Bókasafnið

Ataaseq assigiiaat ilaat

Bókasafnið - 01.04.1995, Qupperneq 7

Bókasafnið - 01.04.1995, Qupperneq 7
Gopher Gopher var fyrst þróaður við Háskólann í Minnesota árið 1991 til að auðvelda notendum Internetsins aðganginn með því að búa til valmynda-aðgang að upplýsingum og þjónustu á Internetinu. Þetta var fyrsta kynslóð notendavænna hjálpar- tækja á Internetinu og sem gerði Internedð aðgengilegt stór- um hópi fólks sem ekki hafði nægilega leikni til að hagnýta sér eldri tækni á borð við gagnaflutningsreglurnar (ftp). Nafn- ið „Gopher“ hefur margskonar skírskotun. Gopher er lítið, bandarískt dýr af jarðíkornaætt. Þjónustan var einnig skírð í höfuðið á íþróttaliði Háskólans í Minnesota, „Golden Goph- ers“. A hinn bóginn er orðið einnig orðaleikur og notað um mann sem er framagjarn og hljómar eins og „go for“. Hug- myndin er sú að Internet-„gopher“ sé hugbúnaður sem gref- ur sig í gegnum upplýsingamassa Internetsins og safnar sam- an gögnum sem koma notandanum við lyklaborðið að gagni. „Gopher“ er einnig hægt að nota til að skapa staðbundna upplýsingaþjónustu samhliða því að auðvelda aðgang að Internet-upplýsingum. Hér á landi hafa bæði Háskóli Islands og Islenska menntanetið búið til „gophera" sem veita upp- lýsingar um kerfin sjálf auk þess sem þau opna víðari aðgang að Internetinu. Háskóli Akureyrar er með „gopher“ í smíð- um. Veraldarvefimnn (World Wide Web) Veraldarvefurinn er tiltölulega nýtt Internet-hjálpartæki og var þróaður í Sviss árið 1992. Á sama hátt og „gopherinn“ er hér um að ræða notendavæna sýn á Internetið. Munurinn er samt sá að „gopherinn“ notar valmyndir en Veraldarvefur- inn notar hypertext-tengingar milli skjala. Upplýst eða lituð uppflettiorð og setningar á síðum Veraldarvefsins leiða not- endur að tengdum uppiýsingum. Þegar upplýsingar eru skoð- aðar í Vefnum með aðstoð hugbúnaðar á borð við Mosaic eða Netscape má sjá að síður geta verið mjög fallegar þar sem flestar geyma litmyndir og teikningar. Sumar geyma einnig litljósmyndir, hreyfimyndir, tónlist og/eða talað mál. Á Vef- síðum Hvíta hússins eru til dæmis ljósmyndir af fjölskyldu Bills Clinton, stuttar ræður fluttar af forsetanum og varafor- setanum A1 Gore og smá ávarp frá fjölskyldukettinum Socks og textuð þýðing á skilaboðum kattarins! Að líkindum eru gagnlegri síður frá stofnunum eins og Smithsonian-safninu í Bandaríkjunum og Louvre-safninu í Frakklandi. Nota má hugbúnað Veraldarvefsins á sama hátt og „gopher“-hugbún- aðinn til að skapa eigin upplýsingaþjónustu og til að tengjast Internetinu. Þótt það kunni að vera ruglingslegt fyrir nýliða á Internet- inu (sem kallast gjarnan ,,newbie“) er þó langt í frá að hér sé allt upp talið í flokki hjálpartækja á Internetinu en þetta er þó það algengasta. Mörg fleiri hjálpartæki eru þó til svo sem finger, archie, WAIS, whois, knowbots. Internetið í bókasöfinum Gagnasöfn, umræðuhópar (listservs), ráðstefnur, frétta- hópar, tilkynningatöflur (bulletin boards), frjálsnet (freenets), rafeindatímarit, ftp-stöðvar, rafræn upplýsingarit og handbækur, „gopherar", síður á Veraldarvefnum og aðrar upplýsingalindir og þjónusta á Internetinu eiga sér lítil tak- mörk. Innan um þetta allt er margt sem getur vakið áhuga bókavarða og fólks sem notar þjónustu þeirra. Almennt talið voru bókaverðir sem annast upplýsingaþjónustu fyrstir til að nýta sér Internetið, en til staðar eru einnig Internet-gögn sem tengjast öðrum starfsþáttum í bókasöfnum svo sem skráningu og stjórnun. Þar að auki nota sum bókasöfn Inter- netið í þeim tilgangi að veita fólki utan bókasafns upplýs- ingaþjónustu og til þess að auglýsa og markaðssetja bóka- safnið og þjónustu þess. Hér á eftir eru talin nokkur dæmi um notkun Internetsins í bókasöfnum og upplýsingastofn- unum. Fagleg tengsl og samskipti Árið 1993/1994 gerði höfundur þessarar greinar alþjóð- lega könnun meðal skólasafnvarða á Internetinu. Könnunin sýndi að fólk lagði mikla áherslu á fagleg tengsl og samskipti og taldi það helstu ástæðu fyrir notkun þess á Internetinu. Önnur skyld ástæða fyrir notkun Internetsins sem oft var tal- in voru umræður um fagleg viðfangsefni við fjarlæga kollega. Margt bendir til þess að svipaðar ástæður séu jafngildar fyrir bókaverði sem vinna í annars konar bókasöfnum. Umræðu- hópar (listservs) á Internetinu og í minna mæli USENET- fréttahópar gefa bókavörðum tækifæri til að komast í sam- band við fólk sem vinnur í sams konar bókasöfnum eða fólk sem hefur áhuga á svipuðum faglegum viðfangsefnum. Fyrir fólk í almenningsbókasöfnum er aðalvettvangurinn PUBLIB; fyrir skólasafnverði er það LM_NET. Aðrir helstu alþjóðlegu umræðuhóparnir fyrir bókaverði eru LIBADMIN (fyrir fólk sem hefur áhuga á stjórnun bókasafna), LIBREF-L (fyrir bókaverði í upplýsingaþjónustu), STUMPERS-L (þar sem bókaverðir geta leitað hjálpar við að svara erfiðum spurning- um sem þeir hafa hnotið um (sbr. merkingu orðsins „stumper") og PUBYAC (fyrir bókaverði sem hafa áhuga á þjónustu fyrir börn og unglinga). Einnig fyrirfinnast urn- ræðuhópar og fréttahópar til að ræða um vandamál og við- fangsefni á borð við ritskoðun, þróun geisladiskatækni í bókasöfnum og nýjungar í barnabókmenntum. Hér á landi hefur umræðuhópurinn Skrudda, sem Ólöf Benediktsdóttir átti frumkvæði að árið 1994, gefið bókavörðum á Islandi tækifæri til að bera saman bækur sínar. KATALOGOS-L þjónar sama tilgangi fyrir nemendur og kennara í bókasafns- og upplýsingafræði við Háskóla íslands. Rafræn tímarit og fréttabréf í bókasafns- og upplýsingafræði á borð við PACS-P (Public Access Computer Systems Review), LITA Newsletter (Library and Information Technology Association) og Cur- rentCites (sem birtir útdrátt úr bókum og tímaritum um upplýsingatækni) gefa kost á formlegri samskiptum á faglega sviðinu. Tilvísana- og upplýsingaþjónusta Það er einkum á sviði upplýsingaþjónustu og leitar að svörum við erfiðum spurningum sem bókaverðir hafa verið fegnastir að fá Internetið. Til að lýsa þeim möguleikum sem Internetið hefur sem upplýsingalind má nefna að Karen G. Schneider hefur gert þrjár kannanir á Internet-notkun bóka- varða í þeim tilgangi að safna sögum um góðan árangur sem hún kallar „Internet Reference Success Stories“. Þessu safni hefur verið dreift á Internetinu og þar kemur í ljós hvernig bókaverðir nota Internetið við að svara spurningum á öllum mögulegum sviðum, svo sem um heilsuvernd, hagtölur Bandaríkjanna, kvennafræði og popptónlist. Upplýsingalind- ir á Internetinu sem notaðar voru með góðum árangri voru skrár um umræðuhópa, lyklar að Internet-þjónustu, tilkynn- ingatöflur frá Bandaríska ríkinu, bókfræðiverk sem bókasöfn og bókavarðafélög höfðu sett inn á Internetið, „gopherar“ og Veraldarvefs-síður frá alþjóðlegum stofnunum. Upplýsingar um heimildir Bókaverðir geta fundið upplýsingar um bækur, greinar, Bókasafhið 19. árg. 1995 7
Qupperneq 1
Qupperneq 2
Qupperneq 3
Qupperneq 4
Qupperneq 5
Qupperneq 6
Qupperneq 7
Qupperneq 8
Qupperneq 9
Qupperneq 10
Qupperneq 11
Qupperneq 12
Qupperneq 13
Qupperneq 14
Qupperneq 15
Qupperneq 16
Qupperneq 17
Qupperneq 18
Qupperneq 19
Qupperneq 20
Qupperneq 21
Qupperneq 22
Qupperneq 23
Qupperneq 24
Qupperneq 25
Qupperneq 26
Qupperneq 27
Qupperneq 28
Qupperneq 29
Qupperneq 30
Qupperneq 31
Qupperneq 32
Qupperneq 33
Qupperneq 34
Qupperneq 35
Qupperneq 36
Qupperneq 37
Qupperneq 38
Qupperneq 39
Qupperneq 40
Qupperneq 41
Qupperneq 42
Qupperneq 43
Qupperneq 44
Qupperneq 45
Qupperneq 46
Qupperneq 47
Qupperneq 48
Qupperneq 49
Qupperneq 50
Qupperneq 51
Qupperneq 52
Qupperneq 53
Qupperneq 54
Qupperneq 55
Qupperneq 56
Qupperneq 57
Qupperneq 58
Qupperneq 59
Qupperneq 60
Qupperneq 61
Qupperneq 62
Qupperneq 63
Qupperneq 64
Qupperneq 65
Qupperneq 66
Qupperneq 67
Qupperneq 68
Qupperneq 69
Qupperneq 70
Qupperneq 71
Qupperneq 72
Qupperneq 73
Qupperneq 74
Qupperneq 75
Qupperneq 76
Qupperneq 77
Qupperneq 78
Qupperneq 79
Qupperneq 80
Qupperneq 81
Qupperneq 82
Qupperneq 83
Qupperneq 84
Qupperneq 85
Qupperneq 86
Qupperneq 87
Qupperneq 88
Qupperneq 89
Qupperneq 90
Qupperneq 91
Qupperneq 92
Qupperneq 93
Qupperneq 94
Qupperneq 95
Qupperneq 96

x

Bókasafnið

Direct Links

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Bókasafnið
https://timarit.is/publication/245

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.