Dagblaðið Vísir - DV - 17.02.1987, Page 12

12
ÞRIÐJUDAGUR 17. FEBRÚAR 1987.
Frjálst.óháð dagblaö
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjórar: HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÓNSSON
Fréttastjórar: JÓNAS HARALDSSON og ÓSKAR MAGNÚSSON
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift,
ÞVERHOLTI 11, SlMI 27022
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð' HILMIR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Askriftarverð á mánuði 500 kr.
Verð I lausasölu virka daga 50 kr. - Helgarblað 60 kr.
Vaxandi valdsdýrkun
Almenningur hefur löngum hneigzt að hollustu við
sterka leiðtoga, bæði þá, sem reynzt hafa vel, og hina,
sem miður hafa stjórnað. Til dæmis nutu Hitler og
Mussolini mikils fylgis og sumpart stjórnlausrar dýrk-
unar í löndum sínum á mestu velgengnisárunum.
Það er eitthvað við valdið, sem veldur hrifningu fólks
og sogar það til sín. Ef ráðherra eða annar valdsmaður
heggur í einu vetfangi á hnút í stað þess að reyna að
leysa hann á löngum tíma, eru margir reiðubúnir að
klappa saman lófunum og lofa hinn sterka leiðtoga.
Þegar hinir sömu valdsmenn átta sig á, að þeir afla
sér vinsælda og jafnvel hrifningar með öflugri beitingu
valds, eru þeir í hættu staddir. Sumir lenda í vítahring
valdafíknar. Þeir ganga æ lengra á þessari braut og
lenda að lokum utan ramma þess valds, sem þeir hafa.
I langri sögu hafa Vesturlönd svo slæma reynslu af
sterkum og valdasjúkum leiðtogum, að smíðaðir hafa
verið rammar til að hemja þá, hvort sem þeir eru mar-
skálkar, hershöfðingjar, forsetar, forsætisráðherrar,
ráðherrar, borgarstjórar eða aðrir valdsmenn.
íslendingar voru svo hræddir við valdsmenn í fyrnd-
inni, að sagt var, að engan vildu þeir hafa yfir sér nema
lögin. Höfðu þeir þá reynsluna af Haraldi harðráða í
Noregi. Auðvitað er unnt að ganga of langt í slíkri
hræðslu eins og unnt er að ganga of langt í ást á valdi.
Nú á tímum ríkir hér á landi eins og í nágrannalönd-
unum tiltölulega fastmótað jafnvægi, í fyrsta lagi
framkvæmdavalds og í öðru lagi laga, sem meðal ann-
ars setja valdinu skorður, svo og í þriðja lagi dómsvalds,
er úrskurðar í ágreiningsefnum af margs konar tagi.
Samt virðist svo, að margir kjósendur dýrki fram-
kvæmdavaldið svo mjög, að þeir séu reiðubúnir að fagna
í hvert sinn, sem þeirra maður beitir valdi, hvort sem
það er innan ramma laga eða utan. Þetta hugarfar af-
vegaleiðir suma stjórnmálamenn, svo sem dæmin sýna.
Af okkar valdsliði eru Sverrir Hermannsson mennta-
ráðherra og Davíð Oddsson borgarstjóri hættast komnir
á þessu sviði. Þeir hafa báðir hvað eftir annað lent að
jaðri laga eða yfir hann í sætri nautn valdbeitingar.
Og þeir æsast upp af fagnaðarlátum og mótmælalátum.
Segja má, að þeir félagar hafi til skiptist sett allt á
annan endann. Fræðsluskrifstofumál Davíðs kom í kjöl-
far fræðslustjóramáls Sverris, sem kom í kjölfar borg-
arspítalamáls Davíðs, sem kom í kjölfar lánasjóðsmáls
og mjólkurstöðvarmáls Sverris. Og svo framvegis.
í nýjasta málinu hefur Davíð með óvenju grófum
hætti vaðið yfir lög og rétt til að koma í veg fyrir eðli-
lega starfrækslu Fræðsluskrifstofu Reykjavíkur. Hann
hefur tekið lögskipuð verkefni frá ráðinu og skipað liði
sínu að halda alls enga fundi í stjórn skrifstofunnar.
I þessu nýtur hann þegjandi samkomulags við hinn
valdshyggjusjúklinginn, menntaráðherrann, er hefur
ákveðið að láta kyrrt liggja, svo að borgarstjórinn geti
farið sínu fram í friði. Sem betur fer er félagsráðherrann
í öðrum flokki og hefur blásið til lögmætrar andstöðu.
Alitsgerð frá ráðgjafarþjónustu Lagastofnunar Há-
skóla Islands eyðir öllum vafa um, að borgarstjóri hefur
farið offari í máli þessu. Vandinn er þó ekki sá mestur,
að lög séu brotin, heldur hversu margir kjósendur eru
reiðubúnir að fagna lögbrotum sinna valdsmanna.
Ef fjölmennir hópar manna eru sífellt reiðubúnir að
fagna valdbeitingu, endar það á, að við s'itjum uppi með
íslenzkar vasaútgáfur af Hitler og Mussolini.
Jónas Kristjánsson
Óharðnaðir unglingar gera sér ekki grein fyrir hvað er verið að okra á þeim í þessum nýtisku sælgætisbúðum.
Skiptir nokkru hvað
hlutimir kosta?
Margt af því sem hér er tekið sem
gott og gilt gengur ekki upp erlend-
is. Margt af því sem hér er gott og
gilt er talin þversögn erlendis þar
sem alheimshagfræðikenningar eru
í fullu gildi. Þær gilda ekki hér á
landi.
Of margar búðir- engin
verðsamkeppni
Nú liggur fyrir niðurstaða í könn-
un Verðlagsstofnunar á því hvers
vegna verðlag á matvörum er hærra
á Isafirði og í Vestmannaeyjum held-
ur en annars staðar á landinu.
Skýringin er hálfgerð þversögn.
Það eru of margar verslanir - verð-
samkeppni er engin!
Þar sem alþjóðahagfræðireglur
gilda á fjöldi verslana einmitt að
tryggja að verðmismunur sé nægi-
legur. Það er talin hætta á því að
verðið sé of hátt ef aðeins er um eina
verslun á staðnum að ræða! Enda
er oft talað um að þessi eða hinn
okri í skjóli þess að viðkomandi sé
einn um markaðinn!
Kannanir Verðlagsstofhunarinnar
sýna að verðlag er 8% hærra á
ísafirði og 5,8% hærra í Vestmanna-
eyjum en í Reykjavík.
Skorpufólk
Á báðum þessum stöðum býr að
miklum hluta til fólk sem vinnur
mikið í skorpum, getur haft mjög
háar tekjur yfir eitthvert ákveðið
tímabil en svo minni tekjur á milli.
íbúamir eru hreinlega ekkert að
hugsa um hvað hlutimir kosta.
Þetta em allt nauðsynlegar vörur
sem neytendur þurfa á að halda og
þá er bara ekkert verið að hugsa um
verðið. Fólk hefúr mikið að gera og
ekki tima til þess að renna á milli
verslana til þess að athuga hvar
verðið er lægst. Fólk er orðið vant
því að kaupa vömr án þess að spyrja
um verð.
I mesta lagi hreytir fólk einhverj-
um ónotum úr sér við kassafólkið
en lætur oftast þar við sitja, greiðir
fyrir með plastpeningum og fer sína
leið.
Svo þegar skorpunni lýkur þá tek-
ur við erfiðleikatímabil og fjárhags-
vandræði. Þau leysast svo þegar
næsta vinnuskorpa hefst. Það er
hægt að fara í sólarlandaferð eða í
höfuðborgina á meðan - allt greitt
með plastpeningum.
Þetta á ekki neitt sérstaklega við
íbúa á þessum áðurgreindum kaup-
stöðum, Isafirði og Vestmannaeyj-
um. Islendingar em meira og minna
skorpufólk.
Óþarfa sparnaður
Það er heldur ekki neitt óeðlilegt
við að heildsalar og umboðsmenn
leiti ekki eftir hagstæðari flutning-
um og innkaupum fyrst þeir geta
selt vörur sínar á hærra verði en
fæst fyrir þær í Reykjavík. Þetta em
eins og með hver önnur fyrirtæki í
landinu, reynt að reka þau á sem
hagkvæmastan hátt.
Ef hins vegar neytendur myndu
spyma við fótum og hætta að kaupa
KjáUaiirm
Anna Bjarnason
blaðamaður
vömr á „uppsprengdu" verði myndu
þeir sem hafa atvinnu sína af því að
kaupa inn og selja vörur hugsa sig
um tvisvar.
En það skiptir bara engu máli
hvað hlutimir kosta.
Fólkið fer bara í verkfall og heimt-
ar hærri laun ef kaupið dugar ekki
til þess að kaupa og kaupa og kaupa
og kaupa allt sem hugurinn gimist
og helst aðeins meira heldur en það!
Uppsprengt verð á gosdrykkjum
er einmitt dæmigert upp á verð sem
hægt væri að lækka með samtaka-
mætti. Gosdrykkir em auðvitað
engin lífsnauðsyn en samt drekka
Islendingar manna mest af þeim.
I athugunum Verðlagsstofhunar
kemur í Ijós að gosdiykkir em óhóf-
lega dýrir víða úti á landsbyggðinni,
jafnvel svo dýrir að það er eins og
hver flaska hafa verið send í venju-
legu flugpóstsumslagi á milli staða!
Ef fólk tæki sig saman um að
hætta að kaupa gosdiykkina þá
mætti ætla að umboðsmennimir
væm til þess að lækka á þeim verð-
ið heldur en að sitja uppi með óselda
vöm.
En það em litlar líkur til þess að
fólk taki sig saman og hætti að
kaupa einhveija vömtegund til þess
að lækka verðið. Það skiptir nefiii-
lega engu máli hvað hlutimir kosta.
Okurbúðir
Það er hægt að selja okkur alla
skapaða hluti og það á hvaða verði
sem er. Mjög gott dæmi er ný tegund
af sælgætisverslunum sem sprottið
hafa upp í höfúðborginni á sl. ári
og víst reyndar einnig úti á lands-
byggðinni.
I þessum verslunum er allt sæl-
gæti selt efitir vigt. Viðskiptavinur-
inn velur sælgætið sjálfúr í poka og
síðan er greitt við kassann. Hver
tegund er nákvæmlega merkt með
verði á 100 gr. Mjög til fyrirmyndar
hvemig þetta er merkt.
En það er ekki alveg til jafnmikill-
ar fyrirmyndar hvemig þetta
sælgæti er verðlagt. Það kostar að
jafnaði helmingi meira en nákvæm-
lega sama sælgætið ef það er keypt
í pokum í nálægri verslun!
Ég leyfi mér að nefria t.d. súkku-
laðihúðaðar rúsínur sem kosta 90
kr. 100 g á meðan 200 g plastpoki
með rúsínum kostar 85 kr.fer reynd-
ar kominn í 95 kr. núna). Ég leyfi
mér einnig að nefna svona í leiðinni
að heildsöluverð á svona rúsínum
er 313 kr. kg.
I sælgætisbúðunum er rúsínukíló-
ið selt á 900 kr. Dálagleg álagning
það!
I þessum búðum var fyrir jolin til
sælgæti sem kostaði 250 kr. 100 g
eða 2500 kr. kg. Það er ekki víst að
böm og unglingar átti sig á hve þetta
er rosalega dýrt, jafhvel ekki einu
sinni fullfiískt fólk. En hver á svo
sem að gæta náungans nema þá
hann sjálfur.
Fyrir nokkrum árum var farið að
flytja svissneskt „gæða“konfekt
hingað til lands í flugi og þótti með
ólíkindum. Þetta konfekt þótti líka
kosta sitt.
Nú talar enginn lengur um sviss-
neska konfektið enda er það senni-
lega ekki lengur það dýrasta á
markaðinum. Nú eru nýju sælgætis-
búðimar búnar að slá öll met.
Því hefúr verið haldið fram að við
myntbreytinguna 1981 hafi margar
smávörur verið hækkaðar mörg
hundruð prósent í verði og það verð
hefur síðan haldið sér að meira eða
minna leyti. Fólk er bara svo fljótt
að gleyma hvað einstakir hlutir
kostuðu en hins vegar leyfir undir-
ritaður sér að halda því blákalt fram
að enginn hefði keypt venjulegan
„staur“ á 2.500 kr.(gamlar) en slík
munaðarvara hefur kostað 25 kr. nú
lengi (er hækkaður upp í 28,50).
Það er því kannski svolítið hlægi-
legt að vera að fjargviðrast út af því
hvort hveitikílóið kosti 46 eða 56 kr.
eða hvort laukurinn kostar 38 kr.
eða 57 kr. og hvort eplin kosta 85
kr. eða 100 kr. á meðan við kaupum
súkkulaðirúsínur eins og ekkert sé
á 900 kr. kg.
Og það er ekki eins og það sé bara
ein svona sælgætisbúð sem þannig
getur setið ein að því að okra á okk-
ur í skjóli einokunar. Nei, þær eru
margar.
En eins og áður sagði: Það skiptir
engu máli hvað hlutimir kosta.
-A.BJ.
„Það er svolítið hlægilegt að vera að
fjargviðrast út af því hvort kílóið af
hveiti kostar 46 eða 56 kr. á meðan við
kaupum súkkulaðirúsínur eins og ekkert
séá900 kr. kg.“