Dagblaðið Vísir - DV - 18.06.1990, Blaðsíða 14

Dagblaðið Vísir - DV - 18.06.1990, Blaðsíða 14
14 - MÁNUDAGUR 18. JÚNÍ 1990. Útgáfufélag: FRJALS FJÖLMIÐLUN HF. Stjórnarformaöur og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON Ritstjórar: JÓNAS KRISTJANSSON og ELLERT B. SCHRAM Aðstoðarritstjórar. HAUKUR HELGASON og ELlAS SNÆLAND JÖNSSON Fréttastjóri: JÖNAS HARALDSSON Auglýsingastjórar: PALL STEFANSSON og INGÓLFUR P. STEINSSON Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaöaafgreiösla, áskrift, ÞVERHOLTI 11,105 RVlK.SÍMI (91J27022 - FAX: (91 )27079 Setning, umbrot, mynda- og plötugerð: PRENTSMIÐJA FRJALSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF., ÞVERHOLTI 11 Prentun: ARVAKUR HF. - Askriftarverð á mánuði 1000 kr. Verð í lausasölu virka daga 95 kr. - Helgarblað 115 kr. Kvenréttindadagur Á morgun eru liðin sjötíu og fimm ár síðan konur fengu kosningarétt. í ljósi mannkynssögunnar er það ekki langur tími. Ekki heldur í sögu lýðræðisins. Það er ekki fyrr en á öðrum áratug þessarar aldar sem kon- ur fá sömu mannréttindi og karlar og eru taldar þess verðar að kjósa fulltrúa á alþingi og taka þátt í lýðræðis- legum ákvörðunum um stjórn landsins. Sú staðreynd segir meira um karla en konur og það álit sem þjóð- félagið hafði á stöðu kvenna í samfélaginu. Ætla mætti að með kosningaréttinum hafi réttur kvenna til jafns við karla að fullu verið viðurkenndur. Svo var í orði en ekki á borði. Kosningarétturinn var aðeins áfangi enda hafa konur lengst af verið meðreiðar- sveinar og áhorfendur að karlasamfélaginu og karla- veldinu. Ekki er sanngjarnt að saka karlpeninginn um þá misskiptingu. Konur höfðu sig lítt í frammi að undan- skildum nokkrum undantekningum og kvenskörungum og það þótti alla jafna tíðindum sæta ef kona sótti í lang- skólanám ellegar sóttist eftir frama til jafns við karla á vinnumarkaðinum. Þær voru hlédrægar og undirgefnar og skipuðu sér sjálfviljugar í hlutverk þjónsins og elda- buskunnar. Tíðarandinn bauð heldur ekki upp á annað. Á undanförnum tveim áratugum hefur orðið gjörbylt- ing í lífsháttum og viðhorfum kvenna. Aðstæður í þjóð- félaginu hafa kallað á konur út á vinnumarkaðinn, þörf- in og löngunin eftir framhaldsnámi hefur vaxið, jafnrétt- isbaráttunni hefur vaxið fiskur um hrygg. Það sem mestu máli skiptir í þessari þróun er sú staðreynd að konur sjálfar eru mun meðvitaðri um það jafnræði sem á að ríkja og hafa tileinkað sér sjálfstraust og sjálfsí- mynd sem er allt önnur en áður þekktist. Stundum er gert gys að jafnréttisbaráttu kvenna og kvennaframboð í pólitík hafa verið litin hornauga. En hvort tveggja er þáttur í sókn kvenna til aukinnar þátt- töku og áhrifa í samfélaginu og eru afsprengi sins tíma. Körlum finnst ákafi kvenréttindabaráttunnar á stund- um ganga út í öfgar og skilja ekki þessi læti. Sú afstaða skýrist af því að karlar hafa aldrei talið sig kúga konur til hlýðni eða hafa beitt þær órétti. Sjálfskipuð forysta karla á sér ekki rætur í yfirgangi þeirra, heldur er hún gamall arfur og ómeðvituð tilfinning fyrir því að þannig eigi hlutirnir að vera. Karlar hafa ekki sett sig inn í reynsluheim kvenna og geta það ekki nema vera minnt- ir á hann. Það hafa kvennaframboðin gert og það hefur ötul framganga í jafnréttisbaráttunni gert. Konur verða líka að skilja að óvinir þeirra eru ekki karlar, heldur lög og samskipti og venjur og hugarfar. Ekki síst hugarfar þeirra sjálfra. Rétt eins og öll barátta þróast og alveg eins og menn þurfa að velja sér vettvang og vopn með hliðsjón af við- fangsefnunum, má allt eins búast við því að sjálfstæð framboð kvenna heyri brátt sögunni til. En jafnréttis- baráttan heldur áfram og á rétt á sér þótt hún taki á sig nýja mynd og nýjar áherslur. Með sama hætti og verkalýðshreyfmgin gegnir öðru hlutverki og hefur önnur viðfangsefni en fyrir nokkrum áratugum mun jafnréttisbarátta kvenna taka mið af samfélaginu i kringum sig í framtíðinni. Konur hafa haslað sér völl og þær hafa skipað sér sess í mann- virðingarstiganum og smám saman er að skapast það ástand að á það er litið sem sjálfsagðan hlut. Hugarfars- breytingin er að komast til skila. Ellert B. Schram Eyðileggingin eftir styrjöidina var svipuð i Vestur- og Austur-Þýskalandi sama. - Frá þýskri stórborg í stríðslok. en efnahagsþróunin varð ekki sú Hinn íslenski efnahagsrammi Lesandi góður. Við íslendingar búum nú við margvíslegar efna- hagsþrengingar og höfum gert um nokkurt skeið. A slíkum tímum hlýtur maður að spyrja sig hvað valdi þessu. Svarið er ávallt eitt og hið sama. Lífskjörin í þessu landi takmarkast að stærstum hluta til viö þau verðmæti sem hafið gefur af sér. Þetta er og hefur verið sá efna- hagslegi rammi sem okkur er sett- ur. Og engin veruleg breyting virð- ist ætla að verða á honum á kom- andi árum. En hvaða efnahags- ramma búa aðrar þjóöir við? Þýskaland Nú eru um fimmtíu ár frá lokum síðari heimsstyrjaldarinnar. Að loknum þeim hildarleik var Þýska- land í rúst og mihjónir Þjóðverja höfðu fallið og fjöldi manna var örkumlaður eftir átökin. Er hægt að hugsa sér öllu ömurlegra ástand í einu landi en ástandið í Þýska- landi eftir stríöið? Hvernig er um- horfs í Vestur-Þýskalandi í dag? Hvernig má það vera að sú þjóð, sem galt svo óskaplegt afhroð í síð- ari heimsstyrjöld, er nú leiðandi á flestum sviðum tækni og iðnaðar og með eitthvert sterkasta efhahag- skerfi í heiminum? Hefur upp- bygging Vestur-Þýskalands og lifs- afkoma Vestur-Þjóðverja verið tak- mörkuð við þau verðmæti sem landið eða hafið hafa gefið af sér? Nei, lífsafkoma Vestur-Þjóðverja takmarkast ekki við neitt slíkt, það hlýtur öllum að vera ljóst sem þekkja til mála. Uppbyggingu Vest- ur-Þýskalands og lifsafkomu Vest- ur-Þjóðverja í dag má rekja til dugnaðar, ráðdeildarsemi, aga og stjórnkænsku þess fólks sem í Vestur-Þýskalandi býr. Og á þeim sviðum standa Vestur-Þjóðverjar öðrum þjóðum framar. Það er mergurinn málsins. Vestur-þýska efhahagsundrið grundvallast því á mannkostum þjóðarinnar og stjórnskipulagi sem leyfir þeim mannkostum að njóta sín. Hvaða hlutverk stjórnskipulagið spilar í þessu sambandi má lesa af samanburöinum við austur-þýska efnahagskerfiö. Þjóðverjar fyrir austan járntjald voru álíka mann- kostum búnir í lok stríðsins og þeir sem fyrir vestan bjuggu. Það var sama eyðileggingin og sömu hörm- ungarnar á báðum stöðum í byrj- un. - En þróunin varð ekki sú sama. Austur-Þýskaland gekk fyrir KjaUaiinn Brynjólfur Jónsson hagfræðingur mannkostum þjóðarinnar, og srjórnskipulagi sem leyfir þeim mannkostum að njóta sín. Mistök íslendinga Svo er það spurningin: hvað er aö hér hjá okkur? Af hverju hefur ekki orðið neitt efnahagsundur á íslandi? Svarið við þeirri spurn- ingu er ofur einfalt. Við höfum ekki búið atvinnulífi þessarar þjóðar þann grundvöll að hæfileikar þjóð- arinnar, sem í landinu býr, fái að njóta sín. íslendingar eru betur menntaðir en nokkur önnur þjóð í veröldinni og menning okkar stendur á ævagömlum og traustum merg. ís- lendingar eru yfirleitt duglegir til vinnu og tilbúnir til að vinna lengri vinnudag en nokkur önnur þjóð. - „Hvað skyldu japönsk stjórnvöld hafa sagt oft við þegna sína að efnahagsleg afkoma þjóðarinnarværiháðþví hvaða verðmæti landið og hafið geta gefiðafsér?" þeirri hugmyndafræði sem kallast félagshyggja, jafnrétti, sósíalismi og allt hvað þetta nú heitir. í slíku kerfi fá mannkostir þjóðarinnar ekki að njóta sín og afleiöinguna af því höfum við fyrir framan okk- ur í formi efnahagslegs gjaldþrots Austur-Þýskalands og hinna aust- antjaldsríkjanna. Japan Líkt gildir með Japani og Þjóð- verja. Japan var líka illa útleikið í stríðinu en er í fararbroddi í dag hvað varðar tækniframfarir, batn- andi lífskjör og traust efhahags- kerfi. Hvað skyldu japönsk stjórn- völd hafa sagt oft við þegna sína að efnahagsleg afkoma þjóðarinnar væri háð því hvaða verðmæti landið og hafið geta gefið af sér? Hvernig væri ástandið í Japan í dag ef yfirvöld og sérfræðingar hefðu sagt slíkt við þjóðina allt frá lokum síðari heimsstyrjaldar? Ef það hefði verið gert, og þjóðin hefði trúað því, þá væri ekkert jap- anskt efhahagsundur til. Er ekki öllum ljóst að japanska efnahags- undrið grundvallast á dugnaði, fórnfýsi og góðu stjórnskipulagi japönsku þjóðarinnar og engu öðru? Eða með öðrum orðum sagt, Það sem neikvætt yrði að teljast í fari okkar er lítill agi og skortur á ráðdeildarsemi. Það er samt staðreynd að á und- anförnum áratugum höfum við ís- lendingar misst úr landi mikinn hóp hæfileikafólks á ýmsum svið- um, fólk sem búið er hæflleikum sem ekki geta notið sín á íslandi. Og þessu fólki vegnar að öllum jafnaði mjög vel erlendis. Lesandi góður. Á íslandi býr dug- leg, vel menntuö og harðgerð þjóð, búin meiri mannkostum en flestar aðrar þjóðir. En á íslandi hefur ekki orðið neitt efnahagsundur, og þar verður ekki neitt efnahagsund- ur fyrr en srjórnskipulag þjóðar- innar leyfir þeim mannkostum, sem þjóðin býr yfir, að njóta sín. Ef við hefðum búið við sama efha- hagsumhverfi og Japanir og Vest- ur-Þjóðverjar hafa haft allt frá lok- um síðari heimsstyrjaldar stæðum við þessum þjóðum framar í dag. - Og þá mundi enginn tala um það að ltfskjörin í þessu landi takmörk- uðust við þau verðmæti sem hafið gefur af sér. Brynjólfur Jónsson

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.