Dagblaðið Vísir - DV - 09.03.1991, Page 15

LAUGARDAGUR 9. MARS 1991.
15
Ekki er búizt við lognmollu
Hvað þýðir forskotið?
Göngur og réttir ílokka geta ver-
ið skemmtilegar. Vissulega leiðast
almenningi hallelújasamkomur.
Það verður ekki sagt um landsfund
Sjálfstæðisflokksins, sem nú stend-
ur yfir. Flokkur allra stétta er
mættur í Laugardalshöll með sínar
stéttir, og nú á að kjósa. Nú verður
engin hallelújasamkunda. Tveir
mætustu foringjar flokksins takast
á um sjálf völdin.
Sjálfstæðisflokknum hefur vegn-
að vel að undanförnu, að minnsta
kosti í nokkra síðustu mánuði.
Fylgi hans hefur samkvæmt skoð-
anakönnunum náð að verða um
helmingur þeirra kjósenda, sem á
annað borð hafa gert upp hug sinn.
Fylgið var eitthvað minna fyrir
áramót, þegar flokkurinn tók af-
stöðu gegn bráðabirgðalögunum í
launadeilu opinberra starfsmanna
í BHMR. Það áfall stóð skamma
hríð. Síðan hefur flokkurinn að
nýju komizt í það, sem hann hafði
á miðju síðasta sumri. Borgara-
flokkurinn lézt, og fylgið fór til
Sjálfstæðisflokksins. Margir
þreyttust á ríkisstjórninni, og fylg-
ið fór til Sjálfstæðisflokksins. Menn
skyldu þó, einkum sjálfstæðis-
menn, skilja, að ekki eru líkur til,
að flokkurinn nái hreinum meiri-
hluta í næstkomandi þingkosning-
um. Til þess þarf eitthvað það að
gerast, sem ekki verður séð fyrir.
Skoðanakannanirnar eru réttar og
marktækar, og tala má um, að
skekkjufrávik í þeim séu bara 3-4
prósentustig. Skoðanakannanir á
Islandi hafa lengi, þær beztu, verið
ámóta góðar og bezt gerist erlendis.
En það er annað. í skoðanakönnun-
um eru gjarnan um 40 af hundraði
manna óákveðnir.
„Falið'
vinstra fylgi
Ætla má, að þessir kjósendur séu
í raun óákveðnir, þegar könnunin
er gerð. Hvað annað? Þessar kann-
anir eru án nafns, og fáir íslending-
ar nútímans eru svo innhverfir, að
þeir geti ekki stunið upp, að þeir
styðji ákveðinn flokk nú orðið.
Menn eru yfirleitt ekki haldnir
slíkum ofsóknarhugmyndum, að
þeir haldi, að vondir menn séu á
njósn, þótt þeir gefi spyrli í könnun
upp, hvern þeir styðja. En svo er
hins vegar komið málum hér á
Fróni, að almenningi gengúr illa
að veðja á ákveðinn flokk. Flokk-
arnir hafa reynzt býsna svikulir.
Þeir lofa mörgu fyrir kosningar en
eru fljótir að gleyma loforðunum,
þegar að jötunni er komið. Þá gefst
líka oft vel að segja: Við viljum
gera þetta en fáum ekki fyrir sam-
starfsflokkum okkar. Þetta þekkja
allir og líka sjálfstæðismenn. Ekki
er að treysta, hvað flokkurinn seg-
ir. Það gildir að einhverju leyti um
alla flokka.
Þannig eru fjörutíu af hundraði
kjósenda óákveðnir. Sjálfstæðis-
flokkurinn hefur helming af af-
ganginum. En sé spurt, hvort menn
séu fylgjandi eöa andvígir ríkis-
stjórninni, þessari vinstri stjórn,
eru niiklu færri óákveðnir, en
meirihluti afgangsins segist styðja ■
ríkisstjórnina. Vel að merkja,
styðja ríkisstjórnina. í raun segir
þetta okkur talsvert til viðbótar
spurningunni um fylgi flokkanna
eða listanna. Þetta segir okkur, að
Sjálfstæðisflokkurinn hefur ekki
helming þeirra, sem taka afstöðu,
þegar spurt er um ríkisstjórnina.
Þar sem miklu færri eru óákveðn-
ir, þegar spurt er um stjórnina,
segir þetta okkur, að Sjálfstæðis-
flokkurinn hefur ekki helmings-
fylgi í landinu, þegar fólk fer að
taka afstöðu. Það er bara auðveld-
ara fyrir kjósendur að gera upp hug
sinn, þegar spurt er um ríkisstjórn
heldur en þegar spurt er um flokka.
Vinir og vandamenn
Og það hefur alltaf gerzt, að fylgi
Sjálfstæðisflokksins reynist tiltölu-
lega minna í kosningum en í skoð-
anakönnunum nokkru fyrir kosn-
ingar. Fyrir utan það, sem nefnt
var hér, að til er falið vinstra fylgi
í röðum hinna óákveðnú, kemur
fleira til. Flokkarnir eru margir,
sem sækja að Sjáfstæðisflokknum
í kosningabaráttunni. Frambjóð-
endur þessara flokka eru auðvitað
ógrynni. Þeir hafa hver sína liðs-
menn og ná til margra kjósenda
samanlagt. Þótt margir hafl verið
áhugalausir milli kosninga, nægir
liðsafli frambjóðenda andstöðu-
flokka Sjálfstæðisflokksins til að
draga á kjörstað fjölda fólks, sem
kýs hangandi hendi, „fyrir þenn-
an“, mæöurnar, dæturnar, feðurn-
ir öldruðu, vinafólk úr öllum átt-
um. Þannig hefur afl þessa liðs
dugað á móti liðsafla Sjalfstæðis-
flokksins, þótt mikill sé og vel efn-
aður, til að minnka prósentu Sjálf-
stæðisflokksins verulega á kjördag.
Hinn mikli liðsafli andstöðuflokka
LaugardagspistiU
Haukur Helgason
aðstoðarritstjóri
sjálfstæðismanna nær því í fjöl-
miðlum, einkum sjónvarpi, að
höggva á yfirburðafylgi Sjálfstæð-
isflokksins. Andstæðingar Sjálf-
stæðisflokksins eru meðal annars
miklu duglegri við skrif í blöð, þar
sem sjálfstæðismenn þykjast yfir-
leitt of fínir til að senda línur í blöð.
Skoðanakannanirnar sýna okkur
vissulega, að sigurinn blasir við
sjálfstæðismönnum. Samkvæmt
þeim hefur fylgi flokksins rokið
upp. Þetta segja kannanirnar okk-
ur, af því að unnt er að bera könn-
un saman við fyrri kannanir. Því
eru þessar kannanir marktækar,
þótt reynslan sýni okkur, að þær
ber að taka með fyrirvara. Þeir fyr-
irvarar segja okkur, að eitthvað
óvænt þyrfti að koma til, eigi Sjálf-
stæðisflokkurinn að vera að berjast
um hreinan meirihluta um þessar
mundir. Flokkurinn hefur forskot.
Hann hefur forystuhlutverk. Hans
er sigurinn, en spyrja má, hvernig
úr sigrinum verði unnið.
Augljóst er, að eftir kosningar
verður fyrst leitað til foringja Sjálf-
stæðiflokksins um stjórnarmynd-
un. Við gerum ráð fyrir, að flokkur-
inn hafl ekki hreinan meirihluta.
Hvað þá?
Þörf á einhverri
viðreisn
Góð reynsla var á sjöunda ára-
tugnum af viðreisnarstjórn, stjórn
Sjálfstæðisflokks og Alþýðuflokks.
Þá urðu tímamót. Loks var að
miklu horflð frá hinu niðurdrep-
andi forsjárkerfi. Fólk andaði létt-
ar. Höft voru töluvert afnumin.
Einstaklingsframtakið fékk að
njóta sín. Þetta gafst vel, og stjórn-
in naut mikils fylgis. Á því varð
breyting af ófyrirsjáanlegum or-
sökum. Síldin hvarf, og í kjölfarið
kom mikill samdráttur og atvinnu-
leysi. Meirihluti iandsmanna fór
smám saman að agnúast út í stjórn-
ina, en í raun gerði ríkisstjórnin
vel. Henni tókst að koma okkur út
úr kreppunni við minni skakkaföll
en í stefndi. Ríkisstjórnin var því
farsæl í aðgerðum, þótt lands-
mönnum gengi erfiðlega að koma
auga á það eins og sakir stóðu.
Þetta gefur þeim hugmyndum byr,
að viðreisnarstjórn gæti að nýju
orðið einhver gifturíkasta ríkis-
stjórnin, sem kostur yrði á.
Menn gætu þó núorðið hugsað
sér, að „viðreisnarstjórn“ þyrfti
ekki að vera ríkisstjórn Sjálfstæð-
isflokks og Alþýðuflokks.
Alþýðubandalagið er nefnilega að
mestu leytí orðið krataflokkur.
Þeir alþýðubandalagsmenn, sem
tala um slík mál eða skrifa, eru
margir hverjir ekki langt frá því
að geta talizt samstarfshæfir í rík-
isstjórn, sem auki einstaklings-
framtak í landinu. Stjórn svo-
nefndra sögulegra sátta, Sjálfstæð-
isflokks og Alþýðubandalags, kem-
ur vissulega sterklega til greina.
Sjálfstæðismenn hafa þó efasemdir
um aiþýðubandalagsmenn. Hinir
síðarnefndu hallast enn fullmikið í
átt til forsjárhyggju Stóra bróður.
En Alþýðubandalagið gæti stigið
skrefið til fulls og orðið samstarfs-
hæfur krataflokkur, flokkur sem
fyrir hokkrum áratugum hefði
kallazt flokkur „hægri krata“.
Varast afturhalds-
sjónarmið
Það er þó áhyggjuefni, að hætta
er á, að afturhaldssjónarmið kæm-
ust of mikið að. Þar má nefna land-
búnaðarstefnu Steingríms Sigfús-
sonar ráðherra, sem í reynd er
framsóknarstefna, það er stefna
afturhalds.
Slík sjónarmið gætu einnig orðið
ríkjandi, ef skoðað er, hvernig
mynstrið Sjálfstæðisflokkur og
Framsóknarflokkur liti út. Við
verðum umfram allt að forðast aft-
urhaldssjónarmiðin, sem eiga
öfluga fylgismenn í öllum flokkum.
Forysta Sjálfstæðisflokksins, hver
sem hún verður, þarf nú að færa
ísland inn í nútímann. Tími er til
þess kominn.
Forysta Sjálfstæðisflokksins
verður við næstu stjórnarmyndun
að hindra með kænsku, að til dæm-
is skapist grundvöllur fyrir
mynstrið núverandi stjórnarflokk-
ar plús Kvennalisti. Við höfum
ekki efni á slíkum leikaraskap. Við
förum ella brátt að dragast aftur
úr öðrum þjóðum, verða steinald-
ardýr meðal ríkja. Þetta verður
kannski erfiðasta raunin, sem bíð-
ur formanns Sjálfstæðisflokksins.
Menn ætlast til mikils af hinum
stóra flokki. Vafalaust gera lands-
menn minni kröfur til núverandi
ráðherra þjóðarinnar heldur en
gerðar eru til formanns Sjálfstæð-
isflokksins, hver sem sigrar á
morgun. Til hans horfa menn, og
einkum nú. En langflestir lands-
menn fylgjast einnig meö því, hvað
verður sagt af viti í ályktunum
þessa landsfundar. Þetta er vissu-
lega flokkur allra stétta, svo að flest
gæti orðið umdeilt. Svo þarf auðvit-
að að vera og er óhjákvæmilegt,
verði tekið á málum. En jafnframt
þarf flokkurinn að marka stefnu,
sem getur orðið grundvöllur þess,
að íslandi verði beint á þá braut,
sem gefi okkur meiri hagsæld í
náinni framtíð. Það er ekki seinna
vænna.
Haukur Helgason