Morgunblaðið - 15.03.1992, Page 9

C 9
MORGUNBLAÐIÐ
MANNLÍFSSTRAUMAR SUNNUDAGUR
15. MARZ 1992
Svona leit Cameron House út áður fyrr.
flXRHGRS'VKDm./Afhverj u eru ,ykastalasetur'“ svona vinscel
hótel? ________
300 ára „laistalusetur“ á
bökkiim Loch Lomond
í SKOTLANDI heita stöðuvötnin Loch og þjóðsagan segir, að í djúpi
þeirra búi kynjaverur. Margir hafa heyrt um Loch Ness skrímsiið
sem minnir á Lagarfljótsorminn okkar. En áttavitinn stefnir ekki á
Loch Ness, heldur Loch Lomond og þar er sagt „að eyjar fljóti á
vatnsborðinu, að háar öldur rísi i logni og fiskar syndi tálknalaus-
ir“. Áfangastaðurinn er 300 ára „kastalasetur“ á vatnsbakkanum sem
nýlega er búið að breyta í hótel.
Oþað er myrkur við lendingu í
Glasgow. Og ég á eftir að aka
bílaleigubíl, vinstra megin, í ratleik
út úr borginni. Ég flýti mér að þrífa
töskuna af bandinu og stefni með
hraði út. En ein-
hver kemur hlaup-
andi á eftir mér,
og „ég á þessa
tösku“ segir brúna-
þungur maður með
golfkylfur og hrifs-
ar gráu töskuna af
handkemmni. Gat
það verið? Jú,
reyndar. En hvar var þá mín taska?
Eftir streituhlaðin augnablik eru
réttar töskur komnar í réttar hend-
ur. Eins gott að flýta sér hægt.
En i Cameron House bíða konur
frá Ferðamálaráði Glasgow-borgar
eftir íslenskum blaðamanni, svo ekki
er til setunnar boðið. „Vinstri beygja
við hringtorg,“ segir á leiðarkorti,
„yfir Erskine-brúna og áfram eftir
A82 að hóteli." Allt gengur eins og
í sögu. Góðar merkingar og auðvelt
að aka á eigin vegum út úr
Glasgow.„Bara beint af augum, góða
mín, beint af augum," segir sá sem
tekur við vegatollinum. Skotar eru
svo elskulegir.
Eftir hálftíma akstur glampar á
skiltið Cameron House í bílljósum.
Grænklæddur dyravörður, með
gullsnúrur á öxlum, opnar dyrnar
jafnskjótt og bíllinn rennir upp að.
Ferðaþjónustan búin að taka við veg-
amóðum ferðamanni.
Alltaf er jafngaman að ganga inn
í gömul óðalssetur. Svipuð tilfinning
og maður renni sér með „tímahjól-
inu" aftur á bak. Eldur logar í hverri
eldstó (horft yfir gasloga nútímans),
notalegt eftir gráan regnúða utan
dyra. Fyrri óðalseigendur horfa úr
gylltum málverkarömmum niður á
hótelgesti. Hátíðlegur alvarleiki
þeirra er örlítið skoplegur í saman-
burði við brosandi andlitsmyndir nú-
tímans.
Hvert gistiherbergi er með eigið
svipmót. Skrautlegt rykkilín yfir
himinsængum, sófar og stólar myndu
sóma sér í fínni fommunabúð. „Þessi
arinn fannst uppi á miðjum vegg,
þurfti að lyfta gólfínu," segir Tessa,
blaðafulltrúi hótelsins og bendir á
eldstæði í herbergi númer sjö. „Hús-
ið var mjög illa farið af fúa, þegar
hótelkeðjan Craigendarroch keypti
það ’89. Allt var endurnýjað í fyrri
stfl, nýjar gistiálmur, sundlaug og
líkamsræktaraðstaða byggð út frá.“
Yfír kvöldverði (besti sælkerastað-
ur Skotlands ’92) segir Tessa, að
Pavarotti sé væntanlegur á hótelið.
„Hann fær auðvitað fínustu svítuna
þar sem ég eyddi brúðkaupsnóttinni
þegar hótelið var opnað í ágúst ’90,“
segir Tessa. „Brúðkaupsferðin var
sigling eftir Loch Lomond og brúð-
kaupsveislan haldin í litlu þorpi við
vatnið. Hér eru alltaf brúðhjón um
hverja helgi.“
Að morgni er horft yfir víðar
grasflatir hvítar af kroppandi gæs-
um. Krónumikil tré standa á höfði í
lognkyrrum vatnsfleti. En engar öld-
ur sjást í logninu eða fljótandi eyjar,
enda þoka og regnúði svo ekki sést
til fjalla. Einn fyrsti ferðaritari Skota
frá 18. öld, Tobías Smollett, var
frændi fymi óðalseigenda og dváldi
hér oft. Hann sagði um Loch Lom-
ond: „Þetta svæði væri paradís á
jörðu, ef ekki væru rigningarálög
yfir því líkt og Wales, vegna nálægð-
ar hárra fjalla, vestlægrar hnattstöðu
og Atlanthafslægðanna."
Morgunte í bókaherbergi við arin-
eld. Fáir gestir og ungi þjónninn fer
að segja frá, þegar hann sem lítill
strákur kom hingað með pabba sín-
um. „Þá var safari-dýragarður á
landareigninni,” segir hann „og fullt
af allskonar bjarndýrum á grasflöt-
inni. Ég sóttist eftir að koma hingað
um hveija helgi.
Það var oft ævintýralegt, þegar
verið var að endurnýja húsið,“ segir
hann og hlær. „Það fundust göng
undir húsinu sem liggja bæði niður
að vatni og upp í fjallshlíð. Nauðsyn-
leg undankomuleið fyrir kastalabúa
á 14. öld (eldri rústir undir húsinu)
til að lokast ekki inni, ef ráðist var
á kastalann. Þeir fengu býsna mikla
innilokunarkennd sem skriðu eftir
göngunum til að kanna þau. Aðrir
villtust í bjarndýragerðum á lóðinni
og lokuðust þar inni. Ég get ekki
hugsað mér að vinna annarsstaðar.
Þetta hús á mig allan,“ bætir hann
við alvörugefinn.
Á landareiginni eru ný raðhús á
fallegum útsýnisstað ofan við vatnið.
Leigð sem orlofshús yfir vikuna á
sumrin, um helgar á vetuma. Þar
gætu hæglega dvalið þrenn hjón í
einu. Og níu hola golfvöllur ofan við
bátahöfnina, þar sem lystiskipið ligg-
ur nú við festar. Strax og vorar fyll-
ist hér allt af ferðamönnum sem
stefna út í eyjar eða í dagsferðir um
vatnið. Fáir gestir eru nú á smárétta-
stað á bryggjusporði og litla golf-
og veiðarfæraverslunin er lokuð.
— Liggur allt hér í dvala á vet-
urna, spyr ég Tessu.
„Alls ekki,“ segir hún. „Um hveija
helgi koma eigendur þeirra," og hún
bendir á alla sportbátana, „og gista
um borð. Margskonar sportklúbbar
blómstra í tengslum við bátana. Loch
Lomond er ekki síður sótt af staðar-
fólki en ferðamönnum.“
Já, hér væri gaman vera í hlýju
sumarveðri eða eiga hvíldardvöl yfir
helgi. En bíllinn bíður og ratleikur
heldur áfram norður í skosku skíða-
löndin. Því miður sést víðfræg nátt-
úrufegurð hálandanna aðeins í gegn-
um móðu og mistur frá snjó eða
regni. Hve oft hafa erlendir ferða-
menn ekki séð ísland í slíku „gjörn-
ingaveðri" og bundið dulúðgan
sagnahjúp við stórbrotið, norðlægt
landslag, líkt og ég við Skotland.
En um það er önnur saga.
eftir Oddnýju
Sv. Björgvins
ÞJÓDLÍFSÞANKAR /Því gera
konur þetta?
Engan undir-
lægjuhátt
UM DAGINN KEYPTI ég mér jakka. Ég var nokkuð lengi að
máta og dvaldi því drykklanga stund inni f litlu klefa bak við
þykk Ijöld. Meðan ég enn var þar inni heyrði ég að viðskipta-
vinur kom inn. Sfðan sagði björt konurödd stundarhátt: „Ég
keypti hérna pils í gær, en þegar ég kom með það heim þá
ærðist bóndinn.11 Sposk hugsaði ég með mér: Kannski var
þarna um að ræða mann úr þeim fræga flokki karlmanna sem
„ekki mega pils sjá“. Hvað skyldi hún vilja að afgreiðslukonan
gerði, hjálpa sér að ráða við hinn ærða bónda, eða veita sér
athvarf svo hann næði ekki til hennar.
Eg ákvað að fara fram í.búð-
ina til þess að sjá bæði pilsið
og konuna. Ég veit varla á hveiju
ég átti von, kannski niðþröngu
pilsi með' klaufum langt upp á
báðar hliðar, eða
þá svo stutt pils
að það hyldi
varla sárustu
blygðun kon-
unnar.
Þegar ég kom
fram stóð af-
greiðslustúlkan
við borðið o g var
að hengja umrætt pils uppá
herðatré, það var grátt á lit og
virtist sauðvenjulegt í alla staði,
meira að segja með lokaðri klauf
að aftan. Konan sem átti bæði
pilsið og ærða bóndann stóð
skammt frá og skoðaði peysur.
Þetta var ljóshærð kona um
fimmtugt, upplitsdjörf, sælleg og
vel útlítandi, ekki þessleg að búa
við kúgun af neinu tagi. „Það
var mér ómögulegt annað en
skila pilsinu úr því hann tók þessu
svona, þótt ég væri sjálf mjög
ánægð með það,“ sagði hún afs-
akandi við afgreiðslukonuna um
leið og hún rétti fram peysuna
sem hafði valið sér í staðinn fyr-
ir pilsið. „Þeir láta stundum
svona,“ svaraði afgreiðslustúlkan
spekingslega, með vott af
huggunartóni í röddinni. „Jæja,
takk fyrir,“ sagði sú Ijóshærða
og _tók pokann sinn og fór.
Ég stóð eftir og hugsaði um
hvernig stæði á því að nokkurri
konu dytti í hug að „selja sinn
frumburðarrétt“ með þessum
hætti. Ekki verður betur séð en
það teljist til mannréttinda upp-
komins fólks að það ráði sjálft
hveiju það íklæðist, varði það
ekki við lög um almennt vel-
sæmi. í landi þar sem málfrelsi
rlkir, er öðrum auðvitað heimilst
að segja sína skoðun á klæða-
burði annarra á kurteislegan
hátt, en maður hlýtur að setja
spurningamerki við geðheilsu
manna sem ærast af tilefni sem
þessu. Þetta atvik vakti mig enn
einu sinni til umhugsunar um
stöðu konunnar í þessu samfé-
lagi. Það er ekki von að konur
öðlist raunverulegt jafnrétti við
karlmenn ef þær taka þá afstöðu
að líta á þá sem skeilkult yfir-
vald. Hlaupa jafnvel eftir
duttlungum þeirra í þeim mæli
að afsala sér rétti til að ráða sjálf-
ar fatavali sfnu.
Það er varla skynsamlegt að
veita einum eða neinum slíka
yfirburðastöðu. Sumum finnst
þetta kannski ómerkilegt mál, en
hvemig skyldi sú kona bregðast
við í mikilvægu máli sem bregst
á þennan hátt við í lítilvægu
máli. Skyldi hún þá hafa andlegt
þrek til þess að taka einarða af-
stöðu gegn vilja mannsins. Ég
leyfi mér að efast um það. Það
er affarasælast fyrir konur að
veija sjálfstæði sitt í smáum
málum sem stórum. Ef fólk ven-
ur sig á kjarkleysi í smáum mál-
um vill kjarkurinn líka bregðast
í alvarlegri málunum. Það er
ekkert það í fari karlmanna sem
réttlætir að láta þá sitja í yfír-
burðastöðu og leyfa þeim að nýta
sér hana. Þetta verðum við konur
að hafa hugfast og breyta sam-
kvæmt því. Hylli manna á ekki
að kaupa með undirlægjuhætti.
Þvert á móti á að koma mönnum
í skilning um að það er ávinning-
ur fyrir þá að eiga sér við hlið í
lífsbaráttunni kjarkmikinn og
úrræðagóðan jafningja.
eftir Guðrúnu
Guðlaugsdóttur