Morgunblaðið - 30.10.1993, Qupperneq 11

MORGUNBLAÐIÐ LAUGARDAGUR 30. OKTÓBER 1993
11
Glæsilegur landsfundur
eftir Björn Bjarnason
í tengslum við 31. landsfund
Sjálfstæðisflokksins voru gefnar út
skýrslur um fyrstu landsfundi
flokksins, sem teknar voru saman
af Magnúsi heitnum Þórðarsyni.
Við lestur þessara skýrslna er ekki
aðeins unnt að kynnast störfum og
stefnumálum Sjálfstæðisflokksins á
árunum frá 1929 til 1936 heldur
einnig hvernig fjallað var um flokk-
inn í fjölmiðlum, ekki síst Morgun-
blaðinu. Við skipulagningu þessara
landsfunda gegndi Valtýr Stefáns-
son, sem var ritstjóri Morgunblaðs-
ins frá 1924 til 1963, lykilhlut-
verki. Blaðið er einnig helsta heim-
ildin um fundina.
Árið 1936 áttu þeir Valtýr Stef-
ánsson og Jón Sigurðsson, alþingis-
maður og bóndi á Reynistað í
Skagafirði, frumkvæði að því, að
landsfundur sjálfstæðismanna var
haldinn á Þingvöllum. Að loknum
fundi birtist frásögn í Morgunblað-
inu um hann, þar sem segir, að
Þingvallafundurinn hafi borið þess
ljós merki, að Sjálfstæðisflokkurinn
sé flokkur allra stétta. Fyrir utan
veðurbarin andlit alvarlegra, vinnu-
lúinna bænda, sem ef til vill hafi
mest borið á, hafi þar ennfremur
mátt sjá verkamenn, kaupmenn,
presta, sýslumenn, útgerðarmenn
og sjómenn. Haft er eftir gömlum
manni, að þetta hafi verið ánægju-
legasti fundur, sem hann hafi setið
og þá segir: „Allir fundarmenn
segja slíkt hið sama.“ Þá segir í
Morgunblaðinu:
„Alvara staðar og stundar hafði
gagntekið menn. Hver einstakur
fundarmaður gerði sér ljóst, að heill
og velferð ættjarðarinnar krefðist
þess, að hann gerði skyldu sína.
Þessi alvarlega hugsun einkenndi
alla framkomu manna. Þar var eng-
in léttúð, engin kerskni, heldur karl-
mannleg festa og staðfastur áhugi.
Sjálfstæðismönnum hefir löngum
verið legið á hálsi fýrir tómlæti.
Með þessu fundarhaldi er þeim
áburði hrundið."
Góður fundur
31. landsfundi Sjálfstæðisflokks-
ins er nýlokið. Hann var ekki síður
vel heppnaður en fundurinn 1936,
þótt ekki sé lengur talið við hæfi,
að blaðamenn skrifi í jafnhá-
stemmdum stíl um stjórnmálafundi
og gert var í Morgunblaðinu 20.
júní 1936.
Fyrir landsfundinn að þessu sinni
voru gerðar tilraunir til þess í fjöl-
miðlum, til dæmis í DV sama dag
og fundurinn hófst, að slá þann
tón, að yfír fundinum myndi hvíla
deyfð, drungi og jafnvel uppgjöf
vegna þess ábyrgðarmikla og
vandasama hlutverks, sem Sjálf-
stæðisflokkurinn hefur axlað með
forystu í ríkisstjórn við ákaflega
erfiðar ytri aðstæður. Þá hefur
sjálfstæðismönnum einnig verið
legið á hálsi fýrir það, að þeir forðist
að ræða viðkvæm og vandasöm
mál í sinn hóp.
Eftir landsfundinn er augljóst,
hve allar hrakspár um hann eða
ásakanir um hræðslu sjálfstæðis-
manna við að ræða og taka á við-
kvæmum málum eru fráleitar. Við
lýsingu á því, sem gerðist á lands-
fundinum nú, má auðveldlega vísa
til þess, sem sagði í Morgunblaðs-
greininni 1936, og komast þannig
að orði, að alvarleg hugsun hafí
einkennt fundarstörfín í Laugar-
dalshöll, þar sem meira á annað
þúsund manns tóku virkan þátt í
þeim í rúma þrjá daga.
Þátttakan í fundarstörfunum var
mjög mikil og það sannaðist í nefnd-
arstarfí og almennum umræðum á
fundinum sjálfum, að í þessari fjöl-
mennu forystusveit Sjálfstæðis-
flokksins er að fínna fulltrúa allra
hinna ólíku viðhorfa, sem þarf að
sætta, til að þjóðinni miði fram á
veg í sátt og samlyndi.
Þröng sjónarmið
Enginn gerir kröfur til þess leng-
ur, að í fjölmiðlum sé fjallað um
stjórnmálafundi eða önnur manna-
mót, ef því er að skipta, í upphöfn-
um áróðursstíl. Til hins er unnt að
gera kröfu, að ekki sé vísvitandi
farið með rangt mál, eins og til
dæmis Illugi Jökulsson gerði í pistli
á Rás 2 í Ríkisútvarpinu að morgni
28. október, þar sem enn einu sinni
var tuðað um það, að Sjálfstæðis-
iMaoeGtó cmlD
Umsjónarmaður Gísli Jónsson
Helgi Hálfdanarson sýndi mér
það vinarbragð að senda mér
það sem hér fer á eftir:
„Kæri Gísli.
Mikið afbragð eru þeir alltaf
þættimir þínir um íslenzkt mál,
bæði fróðlegir og skemmtilegir.
Ég vildi óska að fleira fjölmiðla-
fólk læsi þá en virðast mætti.
í þætti þínum 16. þ.m. birtir
þú mjög gott bréf frá Bernharði
Haraldssyni skólameistara. Þar
minnist hann meðal annars á
fjallanöfnin Skjaldbreiður og
Herðubreið og spyr hvers
vegna þau hafí ekki bæði sömu
endinguna. Þú biður um „aðstoð
lesenda".
Mér hefur skilizt að ráðning
þessarar gátu liggi ekki á lausu.
Nafnið Herðubreið hefur raun-
ar tekið á sig ýmsar myndir í
skráðum heimildum frá fyrri tíð.
í Hrafnkötlu er getið um Herði-
breiðstungu, sem mun vera í
grennd við Herðubreið, og á fá-
einum stöðum í fornbréfum frá
16. öld kemur Herðibreiður
fyrir sem nafn á þessu fjalli.
Sveinn Pálsson nefnir það ávallt
Hörðubreið (í danska Ferða-
bókar-textanum Herdebred-
en); og Eggert Ólafsson telur
að fjallið heiti Herðabreiður.
Um Skjaldbreiðs-nafnið á
fjallinu fræga langar mig til að
spyrja þig, hvort þú vitir til að
karlkynsmynd þess hafí verið
notuð fyrir daga Jónasar. Ég
hygg að það sé óvíst. Sjálfur
notar Jónas einlægt kvenkyns-
myndina, Skjaldbreið, nema í
kvæðinu Fjallið Skjaldbreiður.
Og reyndar er því líkast að þar
hafi hann í huga kvenveru sem
„skautar faldi’ háum“, þótt síðar
í kvæðinu tali hann um „háan
Skjaldbreið“.
Og þá má geta þess, að ná-
granni Herðubreiðar í Ódáða-
hrauni er fjallið Trölladyngja.
Því nafni virðist Þorvaldur Thor-
oddsen hafa endanlega komið
á; en það fjall hét áður Skjald-
breiður. Reyndar segir Bjöm
Gunnlaugsson að fjall þetta heiti
Skjaldbreiður eða Trölla-
dyngja; og Sveinn Pálsson kall-
ar það Dyngju.
Því má að lokum við bæta,
að skammt frá Eldgjá er dálítið
fjall sem nefnt er Herðubreið;
en smáklúka í grennd við Heklu
er kölluð Skjaldbreið; og í
Vestur-Skaftafellssýslu var
landsvæði nokkurt, sem nú er í
eyði, nefnt Skjaldbreið.
Um öll þessi nöfn mætti vafa-
laust spinna glannalegar hug-
leiðingar; en sleppum því. Hins
vegar get ég ekki stillt mig um
að minna á tilgátu Egils heitins
Jónassonar skálds á Húsavík um
nafnið Herðubreið; en sú hug-
mynd hans þykir mér einstak-
lega snjöll. Fyrir henni verður
ekki gerð grein í örstuttu máli.
En að Agli látnum freistaðist
ég til að hafa orð á henni í
Rabb-þætti Lesbókar Morgun-
blaðsins 16. september 1989 til
þess að hún hyrfi ekki með hon-
um í gröfína, og leyfí ég mér
að vísa til þess.
Kæri Gísli, fyrirgefðu þessa
langloku. Lifðu heill.“
Við þetta góða bréf getur
umsjónarmaður engu bætt nema
þakklæti.
Þórarinn Guðmundsson
kenndi lengi íslensku á Akureyri
með sérstökum sóma. Hann var
einn þessara sjaldgæfu kennara
sem næstum mátti þekkja nem-
endur þeirra úr öllum fjöldanum.
Þórarinn veltir mjög fyrir sér
íslensku máli, enda næmur og
vandlátur og skáldgáfaður. Við
vorum að ræða fáein atriði um
daginn. Tökum dæmi: Ég reyni
í lengstu lög að gera vel. Þetta
er rétt mál að dómi okkar Þórar-
ins. Það er ekki fyrr en í síð-
ustu lög, að ég gefst upp. Þetta
er að dómi sömu manna einnig
rétt mál. Þarna var það neitunin
sem skipti máli. Á þessu virðast
716. þáttur
góðir menn ekki alltaf átta sig
og eiga til að segjast ekki „gef-
ast upp fyrr en í lengstu lög“.
Það mál þykir okkur Þórarni
rangt.
Valdimar Gunnarsson er á
sama máli og gaf mér þetta
sambærilega staðfestingar-
dæmi: „Við skuldum eins lengi
og hægt er og borgum ekki
fyrr en á síðasta degi.“
[Skemmtilegt er myrkrið,
sagði draugurinn. Nokkrum
dögum eftir að ég skrifaði þetta,
heyrði ég sjálfan mig segja: Ég
gefst þó ekki upp fyrr en í
lengstu lög!]
Oft hefur umsjónarmaður
hamrað á notkunarmun for-
nafnsmyndanna eitthvað og
eitthvert (nokkuð, nokkurt).
Fyrri myndin, sú með ð-inu, er
sérstæð, hin síðari hliðstæð:
stendur með nafnorði. Dæmi:
Gastu eitthvað gert? Gera er
sögn. En, gastu eitthvert dæmi
leyst? Dæmi er nafnorð.
Nú er kominn á þetta leiðin-
legur ruglingur, jafnvel svo að
menn halda að hafa beri eitt-
hvert með hvaða orðflokki sem
er. En við förum að réttu máli
eitthvað út eða burt, af því að
út og burt eru atviksorð. Við
förum ekki „eitthvert“ út.
Þetta mál er að vísu hægt að
flækja, en umsjónarmaður nenn-
ir því ekki.
Þá veltum við Þórarinn fyrir
okkur fallstjórn sagnanna að
keyra og aka. í málvitund okk-
ar eru þarna skörp og skýr skil.
Keyra stýrir alltaf þolfalli, aka
stýrir alltaf þágufalli.
Hins vegar veit umsjónarmað-
ur, m.a. af upplýsingum frá
Orðabók Háskólans, að keyra
stýrir nú stundum þágufalli,
a.m.k. í talmáli: *Viltu keyra
mér heim. Við Gunnlaugur Ing-
ólfsson höldum að þar sé um að
ræða áhrif frá fallstjóm sagnar-
innar að aka, þegar hún hefur
sömu merkingu og keyra.
flokkurinn stæði aðeins vörð um
hina efnameiri í þjóðfélaginu. Hvar
geta menn fundið stoð fyrir slíkan
áróður við lestur ályktana síðasta
landsfundar flokksins?
Byltingin í fjölmiðlun hefur leitt
það af sér að opinberar umræður
eru fijálslegri en áður. Á henni er
hins vegar einnig sú hlið, að þrengri
sjónarmið einkenna oft málflutning
fjölmiðlamanna en áður var, þegar
þeir leituðust við að líta á málin
með stærri hagsmuni í húfí, eins
og stjórnmálaflokkar verða gera,
sérstaklega flokkar á borð við Sjálf-
stæðisflokkinn, sem gæta ekki sér-
hagsmuna heldur taka mið af hags-
munum þjóðarinnar í heild.
Vel á málum haldið
í lífskjörum viljum við íslending-
ar bera okkur saman við næstu
nágrannaþjóðir okkar, ríkustu þjóð-
ir heims. Þann mælikvarða má einn-
ig nota, þegar lagt er mat á hvern-
ig staðið er að stjórn landsmála.
Einfaldur samanburður á stöðunni
í Sviþjóð og á Islandi varpar ljósi
á það, hvernig ríkisstjórn Davíðs
Oddssonar hefur haldið á málum
við erfiðar ytri aðstæður.
Hér á landi verður hallinn á hinu
opinbera, það er samanlagður halli
ríkissjóðs og sveitarfélaga, um 4,5%
af landsframleiðslu í ár borið saman
við 13% í Svíþjóð. Árið 1990 nam
tekjuafgangur Svía á þessu sviði
4,2% en þá nam hallinn hér 3,5%
af landsframleiðslu. Heildarskuldir
hins opinbera hér eru um 51% af
landsframleiðslu á þessu ári, sam-
svarandi hlutfall í Svíþjóð er 71%.
í ár er áætlað að íslenska ríkið
greiði um 13% af tekjum sínum í
vexti en í Svíþjóð er þetta hlutfall
27%.
Þessar tölur ættu að gefa nokkra
vísbendingu um það, hvernig haldið
hefur verið á stjórn efnahagsmála
undir forystu Davíðs Oddssonar við
erfiðar aðstæður. Að sjálfsögðu er
ávallt nauðsynlegt að gera betur,
en því verður ekki með nokkrum
rökum haldið fram, að verr hafí
verið stjórnað hér en í nágranna-
löndum. Staðreyndir af þessu tagi
voru rækilega kynntar á landsfundi
sjálfstæðismanna og er full ástæða
til að hvetja fjölmiðla að koma þeim
Björn Bjarnason
„Eftir landsfundinn er
augljóst, hve allar hrak-
spár um hann eða ásak-
anir um hræðslu sjálf-
stæðismanna við að
ræða og taka á við-
kvæmum málum eru
fráleitar.“
á framfæri. Þótt þessar staðreyndir
kunni að vera á svig við ýmislegt
sem haldið er á loft í fjölmiðlum á
erfíðleikatímum, er með öllu óþarft
að láta þær liggja í þagnargildi.
í setningarræðu landsfundarins
og stefnuræðu sinni á Alþingi fyrir
skömmu taldi Davíð Oddsson
ástæðu til nokkurrar bjartsýni um
afkomu þjóðarbúsins. Hann fékk
óvæntan liðstyrk í frétt Morgun-
blaðsins 28. október, þar sem rætt
var við Grím Laxdal kaupmann,
sem hafði selt 72 sjónvarpstæki á
einum degi og sagðist ekki þekkja
„neinar sérstakar skýringar á söl-
unni, en hún endurspeglaði þá sann-
færingu hans að efnahagskreppan
sé að mestu liðin undir lok og allt
stefni í góðæri“.
Höfuadur er þingmaður
Sjálfstæðisflokksins í Reykjavík.
Kambasel 39 - opið hús
- hagstætt verð
Fallegt raðhús á tveimur hæðum með innréttuðu risi
og innb. bílskúr, samtals 220 fm. 5 sefnherb. Stutt í
skóla. Áhv. 2 millj. húsnæðislán.
Verð aðeins 12,5 millj. 2982.
Opið hús laugardag frá kl. 16.00-21.00 og
sunnudag frá kl. 13.00-18.00 - lítið við
Gimli, fasteignasala, sími 25099.
21150-21370
LARUS Þ. VALDIMARSSON framkvæmðastjóri .
KRISTINN SIGURJÓNSSON, HRL. loggiltur fasteignasali
Til sýnis og sölu - meðal annarra athyglisverðra eigna:
Selvogsgrunn - glæsilegt einbýlishús
Ein hœð, 171,2 fm nettó. Vel byggt og vel með farið. Töluvert end-
urnýjaö. Bílskúr 26,8 fm. Glæsilegur trjágarður. Úrvalsstaður.
Á vinsælum stað á Högunum
Rúmgóð 3ja herb. íbúð á 4. hæð skammt frá Háskólanum. Nýtt gler.
Stórar svalir. Sérþvaðstaða. Sameign fylgir ný frágengin. Gott verð.
Skammt frá Breiðagerðisskóla
Steinhús með 5 herb. íbúð á tveimur hæðum. Nýtt gler o.fl. Sólsvalir.
40 ára húsnæðislán kr. 2,3 millj. Vinsæll staður.
Skammt frá Réttarholtsskóla
Endaraðhús með 4ra herb. ibúð á tveimur hæðum. Skipti möguleg á
2ja-3ja herb. íbúð í nágrenninu.
Traustir kaupendur
hafa falið okkur að útvega m.a. 2ja-3ja herb. íb. neðst við Hraunbæ,
3ja herb. rúmg. íbúð í lyftuh., bygglóð miðsvæðis í borginni. Helst í
Skerjafirði raðhús eða einbhús í borginni, má þarfnast endurbóta.
• • •
Opið í dag kl. 10-12.
Ath. breyttan opnunartíma.
Almenna fasteignasalan sf.
var stofnuð 12. júlí 1944. LAUGAVEG116 SÍMAR 21150-21370
M M E N IA
FÁS fft 3NAS ALAN