Dagblaðið Vísir - DV - 18.06.1990, Blaðsíða 28

Dagblaðið Vísir - DV - 18.06.1990, Blaðsíða 28
„36 MÁNUDAGUR 18. JÚNÍ 1990. Menning Tákn og form - íslensk höggmyndalist í 50 ár Einar Jónsson er með nokkrum rétti nefndur faðir íslenskrar höggmyndalistar. Hann var fyrstur íslendinga til að taka upp merki evróp- skrar rýmislistar og laga hana að íslenskum aðstæðum, fyrstur til að reisa sér vinnustofu- heimili að hætti evrópskra atvinnumanna í hst- greininni og fyrstur til að helga sér borgarlands- lagið í Reykjavík með opinberum minnismerkj- um, af Jónasi Hallgrímssyni (upps. 1907), Jóni Sigurðssyni (upps. 1911), Kristjáni IX (upps. 1915) og Ingólfi Arnarsyni (upps. 1924). Um leið er Einar hinn mesti dragbítur á fram- þróun íslenskrar höggmyndalistar. Altekinn táknhyggju með þjóðernis- og guðspekiívafi lagði hann allt kapp á að færa tákn, líkingar og frásagnir í þrívíðan búning, fremur en að aga efnivið sinn og formskyn. Barn síns tíma í þessu má segja að Einar hafi verið barn síns tíma. Hann óx upp á tímum vaxandi þjóðernis- vitundar, ekki aðeins á íslandi heldur Norður- löndunum öllum, með þjóð sem fyrir löngu var búin að týna listhefðum sínum, öðrum en bók- menntunum. Hann var heldur ekki eini íslend- ingurinn sem fékk útrás fyrir dulhyggju í guð- spekilegu grufli á fyrsta áratug aldarinnar. Við fótskör meistarans í Hnitbjörgum, sem opnaði þjóðinni safn með verkum sínum árið 1923, þá tæplega fimmtugur að aldri, uxu síðan úr grasi tvær kynslóðir íslenskra rýmislista- manna sem ekki vissu betur en að höggmynda- Ustin fæhst fyrst og fremst í því að hafa upp á, eða laða fram, mergjuð tákn og frásagnir. Sjálft efnið og skilvirk mótun þess skipti þá minna máh. Andvana rýmisverk Því sitjum við uppi með svo mörg andvana rýmisverk eftir þau Ríkharð Jónsson, Gunnfríði Jónsdóttur, Magnús Á. Árnason, Guðmund Ein- arsson frá Miðdal og Martein Guðmundsson. Nína Sæmundsson stendur eilítið á skjön við íslenska höggmyndalist þar sem hún starfaði erlendis mestan hluta ævi sinnar. Rýmisverk þessara Ustamanna eru mestmegn- is andvana, ekki vegna táknhyggju eða frásagn- ar, heldur vegna þess að þeir lærðu aldrei að fá það besta út úr því efni sem þeir voru með undir höndum hverju sinni, virkja það í þágu táknanna og frásagnarinnar. Ríkharður Jóns- son var vissulega dverghagur á tré og kunni að móta andlitsmyndir, en sú þekking bjó hann engan veginn undir frjálsa sköpun með gifsi og leir, eins og sést á afkáralegum lágmyndum hans af Ólafl Láljurós og Banakossinum (bæði frá 1949). Sjálflærðir þúsundþjalasmiðir Gunnfríður var að mestu sjálflærð, en lét það ekki aftra sér frá því að byggja upp „mónumen- tal" myndir á borð við Landsýn (1940, LÍ). Magn- ús Á. Arnason var þúsundþjalasmiður, lagði því aldrei fulla rækt við höggmyndagerð. Sama má eiginlega segja um Guðmund Einarsson frá Miðdal. Og Marteini Guðmundssyni gafst aldrei tími til að þroska þær listgáfur sem hann óneit- anlega bjó yfir, ef marka má Torsó hans og port- rettmyndir. Aðalatriðið er að árum saman virðast íslend- ingar hafa Utið á lítt undirbyggða og (oftast) Un- lega táknhyggju sem alvöru höggmyndahst, og Asmundur Sveinsson - Vatnsberinn, 1937. notað hana sem keyri á þá Ustamenn sem fyrst- ir brutust undan oki hennar, það er Ásmundur Sveinsson og Sigurjón Ólafsson. Ásmundur var til dæmis kominn yfir fimmtugt er fyrsta högg- mynd hans var sett á stall í Reykjavík (Barnið og flskurinn, upps. 1945) og það Uðu tíu ár áður Myndlist Aðalsteinn Ingólfsson en önnur mynd eftir hann var sett upp í borg- inni (Járnsmiðurinn). Smækkuð útgáfa Andóf þeirra Ámsundar og Sigurjóns fólst ekki í því að snúa baki við táknum og þjóðlegum minnum, heldur í því að samsama í verkum sínum inntak, efnivið og form. Digrir handlegg- ir Vatnsberans eru vissulega formræn nauðsyn innan verksins, en þeir eiga Uka að minna á hreysti og margra alda vatnsburð íslenskra kvenna. TUefni þessara hugleiðinga er að sjátf- sögðu sýningin íslensk höggmyndaUst 1900- 1950, sem haldin er að Kjarvalsstöðum í tilefni Listahátíðar, og er vísast smækkuð útgáfa af sýningu sem upprunalega átti að spanna sögu íslensks skúlptúrs til 1990. Að sögn aðstandenda er sýningunni fyrst og fremst ætlað aö draga fram helstu viðhorf í íslenskri höggmyndaUst á því tímabiU sem hér um ræðir, ekki aö kafa djúpt í feril einstakra Ustamanna. Innan þeirra marka má segja að sýningin sé vel heppnuð og munar þar mest um smekklega uppsetnmgu verkanna. Ekki er heldur mikið út á val högg- mynda að setja nema hvað Nína Sæmundsson er öUu fjölhæfari myndhöggvari en sýningin gefur tU kynna. Opinberþróunarsaga I stórum dráttum áréttar sýningin þá þróunar- sögu íslenskrar höggmyndalistar sem lagt er út af hér á undan - og er orðin opinber þróunar- saga - nema hvað misheppnuð tilraun er gerð til að auka á vægi Gunnfríðar Jónsdóttur innan hennar. í upplýsingum um Gunnfríði er þess ekki heldur getið að hún var gift Ásmundi Sveinssyni sem vakti með henni áhuga á högg- myndaUst. Hins vegar koma nokkuð á óyart litlar tákn- myndir úr gifsi eftir Magnús Á. Árnason, líklega meðal heUsteyptustu þrívíddarverka hans. Táknhyggjan er þar að vísu allsráðandi, en hún fær á sig sérkennilega mynd, minnir í senn á impressjóníska höggmyndalist og Art Deco. í rauninni er þessi þróunarsaga svo kunnugleg að löngu er mál að skoða hana frá nýjum sjón- hornum. Næst þyrfti að setja saman sýningu um táknhyggjuna í íslenskri höggmyndahst, portrettmyndagerðina, og umfram aUt um upp- haf módernismans. Afhjúpanir Nokkur atriði í sýningarskrá vil ég gera at- hugasemdir við. Þar er heilmikið skrifað um táknhyggjuna, en upplýsingar um og skUgrein- ingar á módernískri „byltingu" þeirra Ásmund- ar og Sigurjóns eru hins vegar naumt skammt- aðar og ekki aUtaf sannfærandi. Gunnar B. Kvaran lætur til dæmis að því liggja að á 5. áratugnum hafi Ásmundur eingöngu sótt mynd- mál sitt til íslenskrar náttúru, þar sem hann hafi ekki taUð við hæfi að nota „erlent mynd- mál" til að túlka íslenskan veruleika. Þó blasa áhrif frá verkum Picassos, jafnvel Mirós, frá 4. áratugnum hvarvetna við í umræddum högg- myndum Ásmundar. I grein um minnismerki segir Ólafur Kvaran að engin höggmynd hafi verið afhjúpuð í Reykja- vík frá 1875 til 1907. Árið 1885 var þó sett upp minnismerki um Hallgrím Pétursson, Hall- grímsharpan, við Dómkirkjuna. Einnig segir hann að á árunum 1918 til 1931 hafi ekkert minn- ismerki verið reist í borginni. Stytta Ríkharðs Jónssonar af Jóni Vídalín var sett upp 1921. Þrátt fyrir þær skorður sem aðstandendur reisa sér, er þessi sýnign þó sú best heppnaða af þeim yfirlitssýningum sem Kjarvalsstaðir hafa staðið fyrir á undanförnúm árum. Jón Jónsson frá DeUd, Hrafnistu, Hafnarfirði, verður jarðsunginn frá Víðistaðakirkju þriðjudaginn 19. júní kl. 13.30. Sigurlaug Jökulsdóttir, Dalalandi 9, verður jarðsungin frá Bústaðakirkju þriðjudaginn 19. júní kl. 13.30. Tónleikar Sumartónleikar í Lista- safni Sigurjóns í tengslum við kvöldopnun Listasafns Sigurjóns Ólafssonar á virkum dögum í sumar verða haldnir vikulegir tónleikar í sal safnsins. Fyrstu tónleikarnir í röð- inni verða þriðjudaginn 19. júní og hefj- ast kl. 20.30. Þá mun John Speight syngja lög m.a. eftir Caldara, Gluck og Scarlatti, Liederkreis eftir Robert Schumann, ásamt lögum eftir Richard Strauss og enska tónskáldið Butterworth. Svein- björg Vilhjálmsdóttir leikur með á píanó. Tónleikar sumarsins, sem eru um klukkustund að lengd, verða á hverjum þriðjudegi kl. 20.30. Meðal þeirra lista- manna, sem munu koma fram í sumar, má nefna Blásarakvintett Reykjavikur og píanóleikarana Jónas Ingimundarson, Nínu Margréti Grímsdóttur og Halldór Haraldsson. Tilkynningar Niðjamót. Niðjamót Jónasar Jónssonar, borgara og bónda í Hrútsstaða-Norðurkoti, og eigin- kvenna hans, Önnu Eiriksdóttur og Vil- borgar Magnúsdóttur, verður haldið í Þjórsárveri sunnudaginn 24. júní nk. kl. 13.30. Þeir sem teha sér fært að mæta vinsamlegast tilkynni þátttöku til Guð- mundu Asgeirsdóttur, s. 91-10671, Guð- ríðar Jóelsdóttur, s. 98-34323, eða Lilju Fransdóttur, s. 98-75079. Flóamarkaður verður í sal Hjálpræðishersins, Kirkju- stræti 2, þriðjudaginn 19. júní og mið- vikudaginn 20. júní. Opiö frá kl. 10-17 báða dagana. Mikið úrval af góðum fatn- aði á góðu verði. Fræðsluráð hótel- og veitingagreina Nýlega var stofnað í Reykjavík Fræðslu- ráð hótel- og veitingagreina. Fulltrúa í ráðið skipa Samband veitinga- og gisti- húsa og þjónustusamband Islands fyrir eftirtalin félög: Félag framreiðslumanna, Félag matreiðslumanna og Félag starfs- fólks í veitingahúsum. Tilgangur ráðsins er m.a. að móta stefnu í fræðslu- og menntunarmálum allra stétta sem starfa í þessari atvinnugrein. Að bjóða upp á endur- og símenntun starfsfólks í grein- inni. Að koma á nánara sambandi milli skóla og atvinnulífs. Félögin, sem að ráð- inu standa, vilja á þennan hátt stuðla að aukinni menntun starfsfólks í hótel- og veitingagreinum og eflingu ferðaþjón- ustu á Islandi. Formaður var kosinn á fyrsta fundi Wilhelm Wessman, hótel- stjóri á hótel Holiday Inn. Ráðið hefur valið sér starfsmann, Sigrúnu Kr. Magn- úsdóttur. Skrifstofa ráðsins er í Garða- stræti 42 og er hún opin fyrir hádegi. Breyttur opnunar- tímiFIB FÍB, Félag íslenskra bifreiöaeigenda, til- kynnir breyttan afgreiðslutíma skrif- stofu. Skrifstofan er opin kl. 10-16 alla virka daga. Lögfræðingur og tækniráð- gjafi eru með viðtalstíma á skrifstofu. Tímapantanir eru sem fyrr í sima: 91- 629999. Félagsmenn FÍB eru hvattir til að hafa samband við skrifstofuna og kynna sér þá margvíslegu þjónustu og aðstoð sem félagsaöild í FÍB veitir. Andlát Jón H. Kristjánsson, fyrrv. skóla- t stjóri, Vogagerði 2, Vogum, er látinn. Agnar Johnson læknir, Nyköbing F, Danmörku, lést 15. júní. Jarðarfarir Jarðarför Sigríðar Haraldsdóttur frá Firði, Seyðisfirði, Dalbraut 27, Reykjavík, fer fram frá Áskirkju þriðjudaginn 19. júní kl. 13.30. Guðný Ólöf Magnúsdóttir, Hrafnistu, áður til heimUis á Holtsgötu 21, Hafn- arfirði, verður jarðsungm frá Hafn- arfjarðarkirkju miðvikudaginn 20. júní kl. 13.30. Ingibjörg Jóhannsdóttir, EskUUíð 18a, Reykjavík, lést á heimiU sínu 13. júní sl. Útfórin fer fram frá Fossvogs- kapeUu 22. júní kl. 15. Guðlaugur Magnússon frá Kolsstöð- um, sem andaðist föstudaginn 8. júní, verður jarðsunginn frá Áskirkju í dag, 18. júní, kl. 15. Fjölmiðlar Þorsteinn HaUdórsson rakarameist- ari, Ljósalandi, VaUarbraut 10, Sel- tjarnarnesi, sem andaðist 10. júní sl. á Hrafnistu, verður jarðsunginn-frá Seltjarnarneskirkju þriðjudaginn 19. júní kl. 15. Guðmundur Sigurðsson, MöðruvöU- um, Kjós, lést í Borgarspítalanum 5. júní. Bálför hans hefur farið fram í kyrrþey að ósk hins látna. Hátíðardagskrá 17. juní er hefð- bundin og stendur á traustum gruhní. Það sama má segja um dag- skrá sjónvarpsstöðvanna þjóðháttð- ardagíslendinga. Þjóðlegir þættir eruí fyrirrúmi. Ekki náði undirrit- aður aösjá nematvo af innlendu þáttunum í gærkvöldi, 1890 í Sjón- varpinu og Oxar við ána á Stöð 2. Það var Helgi Pétursson sem sá um Öxar við ána og virðist ekki vera gerður sksmrotiþáttur áStöð 2 nema undír hans stjórn, E ins og s vo oft áður fékk hann til Úðs við sig félaga sína í Ríó tríói og sáu beir ásamt nokkrum börnum um söng- inn sem að sjáttsögðu var á þjóðlegu nótunum. Þemaþáttarins var 17. júní fyrr og nu og kom þar fram 1 rabbi við Kiemens Jónsson sem buinn er að Þjóðlegt sjónvarp vera í þjóðhátiðarnefnd manna lengst að flestar breytingar út frá hefðbundinni dagskrá hafi mislukk- ast og að almenningur vUdi hafa öU hátíðarhöldin í garala bænum. Ennfremur ræddi Helgí viö gamla stúdenta, um fjaUkonuhlutverkið og orðuveitingar. Þetta var svo krydd- að með gömlum myndum frá 17. júní sem voru aUar eins. í heUd var ÖKar við ána frekar Utíaus og lát- laus skemmtiþáttur. Þegar Öxar við ána lauk var sviss- að yfir á ríkissjónvarpið en þar var að hefjast þáttur Arthúrs Björgvins BoUasonar, 1890. Eins og nafnið gef- ur tíl kynna var farið eitt hundrað ár aftur í tímann til söfnunar fróð- leiks umþaðmerkisár semernú ekki ýkja mertólegt þegar að var gáð. Artfaúr Björgvin gerði samt sitt besta til að halda áhorfandanum við efnið og voru emstaka atriði ágæt þðtt þátturinn í heUd væri frekar langdreginn. Það sem raerkilegast erfyriralmenningí dagerað sjá þærgífurleguþjóðfékgsbreytingar sem orðið hafa á iandráu á þessum tíma. Þessi órafjarlægð er samt ekki í meiri fjarlægð en svo að þátturinn endaði k viðtaU við konu sem fædd- iátáriðl890. Hiimar Karlsson . i_

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.