Morgunblaðið - 08.12.1996, Síða 6

Morgunblaðið - 08.12.1996, Síða 6
6 SUNNUDAGUR 8. DESEMBER 1996 MORGUNBLAÐIÐ Yerkefnin næg hjá NATO HERIR NATO, Rússa og fleiri þjóða framfylgja Dayton-friðarsamkomulaginu í Bosníu. Hér eru sveitir frá Norðurlöndunum og Póllandi undir merkjum IFOR í Bosníu. FULLTRÚAR Finnlands og Þýskalands á fundi NATO-ríkja og þeirra landa sem aðild eiga að Friðarsamstarfi NATO. Atlantshafsbandalagið hefur mörgjárn í eldin- um enda verið að aðlaga starfsemi þess að breyttum þörfum eftir lok kalda stríðs- ins. Urður Gunnars- dóttir var í höfuð- stöðvum NATO í Brussel og kynnti sér það sem efst ber nú um stundir í starfsem- inni, fyrirhugaða stækkun þess og fram- tíðarhugmyndir. A TLANTSHAFSBANDA- /\ LAGIÐ, NATO, hefur mörg jám í eldinum. Hemaðarbandalagið sem var stofnað til þess að tryggja vamir á Vesturlöndum hefur nú með höndum friðargæslu, á viðræð- ur um öryggismál við Japani og ríki á Miðjarðarhafssvæðinu, styrkir rannsókna- og vísindastarf, stendur fyrir friðarsamstarfi við 25 Evrópu- ríki og ræðir hvort og hvemig eigi að stækka bandalagið. Eitt af því fáa sem ekki hefur breyst, er að enn er fylgst grannt með þróun mála í Kreml. Spurningamar sem aðildarríki NATO þurfa að glíma við em stór- ar. Grundvallarspumingin er hvort veita eigi ríkjunum sem aðild eiga að Friðarsamstarfi (PfP) NATO, fulla aðild að bandalaginu, þar með talið fimmtu grein stofnsáttmála NATO sem kveður á um gagn- kvæma varnarskyldu aðildarríkja. Hefur það staðið í nokkrum NATO- ríkjanna að veita fulla aðild að bandalaginu. Þá er rætt hvernig samskiptin eigi að vera við þau ríki sem ekki fái aðild í fyrstu lotu. Verður Frið- arsamstarfið ekkert annað en bið- salur fyrir þau ríki sem sækjast eftir aðild að NATO eða verður um fullgilt hernaðarsamstarf að ræða? Rætt er hvemig þau ríki sem ekki fá aðild, muni taka þeim fréttum. Hvort það kunni að draga úr vægi friðarsamstarfsins og þess sem það hefur áorkað, m.a. samningum Ungveija og Rúmena um réttindi ungverska minnihlutans í Rúmeníu? Þeirri spumingu hefur verið velt upp hvort um einhvers konar sárabót verði að ræða. Þá er rætt hvemig taka eigi á málum á borð við frekari afvopnum, efnavopn og kjarnorkuvopn? Verður slíkum vopnum komið fyrir í nýjum aðildarríkjum NATO og verða settar upp einhvers konar höfuðstöðvar í þeim? Þessar spumingar og ótal fleiri verða á dagskrá leiðtogafundar NATO sem haldinn verður á næsta ári en þá verður tekin ákvörðun um stækkun. A fundi utanríkisráðherra NATO, sem haldinn verður í Bmss- el 10. desember nk. verða lagðar línur fyrir leiðtogafundinn. Þrettán lönd hafa óskað inn- göngu í NATO en þau lönd sem oftast hafa verið nefnd em Pólland, Tékkland og Ungveijaland. Nú hafa tvö lönd bæst í þennan hóp, Slóven- ía, þar sem efnahagsframfarir hafa verið miklar, og Rúmenía, sem þyk- ir hafa tekið stórstígum framföram innan Friðarsamstarfsins. Þegar ákvörðun hefur verið tekin um stækkun má gera ráð fyrir að allt að tvö ár líði áður en af henni getur orðið. Helgast það fyrst og fremst af því að þing aðildarríkja NATO verða að greiða atkvæði um stækkun og þar getur ýmislegt sett strik í reikninginn, t.d. á bandaríska þinginu en nokkrir þingmenn Repú- blikanaflokksins vilja að Banda- ríkjamenn dragi sig að einhveiju eða öllu leyti út úr NATO og kunna að sýna andstöðu sína við bandalag- ið með ýmsu móti. Neitunarvaldið Eitt lykilatriðanna í starfsemi Atlantshafsbandalagsins er neit- unarvaldið, allar ákvarðanir þess era teknar samhljóða. Vegna stækkunar bandalagsins hafa óhjá- kvæmilega komið upp spurningar um hvort breytingar verði gerðar á atkvæðagreiðslunni innan NATO, þannig að meirihlutaákvarðanir, eða aukinn meirihluti, nægi til sam- þykkis. Hafa menn horft til Evr- ópusambandsins og stækkunar þess í því sambandi, en þar er hart deilt um hvernig staðið skuli að atkvæðagreiðslu innan sambands- ins. Háttsettir embættismenn NATO viðurkenna að vissulega kunni að verða að gera breytingar á at- kvæðagreiðslum innan þess, þegar það verður stækkað. Það er þó ekki til umræðu enn, enda ekki ljóst hvar mörkin liggja, hversu mörg ríki geta verið aðilar áður en neit- unarvaldið fer að lama starfsemi þess, eða gera hana þyngri í vöfum. Lögð er á það áhersla innan NATO að nýjar aðildarþjóðir tak- marki ekki aðild sína. Hafa menn enda slæma reynslu af því, er Frakkar drógu sig út úr hernar- samstarfínu fyrir um þremur ára- tugum. Þeir hafa ákveðið að heíja þátttöku í því að nýju en það hefur enn sem komið er strandað á kröfu þeirra um að fá í hendur yfirstjóm suðurheija NATO. Það vilja Banda- ríkjamenn ekki fallast á, enda heyr- ir hinn öflugi 6. floti Bandaríkja- hers á Miðjarðarhafi undir þá. Ánægja með sam- starfið í Bosníu Atlantshafsbandalagið hefur ásamt Rússum og fleiri þjóðum framfylgt Dayton-friðarsamning- unum í Bosníu í eitt ár. Embættis- menn og yfirmenn í heijum aðild- arlandanna era óþreytandi við að benda á hversu vel samstarfið þar hefur gengið, ekki síst við Rússa, en rússneskur herforingi er undir yfirstjórn NATO og hefur raunar aðsetur í höfuðstöðvum herafla bandalagsins í Mons í Belgíu. Hefur það dregið úr ótta manna við það hvemig Rússar kunni að bregðast við stækkun NATO og áframhaldandi samstarfi innan Friðarsamstarfsins en þeir hafa sýnt því takmarkaðan áhuga, þrátt fyrir að þeir taki þátt í því. En er Rússland mesta ógn NATO? Nei, er svar embættis- mannanna, sem draga seiminn engu að síður þegar þeir svara spurningunni. Segja að vissulega sé landið stórt og stjórnmála- ástandið óstöðugt en svo lengi sem menn vinni saman, beijist þeir ekki. Margir Rússar líta enn á NATO sem óvin sinn, byggja það mat á úreitum og óljósum hugmyndum um bandalagið. „Nú ríður á að auka og bæta samskiptin við Rússa. Takist það ekki, eram við að missa af gullnu tækifæri. Óvíst er hvort okkur tekst að taka það upp síðar,“ sagði háttsettur emb- ættismaður hjá NATO, sem þekkir vel til aðstæðna í Austur-Evrópu. Efast um hernaðarmáttinn Rússar eru andvígir stækkun NATO og hafa m.a. lagt til að gerður verði sáttmáli við NATO, sem geri stækkun óþarfa. Þetta og krafa Rússa um neitunarvald i samskiptunum við NATO, hefur vakið litla hrifningu innan banda- Iagsins. En hvað gera Rússar ef NATO verður stækkað gegn þeirra vilja? Áðurnefndur embættismaður telur ekki ástæðu til að óttast viðbrögð þeirra. Hafa verði í huga að Rúss- ar geti ekki mikið gert, herinn sé í fjársvelti, illa vopnum og tækjum búinn og geta hans takmörkuð. í raun megi efast um að Rússland sé hemaðarstórveldi lengur. Þá verði menn að hafa í huga andstöðu margra fyrrverandi Sov- étlýðvelda við allt það sem minni á endurvakningu gamla Sovét- risans, telji menn að hann sé farinn að ramska. Unga kynslóðin í Rúss- landi sé mun opnari fyrir samvinnu við Vesturlönd en sú eldri. Ótal- margt fleira megi tína til en niður- staða sín sé sú að ráðamenn í Rússlandi séu í raun búnir að gefa andstöðu sína við stækkun NATO upp á bátinn, þeir séu einfaldlega að leita leiðar til að fallast á hana, treglega, til að þeim verði unnt að veija ákvörðunina fyrir harðlínu- mönnum. Spumingunni um hvort Rússland muni nokkum tíma ganga í NATO er hins vegar ótímabært að svara. Ljóst er að ekki era allir hrifnir af hugmyndinni og nægir að nefna það að marga innan NATO óar við því að landamæri bandalagsins í austur verði við Kína. Viðræður við Japani og Miðjarðarhafslöndin Fyrir um tveimur árum hóf NATO viðræður við sex ríki við Miðjarðarhaf; Jórdaníu, ísrael, Egyptaland, Túnis, Máretaníu og Marokkó. Var þetta fyrst og fremst fyrir tilstilli aðildarríkja NATO í Suður-Evrópu, sem segja má að eigi nokkurs konar landamæri að þessum ríkjum, þar sem er Miðjarð- arhafið. Viðræður NATO og ríkjanna snúast þó ekki um hernaðarsam- starf, heldur er um að ræða gagn- kvæmar upplýsingar um stöðu mála í viðkomandi ríkjum og kynn- ingu á starfsemi NATO. Heyrst hafa þær raddir að með þessu sé NATO einnig að bæta fyrir óvarleg ummæli Willy Claes, fyrrverandi framkvæmdastjóra bandalagsins, um að NATO stafaði mest hætta af múslimskum ríkjum. Þá á NATO í viðræðum við Jap- ani um öryggismál. Meðal þess sem þar er rætt, er nábýlið við Rúss- land, auk þess sem varnir við Kyrrahaf ber á góma. Öllum spurn- ingum um hvort Japan og Miðjarð- arhafsríkin séu á leið inn i NATO er svarað neitandi. Hins vegar er deilt um það innan NATO hvort koma eigi á Friðarsamstarfi við Miðjarðarhafslöndin líkt og ríkin í Mið- og Austur-Evrópu. Mörgum er enn í minni hvinur Scud-flaug- anna yfir Jerúsalem og era Suður- Evrópuþjóðirnar fylgjandi friðar- samstarfi en norðar í álfunni eru menn efíns um nauðsyn þess. Gjörbreytt staða Gjörbreytt staða í heimsmálum á þessum áratug hefur orðið til þess að margir hafa sett spuminga- merki við hlutverk NATO. Sumir telja hlutverki þess lokið, aðrir spyija sig hvort bandalagið sé að verða að yfírstjóm vel þjálfaðra hermanna sem taki að sér ýmis erfið sérverkefni, svo sem að koma á friði í Bosníu? Svar embættis- manna og herforingja NATO er skýrt, það er varnarbandalag og hættan á stríði er enn fyrir hendi, áðumefnd Bosnía er skýrasta dæmið um það. /Q) SILFURBÚÐIN v*-/ Kringlunni 8-12 *Sími 568 9066 - Þarfœrðu gjöfina - Hyggjast útrýma bamalömun INDVERSKUR læknir lætur bóiuefni gegn barnalömun drjúpa í munn barns í Nýju Del- hi. Indvcrjar ætla að bólusetja um 125 milljónir barna og er markmiðið að útrýma sjúkdómn- um fyrir árið 2000. Um tvær milljónir manna taka þátt í átak- inu sem talið er hið umfangs- mesta sem einstakt ríki hefur staðið fyrir í heilbrigðismálum fyrr og síðar. Reuter Yfirmaður SÞ Fjórir í boði Sameinuðu þjóðunum. Reuter. NÖFN fjögurra Afríkumanna voru afhent forseta öryggisráðs Samein- uðu þjóðanna á föstudag og er lagt til að einhver þeirra taki við af Boutr- os Boutros-Ghali, framkvæmdastjóra stofnunarinnar. Þeir era Ghanabúinn Kofí Annan, núverandi aðstoðarframkvæmda- stjóri, Ahmedou Ould Abdallah frá Máritaníu, áður sendimaður SÞ í Búrúndí, Amara Essy, utanríkisráð- herra Fílabeinsstrandarinnar, og Hamid Algabid frá Níger, yfirmaður Samtaka ráðstefnu íslams.

x

Morgunblaðið

Beinleiðis leinki

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.