Morgunblaðið - 13.04.1997, Blaðsíða 11

MORGUNBLAÐIÐ
SUNNUDAGUR 13. APRÍL 1997 11
Morgunblaðið/Golli
Töfrar NIS og DIS
OTKUN þæginda- eða hentifána (FOC)
á kaupskipum heimsins hófst fyrir al-
vöru skömmu eftir síðari heimsstyrjöld.
Á nokkrum áratugum urðu Líberíumenn og
Panamamenn mestu siglingaþjóðir heims - á
pappírnum, skipin hafa einvörðungu formleg
tengsl við þessi fátæku þróunarlönd. Flotar
skráðir á Vesturlöndum minnkuðu hratt.
Norska Stórþingið setti 1987 lög um sér-
staka, alþjóðlega skipaskrá fyrir Noreg, NIS,
þar sem slakað var mjög á skilyrðum fyrir skrán-
ingu. Árangurinn varð sá að skipastóllinn jókst
á ný og var hinn fjórði stærsti í heimi um 1990.
Eftir sem áður er einnig við lýði hefðbundin
skráning í þeim Evrópulöndum sem farið hafa
þessa leið.
Danir fylgdu i kjölfarið 1988 með DIS en þar
voru jafnframt sett lög um svonefnd nettólaun,
þ.e. að sjómenn á farskipum skyldu verða skatt-
lausir; hér á landi fá þeir sem kunnugt er sjó-
mannaafslátt. Markmið Dana var að auðvelda
útgerðum að ráða danska sjómenn þrátt fyrir
há laun, þau lækkuðu sem nam ógreidda skattin-
um. Leyft er að hafa erlenda menn í áhöfn sam-
kvæmt reglum DIS og NIS.
ITF gegn hentifánum
Bent hefur verið á að skattalegar aðgerðir
af þessu tagi myndu ekki gagnast íslenskum
útgerðum jafn mikið og dönskum. Launakostn-
aður myndi ekki minnka jafn mikið vegna þess
að skattheimta er hlutfallslega talsvert minni
hér. En Danir náðu eins og Norðmenn að stöðva
skipaflóttann auk þess sem ákvæðin um skatt-
leysið ollu því að þorri starfa í dönskum skipum
var þegar 1993 mannaður innlendum sjómönn-
um, hlutfallið var aðeins 30% á norsku skipunum.
Alþjóðasamband flutningaverkamanna, ITF,
berst hart gegn notkun hentifána og sætti sig
aðeins með semingi við að stéttarfélög í Noregi
og Danmörku samþykktu nýju reglurnar. Sam-
bandið fullyrðir að með hentifánum sé grafið
undan öryggi sjómanna og samtakamætti
þeirra. Verið sé að notfæra sér umkomuleysi
fátæklinga í þriðja heiminum og traðka á rétti
þeirra. Bent er á að sum félögin vanræki allt
viðhald og skipin séu manndrápsbollar.
ITF gerir ekki mikið úr ólíkum hagsmunum
sjómanna í fátækum ríkjum og iðnríkjunum. I
nýlegum bæklingi sambandsins er þó viður-
kennt að „komið geti til deilna“ af slíku tagi
innan þess.
Talsmenn Eimskip fullyrða að sjómenn á
þeirra vegum séu aldrei á verri kjörum en lág-
marksviðmiðun ITF mælir fyrir um, en haft er
eftir fulltrúa ITF hér að honum sé meinað að
sjá ráðningarsamningana.
Stöður á kaupskipum*
í jan. 1997 Fjöldi íslend- ingar Útlend- ingar
Skipstjórar 26 81% 19%
Stýrimenn 46 65% 35%
Vélstjórar 55 65% 35%
Loftskeytam. 1 100% -
Brytar/matreiðslum. 26 54% 46%
Bátsmenn/hásetar 105 68% 32%
Vélaverðir 27 37% 63%
Þernur/messar 4 75% 25%
Samtals 290 64% 36%
Stöður á kaupskipum* 1989-97
Fáni kaupskipa* í rekstri í jan.
-JQ97 danskur/ Henti- Sam-
íslenskur norskur fáni tals
Eimskip 1 1 11 13
Samskip - 2 2 4
Önnur skipaf. 3 3 3 9
Samtais 4 6 16 26
Samtals 1990 24 0 16 40
Kaupskip innan Sambands
(slenskra kaupskipaútgerða
Dulin
eða
opinber
aðstoð?
NEFND á vegum samgönguráð-
herra samdi árið 1993 drög
að lögum um íslenska alþjóðaskipa-
skráningu og voru þau byggð á
svipuðum lögum í Noregi og Dan-
mörku. Ekki varð úr framkvæmd-
um á Alþingi.
í greinargerð nefndarinnar er
m.a. sagt að ástæða þess að útgerð-
ir skrái skip sín undir erlendum
fánum séu lægri laun skipverja,
mönnunarreglur, ýmis opinber
gjaldtaka s.s. stimpilgjöld, sér-
ákvæði kjarasamninga og vinnutil-
högun um borð, reglur um fjár-
mögnun skipakaupa og ýmis op-
inber þjónusta, átt er við skipaskoð-
un.
Benedikt Valsson, framkvæmda-
stjóri Farmanna-
og fiskimanna-
sambands íslands,
telur aðferðir Svía
vænlegri en Dana
og Norðmanna.
Sænskar útgerðir
sem stunda sigl-
ingar á alþjóða-
leiðum í harðri
samkeppni fá
áætlaða skatta og
launatengd gjöld
sjómanna endurgreidd ráði þeir
Svía á skipin og sigli undir sænsk-
um fána.
Þetta tryggir sennilega að stór
hluti farmannastéttarinnar verði
innlendur og stuðlar þannig að end-
urnýjun í atvinnugreininni. Engin
ný skráning er búin til fyrir skipin,
enginn sænskur hentifáni.
Benedikt viðurkennir að allar
aðferðir af þessu tagi geti verið
vafasamar. Hætta sé t.d. talin á
að reglur Dana brjóti gegn mann-
réttindasamþykkt Sameinuðu þjóð-
anna, þar sem bönnuð er mismunun
eftir þjóðerni og kynþætti. „Einnig
hefur Alþjóðavinnumálastofnunin,
ILO, þegar hnippt í Dani vegna
þessa og talið að þeir væru á gráu
svæði,“ segir Benedikt.
Hann telur samt útilokað fyrir
íslendinga að beita ekki í einhverj-
um mæli aðferðum sem grannþjóðir
telji óhjákvæmilegar og sakar
stjórnvöld hér um tómlæti gagnvart
málinu. Fækkun vegna tæknilegrar
þróunar verði auðvitað ekki stöðvuð
en tryggja þurfi að íslensk far-
mannastétt og verkkunnátta henn-
ar hverfi ekki af sjónarsviðinu.
„ Allt snýst um
að halda áætlun“
MAGNÚS Harðarson er 42
ára gamall yfirstýrimaður
á Brúarfossi, 9.600 brúttó-
tonna skipi og jafnframt
er hann varaformaður
Stýrimannafélags Islands.
„Mér finnst gott að sigla,“
segir Magnús. „Eg hef
gaman af því enn þá, mað-
ur kynnist mörgu, fólki og
menningu af ýmsu tagi.
Það er að vísu farið að
verða lítið um að geta farið
i land erlendis, það er einfaldlega
svo mikið að gera í höfn og stopp-
að stutt. Áður vorum við upp í tíu
daga heima, áður en gámarnir
komu til sögunnar, núna eru þetta
tveir eða þrír dagar, jafnvel
minna.
Við erum 12 daga á sjó, síðan
heima tvo daga, þá tekur við
seinni ferðin og við vitum að næst
er tveggja vikna frí. Þetta er orð-
ið mjög vel skipulagt.11
Hann segir starfið hafa breyst
mjög að því leyti að nú snúist allt
um að halda áætlun og því oft
meiri streita en fyrr. Þegar verið
sé að lesta eða losa þurfi allt að
ganga hratt fyrir sig.
Gæta þurfi vel að merk-
ingum og þess háttar,
pappírsvinnan sé mikil.
Menn hafi lítinn tíma til
að sitja og spjalla eða
taka í spil.
Tveir stýrimenn skipta
sólarhringnum á milli sín
í sex tíma vaktir og á sigl-
ingu hittast þeir varla
nema uppi í brú. Frí-
stundum er mikið eytt í
að horfa á myndbönd en allir
skipverjar eru nú í einsmanns-
klefum.
Magnús hallast að því að íslend-
ingar verði að gripa til stuðnings-
aðgerða við farmannastéttina.
„Reyndar er ég viss um að það
borgar sig þegar upp er staðið
fyrir útgerðirnar að nota íslensk-
ar áhafnir sem bera hag fyrirtæk-
isins fremur fyrir brjósti en út-
lendir starfsmenn. Við erum van-
ir slæmu veðri og kippum okkuv
ekki upp við það, siglum oft úr
erlendri höfn til að halda áætlun
þótt aðrir hafi það náðugt og
beri fyrir sig óveður."
Magnús
Harðarson
Lífeyrissjóöur
Tæknifræðingafélags
íslands
Kirkjusandi, 155 Reykjavík.
Sími: 588-9170.
Myndsendir: 560-8910.
AÐALFUNDUR
Lífeyrissjóðs Tæknifræðingafélags íslands
15. apríl 1997, kl. 17:30 á Kirkjusandi, 5. hæð.
1. Skýrsla stjórnar.
2. Arsreikningur 1996.
3. Tillaga um sameiningu við Lífeyrissjóð arkitekta.
4. Kosningar.
5. Önriur mál.
Sjóðfélagar eru hvattir til að mæta á aðalfundinnl
Rekstraraðili: Verðbréfamarkaður íslandsbanka hf. • Aðili að Verðbréfaþingi íslands