Óðinn - 01.07.1922, Blaðsíða 45

Óðinn - 01.07.1922, Blaðsíða 45
OÐINN 93 Veðrátta. Veðurfar er mjög óstöðugt á Jan Mayen. Þokur tíðar og veðrasamt. A vetrin skiftast oft á heljarfrost og stórrigningar. Aldrei var alveg þokulaust einn ein- asta dag, þann tíma sem við dvöldum þar. Þó er oft heiðskírt uppi yfir, þó þoka sje við sjóinn, og rís þá Djarnarfjall, eins og gríðarmikill jötunn, langt upp úr þokuhafinu. En mikinn hluta sumarsins hvílir þokan alveg yfir eynni, og þá að eins þokulaust niður við sjáfarflötinn. Sjórinn kringum eyna er mjög kaldur, og kælir því loftslagið. Kaldur íshafs-straumur streymir norð-austan að eyjunni og umlykur hana. Þegar heitast er á sumr- in, er hitinn á yfirborðinu 2 — 3 gr. C. og minkar fjótt er niður kemur. Meðalhiti ársins er -4- 2,3 gr. C. Mestur hiti er í júlí-ágúst: yfir 20 gr., en minstur í desember-janúar: yfir •+- 30 gr. C. Oft er hvast uppi á hálendinu, þóit logn sje við sjóinn. Þurfti jeg oft, þegar jeg var uppi á hálendinu, að halla mjer töluvert í veðrið, til þess að standa, þó alveg væri logn niður við sjó. Tíðastir eru suðaustan stormar, og það oft ofsaveður. Sjer maður það þegar maður kemur upp á eyna, því mosinn, þar sem hann er orðinn nokkuð mikill, er alveg eins og sjór í drifi. Alveg eins og öldugangur sævarins hefði alt í einu orðið fast efni og breytst í mosa. Mosakvikurnar eru alt að 30—40 cm. á hæð, með minni gárum ofan á. Maður getur best ímyndað sjer, hvernig þetta lítur út, ef maður hugsar sig fram á sjó, svo sem 150 m. frá fjöruborðinu, í ofsadrifi, sem stæði af landi. Þá mundi sjórinn líta út í kringum mann eins og mosinn þarna á Jan Mayen. Brim eru oft geysimikil við eyna. Er það auðsjeð á rekaviðnum, sem liggur frá 100 upp að 500 m. frá flæðarmáli, og hallar þó töluvert að sjó. Annars er brimið meira að suðaustanverðu, enda stendur þar vanalega upp á. Snjóþungt er þar á vetrin, þótt af taki að mestu leyti á sumrin, að undanteknum jöklinum á Bjarnar- fjalli og snjósköflum hjer og þar um eyna í giljum og lautum. Dagbókin frá 1633—34 segir, að nýfallna mjöllin hafi stundum náð manni undir höndur. Göt- urnar, sem jeg mintist áður á, að jeg hefði sjeð á hverri brún, og sem jeg líkti við, hvernig ullin skift- ist á hryggnum á kindunum, er talandi vottur um snjó- þyngslin, meira -að segja uppi á hæstu brúnum — hvað þá í lægðum. Um leið og fönnin sígur, klýfst hún á brúninni og kembir um leið mosann út af með sjer til beggja hliða. Þannig myndast þessar smágötur. Síðast í september kemur að jafnaði ís að eynni, og liggur við hana allan veturinn fram að júníbyrjun sumarið eftir. Þá fer hann vanalega til fulls, og er þá oftast nær íslaust við eyna til hausts. Það eru því ekki nema rúmir 3 mánuðir, sem maður á nokkurn- vegin víst, að ís sje þar ekki til fyrirstöðu. Þegar við vorum við eyna, frjettum við, að ísinn væri þá 40 sjómílur norðvestur af eynni. Lækir eru fáir á Jan Mayen og smáir, nema þá helst á vorin, þegar fönnin bráðnar — en minka þeg- ar líður á sumarið, jafnótt og fönnin minkar. Allir lækirnir eru bráðin fönn, og hverfa flestir ofan í urð- ina eða hraunið, áður en þeir ná alla leið til sjávar. Sumir koma þó fram aftur, þar sem björg eru við sjóinn, og falla þá fram af björgunum ofan í fjöruna. Það er því mjög ilt að ná í gott neytsluvatn á eynni. Einn lækur, að nafni »Tornös«Tækur, rennur í Suð- urvatn (vatnið í Rekavík). Kemur hann undan jöklin- um á Bjarnarfjalli og því stöðugur árið í kring. Eitt kvöld tókum við vátn í lækjarsprænu ofurlítilli í bjargi einu í Norðurvík. Kom sprænan fram úr berginu ofanverðu og fjell niður í fjöruna. Morguninn eftir var hún horfin. Hefur hún verið síðustu leifarn- ar af einhverjum snjóskaflinum. Jurtalífið. Jurtagróðurinn á Jan Mayen er mjög fáskrúðugur. Er það bæði vegna þess, hvað eyjan er ung, en þó sjerstaklega vegna þess, hvað eyjan er afskekt og loftslagið er kalt. Sumarið er svo stutt og kalt, að ekki þrífast þar nema örfáar jurtir. Mold er varla til á eynni, og því enginn jarðvegur. En mosi er þar mikill; þessi grámosi, sem við könnumst við hjer heima. Klæðir hann mikið af há- lendinu og er víða mjög þykkur og gljúpur. Er hann smátt og smátt að færa út kvíarnar og nær á endan- um að mynda jarðveg, ef hann fær þá að vera í friði fyrir eldgosum. Þar sem mosinn er þykkastur og elst- ur, er hann að byrja að mynda mold. Jurtir eru fáar. Þær vaxa helst í fjörusandinum, og innanum mosann uppi á eynni. Sumarið 1899 voru Svíar á eynni að rannsaka hana og safna jurtum. Fundu þeir þá 29 fræplönt- ur, 3 af þeim alveg óþektar. Næsta sumar voru Dan- ir þar og fundu í það skifti 38 fræplöntur, 10 af þeim áður óþektar. Árið 1900 voru því 39 fræplöntur þektar, er vaxa

x

Óðinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Óðinn
https://timarit.is/publication/205

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.