Morgunblaðið - 07.05.1999, Qupperneq 68

68 FÖSTUDAGUR 7. MAÍ 1999
MORGUNB LAÐIÐ
UMRÆÐAN
Nokkur umræða
um innflutning
á norsku
mj ólkurkúaky ni
PAÐ HAFA orðið
miklar umræður um að
^ flytja ti! landsins norskt
kúakyn. Við þeirri
ákvörðun hafa virtustu
dýralæknar og aðrir
vísindamenn varað
vegna sjúkdómahættu.
Prátt fyrir vissu með
smitandi sjúkdóma í
þessu norska kyni,
krefjast þessir tals-
menn innflutnings á
þessum hættulegu smit-
sjúkdómum. Að þeirra
dómi á þessi sjúkdóma-
hætta að teljast lítils-
megandi í samanburði
við kosti norska kúa-
stofnsins.
Þegar kom til fyrir margt nokkuð
* að flytja inn karagúlfé voru rökin
svipuð. Kostimir myndu vega á móti
ókostunum miklu meira. Við að taka
þá áhættu með þennan innflutning
nú, sem dýralæknar og aðrir vísinda-
menn vara strengilega við, getur
þetta ekki talist annað en hryðju-
verkastarfsemi.
Það þarf að berja niður þessa
þjóðhættulegu hugmynd þegar í
stað, áður en áróður innflutnings-
manna nær því að svæfa dómgreind
landbúnaðarforustunnar, þannig að
innflutningur á norsku kúakyni
verði leyfður og þessir líklegu
hryðjuverkamenn verði slegnir til
riddara og taldir bjargvættir alls
hagvaxtar í landbúnaðinum.
Eftir fyrrí reynslu okkar af inn-
flutningi erlends búfjár er þessi
nýja hugmynd, að flytja inn norskt
kúakyn, forhert ábyrgðarleysi og
illvirki sem jaðrar við vinnubrögð
hryðjuverkamanna.
íslenskt kúakyn hefur aðlagast
þessu landi í ellefu hundruð ár,
gróðrinum og veðurfarinu. Miðað
við stærð og fóðurtöku mjólka ís-
lenskar kýr meira en nokkurt annað
mjólkurkúakyn í veröldinni, þar að
auki hollari mjólk en önnur kyn.
jp. Ef erlendum vísindamönnum
væri kunn hollusta íslenskrar
mjólkur, þó ekki væri nema varð-
andi sykursýkisrannsóknimar, er
ekki fráleitt að ímynda sér að
norskir bændur og einnig í öðrum
löndum myndu sækjast eftir að
flytja inn íslenskar kýr. Dæmið
gæti algjörlega snúist við en ís-
lenskir bændur gætu ekki annað
framleiðslu á mjólk og mjólkurvör-
um til útflutnings, en
þeir sem hafa hvatt til
innflutnings á þessu
norska kyni yrðu sér
rækilega til skammar
og yrðu settir á stall
með þeim óhappa-
mönnum sem fluttu inn
fjárkláða, mæðiveiki,
garnapest og mink.
Auðvitað er sjálfsagt
að kynbæta íslenskar
kýr innan stofiisins
sjálfs með öllum ráðum
og raxmsóknum. Við
eigum úrvalsmenn til
að anna þeim aðgerð-
um. íslenskir bændur
hafa átt og eiga kýr,
sem mjólka 6.000 lítra
á ári. Það þykir gott þótt hjá útlend-
um kúm sé.
Nokkur andstaða er hjá búkonum
hér á landi varðandi tæknifrjóvgun
á kúm, þar sem framkvæmdin sé
með allt öðrum áherslum en hjá
nauti. Kýmar hafa enga ánægju af
athöfninni, alls enga. Búkonumar
Kúainnflutningur
Eftír fyrri reynslu okk-
ar af innflutningi er-
lends búfjár er þessi
nýja hugmynd, segir
Steinólfur Lárusson,
að flytja inn norskt
kúakyn forhert ábyrgð-
arleysi og illvirki sem
jaðrar við vinnubrögð
hryðjuverkamanna
hafa ef til vill sett sig í spor kúnna,
bundnar á bás og fengju það ekki
nema einu sinni á ári, þar með væri
lágmarkskrafa að full ánægja feng-
ist með athöfninni.
Dýravemdarfélög vilja ekki taka
þetta á nokkum hátt til greina en
mótmæli kúnna em mjög skýr. Þær
eru hættar að gefa sig fram við
gangmál, það kallast dulbeiðsli og
skapar mjög mikla erfiðleika hjá
bændum í hverju fjósi að koma kálfi
í kýmar. Búkonumar telja að ef
Steinólfur
Lámsson
tæknifrjóvgun færi fram með út-
búnaði og áherslum sem væri sem
líkastur og hjá graðneyti myndi dul-
beiðsli hverfa fljótlega.
Þegar fyrst fréttist af tækni-
frjóvgun á konum setti nokkurn ugg
að mönnum víða um land. Þá urðu
til tvær eftirfarandi vísur hér á
Skarðsströndinni:
Sæðið mælt og sett á vog
senda þeir póstleiðina,
guggnaðir við góðu og
gömlu aðferðina.
Held ég væri af hendingu
efhittistnokkurvina,
súerþægisendingu
svona póstleiðina.
Guðm. Gunnarsson á Tindum
Fyrir nokkm tók ég saman sögu
ef einni mjólkurkú hér á Skarðs-
ströndinni.
Eg vil ekki hugsa þá hugsun til
enda ef þessi kýr hefði verið norsk
og helmingi stærri og þurftafrekari
en íslenskar kýr. Svoleiðis var að
bóndinn á Reynikeldu á Skarðs-
strönd þurfti mjög nauðsynlega að
kaupa mjólkurkú að búi sínu. Hann
var tveggja kvenna maður og átti
mörg böm með báðum. Bóndinn
varð að sæta afarkostum með kaup-
verð kýrinnar, var í algjörri neyð,
enda nefndi hann kúna Dýrtíð. Það
var á þeim tíma nýyrði í málinu.
Dýrtiðin er sem sagt uppmnnin hér
á Skarðsströndinni. Kýrin varð
gömul á búi bóndans enda vom
bæði eyra hennar nær því afskorin
að hlust. Það var gamalt þjóðráð að
skera ofanaf eyrum kúnna, þegar
þær höfðu verið þjónustaðar af
nauti. Þótti óbrigðult ráð að þær
héldu betur fangi. En ef kýrin gekk
skáhallt við vind flautaði í hlustum
hennar ákaflega. Ekki er skrásett
dánardægur þessarar belju en eitt
er víst að hún gekk aftur og var
lengi á búgarði þeim er heitir á
Austurvelli, þar búa bændur sjald-
an lengur en 4 ár. Hafa þeir
húskarla marga allt upp í 60 menn.
Var þar mikið annríki þeirra um-
hirða kýrinnar. Nú bar svo við eftir
að kýrin Dýrtíð kom á þennan stað
að ákaflega kvað hátt í hlustum
hennar eftir því hvemig vindar
blésu í þjóðfélaginu. Kýrin mjólkaði
sumum ákaflega vel í þessu fjósi en
öðram stórlega illa en einhvem veg-
inn komst fóðurþörf kýrinnar sem
kvöð á almenning. Þótti mörgum
þungt undir að búa.
Það var siður bænda hér áður
fyrr að signa sig á morgnana með
viðeigandi bæn, ef til vill er svo enn.
Þetta var bamsvani hjá Bjarti í
Sumarhúsum. Endaði hann bænina
þannig: „Fyrr skal ég dauður liggja
en að ég kaupi kú, amen!“
Eg myndi ráðleggja íslenskum
bændum að enda bæn sína þannig:
„Fyrr skal ég dauður liggja en að
ég kaupi norska kú í nafni Bænda-
samtakanna, amen!“
Höfundur er bóndi.
KosninpaHátíð
siálTstæðismanna
á Broadway
Alvöru kosningastemmning fram á blánótt
Laugardagskvöldið 8. maí.
Húsið opnar kl. 22.30.
Hljómsveit Geirmundar Valtýssonar
leikur fyrir dansi.
ÁRANGURfyrirJMAJK
Breiðholt og upp-
bygging þess
Á HAUSTMÁNUÐUM
árið 1963 urðu miklar
kjaradeilur í landinu.
Kom undir lokin til af-
skipta ríkisvaldsins af
þeim og Ólafur Thors
forsætisráðherra náði
samkomulagi við verka-
lýðshreyfinguna 9. nóv-
ember það ár. í fram-
haldi ákvað verkalýðs-
hreyfmgin, undir for-
ystu Hannibals Valdi-
marssonar, að skipu-
leggja sig í eina samn-
inganefnd og koma
fram sem slík vorið og
sumarið 1964.
Fyrir tilstilli Bjarna
Benediktssonar komu
verkalýðshreyfmg og atvinnurek-
endur að samningaborðinu á vor-
dögum 1964. Þegar yfir lauk hafði
Byggingarátak
Yfírlýsing ríkisstjórn-
arinnar og kjarasamn-
ingar verkalýðshreyf-
ingar og atvinnurek-
enda, segir Kjartan
Emil Sigurðsson, fólu í
sér byggingu 1.250
íbúða til handa félags-
mönnum í verkalýðs-
hreyfíngunni.
ekki verið fallist á neinar launa-
hækkanir, en fyrirheit gefin um úr-
bætur fyrir hina lægst launuðu, til
dæmis með uppbyggingu í húsnæð-
ismálum. Samt mátti öllum vera
ljóst, að samningar og yfirlýsing
ríkisstjómar á árinu 1964 gat verið
forsmekkur að því, sem koma
skyldi, ári síðar.
Júlísamkoulagið árið 1965
Vorið 1965 gengu samningavið-
ræðurnar nokkuð erfiðlega fyrir
sig. Þrjár nefndir voru skipaðar til
viðræðna milli ríkisstjórnarinnar,
verkalýðshreyfingarinnar og at-
vinnurekenda. Einna best mun hafa
gengið í húsnæðisnefndinni. Sú at-
burðarás, sem leiddi til júlísam-
komulagsins, er mörgum kunn og
þarf ekki að rekja hér. Þar komu
við sögu áhrifamiklir menn, svo
sem Bjami Benediktsson og Finn-
bogi Rútur Valdimarsson. Hitt skal
nefnt að það var þegar ljóst sumar-
við Fellsmúla, s. 588 7332.
Opið 9-18, laugard. 10-14.
ið 1964 að ótiltekinn
fjöldi íbúða yrði
byggður sem hluti af
kjarasamningum
næsta árs. Sennilega
hafa menn því notað
veturinn 1964-65 til
að kasta á milli sín
hugmyndum um svo
og svo margar íbúðir
sem fallast mætti á.
Hugmýnd Finnboga
Rúts hefur hljómað
vel - 1.000 íbúðir - og
hljómar sem bergmál
af hliðstæðri fram-
kvæmd í Svíþjóð, sem
bar heitið „Miljon-
programmet".
Hvað fólu samningamir í sér?
Áður en lengra er haldið er rétt
að nefna að yfirlýsing ríkisstjórnar-
innar og kjarasamningar verka-
lýðshreyfingar og atvinnurekenda
fólu í sér byggingu 1.250 íbúða til
handa félagsmönnum í verkalýðs-
hreyfingunni. 1.003 íbúðir vom
byggðar fyrir tilstilli ríkisvaldsins
og um það bil 250 byggðar af
Reykjavíkurborg. 4.000-6.000
manns skyldu fá þak yfir höfuðið.
Lagður var grunnur að Breiðholt-
inu. Eftir að framkvæmdanefnd
byggingaráætlunar lauk verki sínu
tók stjóm verkamannabústaða við
og hélt áfram byggingu íbúða fyrir
láglaunamenn. Hin pólitísku tíðindi
vora mikil. Frá og með samningun-
um árið 1964 og 1965 urðu þjóðar-
sáttarsamningar, svokallaðir fé-
lagsmálapakkar, algengir svo sem
árin 1974 og 1986. I þessum tveim-
ur kjarasamningum var samið um
margvíslegar umbætur í húsnæðis-
málum, sambærilegar þeim, sem
áttu sér stað í kjarasamningum árið
1965.
Framkvæmdir af sama tagi úti á
landi hófust ekki fyrr en með lög-
unum 1973 um byggingu 1.000
leiguíbúða á vegum sveitarfélaga
utan Reykjavíkur. En lög um
verkamannabústaði, sem áður hafa
verið nefndir, vora samþykkt undir
lok viðreisnartímabilsins, eftir
miklar og ófyrirséðar tafir.
Viðbrögð og hliðarverkanir
Dagblaðið Vísir hamaðist gegn
framkvæmdunum í Breiðholti með
atfylgi byggingarmeistara og fé-
lagasamtaka þeirra. Dómur sög-
unnar yfir því brambolti öllu er
harður. Vissulega töfðust fram-
kvæmdir í Fossvogsdalnum og
verkamenn og iðnaðarmenn
hvaðanæva fóra til starfa í Breið-
holti. En stórframkvæmdir þær
sem áttu sér stað í Breiðholti vora
mjög af hinu góða og boðuðu að
mörgu leyti nýja tíma í uppbygg-
ingu í húsnæðismálum fyrir lág-
launafólk í Reykjavík.
Hvað kostaði
framkvæmdin?
Meðalverð á núvirði á þeim 1.003
svokölluðum FB-íbúðum sem
byggðar vora er áætlað 5.365.985
krónur. Þannig má áætla að FB-
framkvæmdimar hafi í heild kostað
um 5,3—4 milljarða króna á núvirði.
Byggt var í Breiðholti I; í Fella-
hverfi í Breiðholti; í Hólahverfi í
Breiðholti; og í Stekkjahverfi í
Breiðholti. Dýrast að meðalvirði
var íbúð í Lambastekk 2-14, sem
kostaði 13,6 milljónir, og í Skriðu-
stekk 1-31, sem kostaði tæpar 9
milljónir króna. Hér er um að ræða
einbýlishús. En dýrustu blokkar-
íbúðir vora í Ferjubakka 2-16, sem
kostuðu 6,7-8 milljónir. íbúðir í
Iðufelli vora ódýrastar og kostuðu
tæpar 3 milljónir. Flestar eru íbúð-
ir í Hjaltabakka, alls 104.
Hér er miðað við verðlag í mars
1999. Þess má geta að þetta er í
fyrsta skipti sem þessar tölur era
teknar saman og birtar að hluta op-
inberlega.
Höfundur er stjórnmálafræðingur.
Kjartan Emil
Sigurðsson