sem Norðmenn og íslendingar hafa kynnt í viðræðun-
um um Evrópska efnahagssvæðið (EES) og varða skipti á veiðiheimild-
um gefa, að sögn talsmanna Evrópubandalagsins (EB), ekki tilefni til
þess að veita þjóðum þessum fullt tollfrelsi á allar sjávarafurðir sem
fluttar verða inn á markaði bandalagsins. Þetta sögðu viðmælendur
Morgunblaðsins úr röðum embættismanna EB I gær að loknum fundi
þeirra með ráðherrum aðildarríkja Fríverslunarbandalags Evrópu
(EFTA) í Salzburg í Austurríki. Jón Baldvin Hannibalsson utanríkisráð-
herra, sem sat fundinn fyrir íslands hönd, sagði í samtali við Morgun-
blaðið að hér væri á ferðinni innanhúsvandamál hjá EB sem bandalag-
ið þyrfti að leysa. „Ef EB stendur fast á þessari afstöðu eru tilboð
Norðmanna og Islendinga úr sögunni,“ bætti hann við.
í sameiginlegri yfirlýsingu sem
birt var í Salzburg í gær er ítrekað-
ur sá ásetningur að ljúka samninga-
viðræðunum um Evrópska efnahags-
svæðið fyrir lok júlí með það fyrir
augum að samningurinn verði undir-
ritaður í haust. Frans Andriessen,
varaforseti framkvæmdastjórnar
EB, sagðist vera bjartsýnn á að þetta
tækist. Fram að þessu hefði tekist
að að ná samkomulagi um mjög erf-
ið og flókin atriði ,svo sem stofnanir
EES og fyrirkomulag samráðs um
ákvarðanir. Nokkur stórmál væru á
hinn bóginn óafgreidd og nefndi
Andriessen sjávarútvegshagsmuni,
greiðslur EFTA-ríkja í þróunarsjóð
EB og gegnumakstur flutningabíla
um Sviss og Austurríki.
Ljóst er að töluvert ber í milli
EFTA og EB um hvernig túlka beri
niðurstöðu ráðherrafundarins í Lúx-
emborg í síðustu viku. Þá var lýst
yfir því að samkomulag hefði náðst
um pólitíska lausn á deilumálum
bandalaganna tveggja. Andriessen
sagði hins vegar í gær að hann vissi
ekki til þess að nokkur hefði fullyrt
að slíkt samkomulag hefði legið fyr-
ir eftir þann fund. Jaques Poos, ut-
anríkisráðherra Lúxemborgar og for-
maður ráðherraráðs EB, neitaði að
gefa skýr svör er hann var spurður
hvort ekki hefði náðst pólitísk lausn
á deilunni um sjávarafurðir. Hann
kvaðst ekki geta svarað spurning-
unni nákvæmlega en fram hefði kom-
ið „heildarmynd af lausn“. Enn væri
hins vegar deilt um tölur og
tæknileg atriði.
Svo virðist sem tiltekin aðildarríki
EB, hið minnsta, telji tilboð íslend-
inga og Norðmanna, sem kynnt var
á Lúxemborgarfundinum, ófullnægj-
andi og er búist við því að bandalag-
ið geri EFTA gagntilboð sem m.a.
geri ráð fyrir að takmarka beri þær
tollaívilnanir sem EFTA fær fyrir
sjávarafurðir. Að sögn embættis-
manna EB og EFTA þýðir þetta í
raun að EB hyggst tengja aðgang
að mörkuðum sínum þeim veiðiheim-
ildum sem skipt verður á við EFTA.
„Við heyrðum frá EB að einstök
aðildarríki segi að þau samþykki
ekki fullan markaðsaðgang á grund-
velli norska tilboðsins. Þá eru þau
enn að hugsa út frá því að jafnvægi
beri að ríkja á sviði sjávarútvegs.
Því var hafnað á ráðherrafundi EB
og EFTA í Brussel 13. maí þar sem
lögð var áhersla á heildatjafnvægið
í samningnum," sagði Jón Baldvin
Hannibalsson utanríkisráðherra í
gær að fundinum loknum. „írar hafa
formlega gert fyrirvara vegna inn-
flutnings á síld, makríl og laxi. Bret-
ar og Þjóðveijar telja ekki sjálfgefið
að Spánveijar og Portúgalir fái þann
afla sem fellur til EB í samningn-
um,“ sagði utanríkisráðherra og kvað
lausn velta á því hvort ráðherraráð
EB gæti leyst innri ágreiningsmál
bandalagsins á tilsettum tíma.
Sjá einnig bls. 20
Morgunblaðið/Ólafur Bragason
Króatía og Slóvenía lýsa yfir sjálfstæði:
Þing Júgóslavíu heimilar
hernum að skerast í leikinn
Lubjana, Zagieb. Reuter.
ÞING júgóslavnesku lýðveldanna Slóveníu og Króatíu lýstu yfir sjálf-
stæði þeirra í gær, degi áður en ráðgert hafði verið, og sögðu þau
sig þar með úr sambandsríkinu Júgóslavíu. Þing sambandsríkisins
heimilaði hins vegar júgóslavneska hernum að skerast í lcikinn og
koma í veg fyrir úrsagnir og júgóslavneska sljórnin efndi tafarlaust
til neyðarfundar.
„Þetta eru endalok Júgóslavíu
eins og sambandsríkið hefur verið,“
sagði vestrænn stjórnarerindreki í
Zagreb, höfuðborg Króatíu, eftir að
þing lýðveldisins hafði lýst yfir sjálf-
stæði þess, ógilt flest júgóslavnesk
lög á króatísku landsvæði og ákveð-
ið að íjúfa öll tengsl við Júgóslavíu
í áföngum.
„Frá og með deginum í dag er
Króatía sjálfstætt og fullvalda ríki,“
tilkynnti Franjo Tudjman, forseti
Króatíu, með gleðitár í augunum
eftir atkvæðagreiðslu um sjálfstæð-
isyfirlýsinguna. Mikil fagnaðarlæti
brutust út á meðal þingmanna, sem
sungu síðan þjóðsöng Króata. Aðeins
lítill minnihluti á þinginu greiddi
atkvæði gegn sjálfstæði.
Þing Slóveníu samþykkti svipaðar
aðgerðir með miklum meirihluta at-
kvæða og efnt verður til sjálfstæðis-
hátíðar í lýðveldinu i dag. Nýr fáni
lýðveldisins verður þá dreginn að
hún á Trg Osvobodite (Frelsistorg-
inu) í höfuðborginni, Ljubljana, og
efnt verður til hersýningar.
Leiðtogar Slóvena og Króata líta
svo á að þeir hafi stofnað fyrstu
nýju ríkin í Evrópu frá því Austur-
Þýskaland varð til eftir lok síðari
heimsstyijaldarinnar. Engin önnur
ríki hafa þó viðurkennt sjálfstæði
þeirra. Roland Dumas, utanríkisráð-
herra Frakklands, kvaðst óánægður
með sjálfstæðisyfirlýsingarnar og
óttast að þær leiddu til borgarastyrj-
aldar í Júgóslavíu. Margaret Tutwil-
er, talsmaður bandaríska utanríkis-
ráðuneytisins, ítrekaði að Bandaríkj-
astjórn myndi ekki viðurkenna sjálf-
stæði ríkjanna.
Þing Júgóslavíu samþykkti að
heimila hernum að grípa til aðgerða
til að koma í veg fyrir úrsagnir úr
sambandsríkinu. Það er þó ekki á
valdsviði þingsins að kalla herinn
út, heldur forsætisráðsins, sem er
skipað fulltrúum frá öllum júgó-
slavnesku lýðveldunum sex og
tveimur sjálfstjórnarhéruðum. Ráðið
er aftur á móti óstarfhæft vegna
deilna lýðveldanna um stjórnskipan
Júgóslavíu í framtíðinni.
Króatía og Slóvenía eru auðugust
og vestrænust af júgóslavnesku lýð-
veldunum sex sem stofnuðu sam-
bandsríkið Júgóslavíu árið 1918.
íbúar Slóveníu eru tæpar tvær millj-
ónir en Króatíu íjórar og hálf millj-
ón, þar af 600.000 Serbar. Stofnað-
ar hafa verið vopnaðar sveitir Serba
í Króatíu til að koma í veg fyrir
úrsögn úr sambandsríkinu.
Bretar í írak þar til
öryggi Kúrda er tryggt
London, Wasbington. Reuter.
JOHN Major, forsætisráðherra Bretlands, hét því í gær, að breskar
hersveitir hyrfu ekki frá írak fyrr en nægar tryggingar væru fengnar
fyrir því að íraski stjórnarherinn léti Kúrda í friði á svæðum þeirra
i norðurhluta landsins.
Major sagði í fyrirspurnatíma í
breska þinginu í gær, að það væri
ekki ætlun Breta að halda hersveit-
um í írak til eilífðarnóns. Kúrdar
yrðu hins vegar ekki skildir eftir
varnarlausir en þeir óttuðust mjög
ofsóknir af hálfu hersveita Saddams
Husseins forseta þegar sveitir banda-
manna færu. Hæfu herir Saddams
herför gegn Kúrdum yrði henni svar-
að vægðarlaust. Sagði Major að ein
forsenda þess að breska herliðið yrði
kallað heim væri að stofnaðar yrðu
varanlegar sveitir í nafni Sameinuðu
þjóðanna til þess að fæla sveitir
Saddams frá því að hefja aftur of-
sóknir gegn Kúrdum.
Pete Williams, talsmaður banda-
ríska utanríkisráðuneytisins, tók í
gærkvöldi undir yfirlýsingar Majors
og sagði Bandaríkjastjóm sömu
skoðunar og sú breska í málum
Kúrda. Williams sagði jafnframt að
Bandaríkjamenn íhuguðu að stofna
hraðsveitir í nágrenni Kúrdabyggða
til þess að vera til taks ef íraski
stjórnarherinn léti til skarar skríða
gegn Kúrdum.
Sjá „Herlögum aflétt
í Kúveit" á bls. 22