Dagur - 31.10.1992, Blaðsíða 6

6 - DAGUR - Laugardagur 31. október 1992
ÚTGEFANDI: DAGSPRENT HF.
SKRIFSTOFUR: STRANDGATA 31, PÓSTHÓLF 58, AKUREYRI,
SÍMI: 96-24222 • SÍMFAX: 96-27639
ÁSKRIFT KR. 1200 Á MÁNUÐI • LAUSASÖLUVERÐ KR. 110
GRUNNVERÐ DÁLKSENTIMETRA 765 KR.
RITSTJÓRI: BRAGI V. BERGMANN (ÁBM.)
FRÉTTASTJÓRI: KRISTJÁN KRISTJÁNSSON
UMSJÓNARMAÐUR HELGARBLAÐS: STEFÁN SÆMUNDSSON
BLAÐAMENN: GEIR A. GUÐSTEINSSON, HALLDÓR ARINBJARNAR-
SON, (íþróttir), INGIBJÖRG MAGNÚSDÓTTIR (Húsavíkvs. 96-41585),
JÓHANN ÓLAFUR HALLDÓRSSON, ÓLI G. JÓHANNSSON,
ÓSKAR ÞÓR HALLDÓRSSON, SIGRÍÐUR ÞORGRÍMSDÓTTIR
(Sauðárkróki vs. 95-35960, fax 95-36130), STEFÁN SÆMUNDSSON,
ÞÓRÐUR INGIMARSSON. LJÓSMYNDARI: ROBYN ANNE REDMAN
PRÓFARKALESTUR: SVAVAR OTTESEN
ÚTLITSHÖNNUN: RÍKARÐUR B. JÓNASSON
AUGLÝSINGASTJÓRI: FRÍMANN FRÍMANNSSON
DREIFINGARSTJÓRI: HAFDÍS FREYJA RÖGNVALDSDÓTTIR, HEIMASÍMI 25165
FRAMKVÆMDASTJÓRI: HÖRÐUR BLÖNDAL
PRENTVINNSLA: DAGSPRENT HF.
Afturhvarf tilfátœktar
Fyrir skömmu varð Tryggvi
Emilsson, verkamaður og rit-
höfundur 90 ára. í bókum sín-
um hefur hann lýst því ástandi
sem þjóðin bjó við á fyrri hluta
þessarar aldar. Ástandi sem
einkenndist af kreppu. Ástandi
sem einkenndist af atvinnu-
leysi og brostnum vonum
manna um betri tíð. Tryggvi
hefur lýst göngu atvinnulausra
manna á Akureyri. Göngu frá
Krossanesi að Tanga þaðan á
Torfunef og síðan Höepfners-
bryggju þar sem þeir báru upp
spurninguna um hvort eitthvað
væri að gera. Og ef svörin voru
allsstaðar neikvæð var haldið
götuna til baka og áfram spurt.
Oft komu menn tómhentir
heim til konu og barna en
stundum fengu þeir einhver
handtök að vinna og krónur í
vasann fyrir brýnustu lífs-
nauðsynjum.
Á sama tíma og hinn aldni
rithöfundur, sem sagt hefur
þjóðinni sögur um kreppu og
atvinnuleysi, fyllir níu tugi ára
er hin sama vofa og hann
kynntist svo vel á sínum yngri
árum farin að læðast um
byggðir landsins á nýjan leik.
Þessi vofa fer ekki í manngrein-
arálit. Hún læðist um borg
og bæ - leiti og dal. Hvar sem
mannlega starfsemi er að finna
blasir samdrátturinn við. Störf-
um fækkar og ferðum manna á
skrifstofur verkalýðsfélaganna
fjölgar að sama skapi.
Þessar aðstæður bar óvænt
að. íslendingar tíunda áratugs-
ins höfðu aldrei þekkt annað en
hafa nóg að starfa og geta
stöðugt viðað að sér verkefnum
þegar kostnaðurinn við hið
daglega líf var aukinn. Nú er
öldin önnur og margir vita ekki
sitt rjúkandi ráð.
íslendingar eru vinnusamt
fólk sem þolir illa atvinnuleysi.
Metnaður þess að sjálfsvitund
byggist á verkefnum og störf-
um öðru fremur. Þegar vinnan
hverfur verður sjálfsímyndin
veik. í hinu fámenna samfélagi
þar sem kunningsskapurinn er
ríkjandi er erfitt að bera slíkar
byrðar. Engum er unnt að dylja
er hann hefur misst vinnuna -
menn hverfa ekki í fjöldann og
allara síst í hinum fámennu
byggðarlögum.
Þótt rekja megi hluta þeirra
erfiðleika sem atvinnulífið
verður að takast á við til
almennra aðstæðna í efnahags-
lífi umheimsins - líkt og var á
þeim tímum sem Tryggvi Emils-
son hefur gert að umfjöllunar-
efni eigum við sjálfir einnig
nokkra sök. Milkar offjárfest-
ingar hafa átt sér stað í flestum
atvinnugreinum á undanförn-
um árum og ekki hefur verið
hugað nægilega að hvað við
gætum framleitt og selt. Vand-
anum hefur verið varpað fram á
veginn í stað þess að vinna á
honum bug. Og nú verður
lausnin erfiðari viðfangs. Því
mega íslendingar engan tíma
missa ef þeim á að takast að
varðveita þann efnahag og þá
almennu atvinnumöguleika
sem þjóðin hefur búið við hin
síðari ár. Að óreyndu verður því
ekki trúað að landsmenn vilji
aftur hverfa til þeirra tíma er
Tryggvi Emilsson hefur lýst.
Tíma fátæktar á íslandi. ÞI
lAKÞANKAR
Kristinn G. Jóhannsson
Um munaðarlaust sam-
yrkjubú og sorgmæddan
sjónvarpsturn í Vilnius
Þaö voru kosningar í Litháen á
dögunum. Úrslitin komu á
óvart.
Við vorum í sumar á langferð
um þessar slóðir. Eftir að hafa
komið til Helsinki, Pétursborgar
og Tallinn vorum við á leið frá
Riga til Vilnius.
Samyrkjubú sem
enginn vissi hver átti
Á leiðinni komum við m.a. við á
samyrkjubúi þar sem við feng-
um hádegisverð, skoðuðum
okkur um og forstjóri búsins
rakti fyrir okkur sögu og starf-
semi þar á staðnum. Á þessu
búi bjuggu og störfuðu um fimm
þúsund manns þegar best lét
en starfsemi þess hékk nú dá-
lítið í lausu lofti. Ekki urðum við
vör við neitt fólk þarna á staðn-
um utan forstjórann og fólkið
sem bar okkur matinn og það
eina sem okkur var sýnt af
staðnum var safn landbúnaðar-
tækja og bíla allt frá fyrstu dög-
um slíkra tækja og sem forstjór-
inn sýndi með miklu stolti. Þeg-
ar forstjórinn var sþurður um
hver ætti búið nú eða stæði fyrir
rekstri þess voru svör heldur
loðin og óræð en sagði að nú
væri stefnt að því að fólk gæti
eignast hlut í búinu en gallinn
sá að enginn hafði til þess fjár-
ráð. Hann gat þess að þegar
búið var stofnað hefðu þeir
smábændur sem þar áttu jarðir
sínar verið fluttir til Síberíu og
allt þeirra hyski til þess að hægt
væri að koma á samyrkjubú-
skaþ í samræmi við kenning-
una. Nú var löngu komið í Ijós
að kenningin stóðst ekki, hvorki
hinn efnahagslegi þáttur né
hinn mannlegi. Eins og margt
annað sem við hittum fyrir í
ferðinni stóð nú búið eftir hálf-
munaðarlaust og enginn virtist
vita hvað næst tæki við né
hvernig bregðast skyldi við.
Sjónvarpsturninn
í Vilnius
Það er gott að vera (slendingur
í Litháen. Það var nánast sama
hvern maður hitti fyrir, allir vissu
af íslandi vegna þess að við
höfðum verið fyrst til að viður-
kenna sjálfstæði þeirra. Fyrir
það vorum við margblessuð. í
Vilnius eiga þeir meira að segja
íslandsgötu, svo nefnd til að
minnast frumkvæðis okkar.
Sá staður í Vilnius sem einna
helst var orðinn tákn fórna Lit-
háa í sjálfstæðisbaráttunni er
sjónvarpsturninn. Viö fórum
þangað. Það var nánast orðin
helg jörð og tilfinningahiti leið-
sögufólksins í samræmi við það
þegar þeir lýstu ógnarnóttinni
þegar íbúar borgarinnar höfðu
þyrpst að turninum að mynda
um hann skjaldborg og koma í
veg fyrir að Rússar legðu hann
undir sig. Óbreyttir borgarar
létu lífið er Rússar beittu skrið-
drekum á mannfjöldann þannig
að hending réði hver fyrir varð.
Hluti neðstu hæðar turnsins er
helguð minningu þeirra sem
þarna féllu. Þau orð sem þar
féllu um Rússa og það skipulag
sem þeir höfðu komið á í Lithá-
en gáfu ekki til kynna að mönn-
um kæmi til hugar að þeir
mundu nokkurn tíma kjósa það
yfir sig aftur.
Það er gömul saga og ný að
þegar væntingar eru miklar
geta vonbrigðin orðið sár. Þær
þrengingar og upplausn sem
orðið hafa í kjölfar hruns komm-
únismans eru sárar og upp-
skera nýfengins frelsis lætur á
sér standa. Þótt hrunið hafi
gerst með skjótum hætti getur
uppbyggingin orðið torsóttari en
menn væntu og leiðir ekki aug-
Ijósar til þess sæluríkis er vonir
stóðu til.
Stórfenglegar móttökur
Að kvöldi sunnudagsins 5. júlí
efndi Kirkjukór Ólafsfjarðarkirkju
til konserts í Dómkirkjunni í
Vilnius. Það var fátíð reynsla.
Kirkjan var þéttsetin en auk
þess að koma til að hlýða á
söng kórsins var augljóst að
fólk kom einnig til að sýna ís-
lendingum þakklæti sitt. Ólafs-
firðingarnir sungu fram tilfinn-
ingar áheyrenda og þágu í
staðinn tár og blóm og blessun-
aróskir.
Æfagamall turn stendur í
hlaði kirkjunnar. Þangað var
boðið til stórveislu að söng-
skemmtun lokinni. Kórfélagar
Dómkórsins voru gestgjafar og
höfðu komið með að heiman
allt það besta sem þeir gátu í té
látið og báru nú fyrir gestina af
þvílíku örlæti og gestrisni að
sjaldgæft hlýtur að vera. Síðan
var sungið á víxl og ská og alla
vega svþ að fólkið skildi hvort
annað. Ég hefi ekki setið aðra
eins veislu. Lýkur þar að segja
frá heimsókn til Litháen að
sinni. Kr. G. Jóh.