Dagblaðið Vísir - DV - 06.08.1994, Blaðsíða 12

12
LAUGARDAGUR 6. ÁGÚST 1994
Erlendbóksjá
Metsölukiljur
Bretland
Skáldsögur:
1. Joanna Trollopu:
A Spanish Uover.
2. Patricia D. Cornwell:
Cruel and Unusual.
3. John Grisham:
The Client.
4. Roddy Doyle:
Paddy Clarke Ha Ha Ha.
5. Tom Clancy:
Without Remorse.
6. Wilbur Smíth:
River God.
7. Sebastian Faulks:
Birdsong.
8. Ken Follett:
A Dangerous Fortune.
9. Sue Townsend:
Adrian Mole: The Wilder-
ness Years.
10. Jilly Cooper:
The Man Who Made Hus-
bands Jealous.
Rit almenns eðlis:
1. Jung Chang:
Wild Swans.
2. Alan Clark:
Diaries.
3. J. McCarthy 8i J. Morrell:
Some Other Rainbow.
4. W.H. Auden:
Tell MetheTruthabout Love.
5. Bill Bryson:
Neither here nor there.
6. Brian Keenan:
An Evil Cradling.
7. Robert Calasso:
The Marriage of Cadmus
and Harmony.
8- Russell Davis:
The Kenneth Williams
DÍaries.
9. Bob Monkhouse:
Crying with Laughter.
10. Brian Johnston:
More Views from the
Boundary.
(Byggt á The Sunday Times)
Danmörk
Skáldsöaur:
1. Peter Héeg:
Froken Smillas
fornemmelse for sne.
2. Dorothy L. Sayers:
Peter Wimsey i Oxford.
3. AliceWalker:
Andetemplet.
4. Troels Klovedal:
Oerne under vinden.
5. Dan Turéll:
Vrangede billeder.
6. Peter Hoeg:
Fortaellinger om natten.
7. Bret Easton Ellis:
American Psycho.
(Byggt á Politiken Sondag)
9.694.000 orð
um Churchill
Fyrir rúmum þrjátíu árum hóf
enski sagnfræðingurinn Martin Gil-
bert að aðstoða Randolph Churchill
við ritun ævisögu Winstons S.
Churchills, forsætisráðherra Breta í
síðari heimsstyrjöld. Áður en Ran-
dolph lést tókst þeim aö ljúka viö tvö
fyrstu bindi ævisögunnar, en þeim
fylgdu íjögur bindi af margháttuðum
skjölum sem tengdust efninu. Síðan
hélt Gilbert verkinu áfram - og er
enn að.
Á þeim tíma sem Gilbert hefur einn
séð um ritun ævisögunnar hafa sex
bindi séð dagsins ljós. Þeim fylgdu
níu bindi af skjölum og gögnum. Það
tíunda er væntanlegt í nóvember. Þá
veröur ævisaga þessi orðin samtals
22.643 blaðsíður eða 9.694.000 orð.
Og Gilbert er ekki búinn. Eftir er
að gefa út sex bindi til viðbótar næstu
þrjú til íjögur árin. Svo hefur hann
líka nýverið sent frá sér sérstaka bók
um þessa áratuga löngu leit sína að
Churchill. Sú heitir: In Search of
Churchill.
Dreymir ekki
Churchill
Segja má að Martin hafi varið mest-
um hluta starfsævi sinnar í að fara
1 gegnum skjöl og önnur gögn um
þennan eina mann. í nýlegu viðtali
við breska blaðið Financial Times
segist hann samt ekki dreyma kapp-
ann á nóttunni:
„Nei, það geri ég ekki. Ég tel mig
ekki haldinn neinni þráhyggju að því
er Churchill varðar. En ég verð veru-
lega æstur þegar ég les eitthvað um
Martin Gilbert.
Umsjón
Elías Snæland Jónsson
hann sem ég veit að er ósatt, og
stundum fáránlega ósatt, eða eitt-
hvað ipjög neikvætt sem ég veit að
er út í hött.“ Dæmi um slíkt segir
hann fullyrðingar um að Churchill
hafi verið stríðsóður kynþáttahatari.
Hann nefnir ýmis dæmi um vísvit-
andi rangfærslur í nýlegum ritum
þar sem Churchill sé ranglega borinn
sökum. En tekur fram að það sé ekki
hans verk að svara slíku: „Ég er ekki
verjandi hans. Mér er alls ekki skylt
að verja hann eða lýsa skoðunum
mínum þegar sumar þessara um-
deildu bóka um hann koma út.“
Churchill
var stórmenni
Martin Gilbert fellst þó á að hann
hafi sterkar taugar til Churchills:
„Ég tel að sumt af því sem hann
barðist fyrir og nýtti vinnudaga sína
til að koma í framkvæmd hafi skipt
miklu máli.“
- Að hann hafi verið stórmenni?
„Já, að hann hafi verið stórmenni.
Þess vegna ergir það mig mjög þegar
reynt er að níða niður lífsstarf hans.
Enda hef ég notað mikinn hluta ævi
minnar til þess að leiða í ljós hvert
þetta lífsstarf var.“
- Hvaða galla hafði Churchill?
„Hann skorti algjörlega næmi fyrir
afstöðu annarra. Sú var reyndin í
öllum þeim ráðuneytum sem hann
stýrði. Hann beitti öÚum brögðum til
að hafa sitt fram.“
Sagnfræðingur, sem hefur samið
stórvirki á við ævisögu Churchills,
hlýtur að velta sannleikanum fyrir
sér:
„Já, það er til sagnfræðilegur sann-
leikur," segir Gilbert. „En ef sann-
leikurinn er bygging þá grefur tvennt
undan henni. Annars vegar sjónar-
hornið, hins vegar skortur á sönnun-
argögnum. Ég trúi því aö til sé eitt-
hvað sem kalla mætti hina sönnu
sögu, en hún er ekki endilega sérlega
spennandi eða afhjúpandi. Hún er
ekki saga hins mikla samsæris eða
leyndarmáls."
Gilbert er óráðinn í hvað tekur við
eftir 3-4 ár þegar síöasta bindið um
ChurchiU kemur út. Hann er að leita
aö verðugu viðfangsefni.
Metsölukiljur
Bandaríkin
Skáldsögur:
1. Tom Clancy:
Without Remorse.
2. Michael Crichton:
A Case of Need.
3. John Grisham:
The Client.
4. E. Annie Proulx.
The Shipping News.
5. Scott Turow:
Pleading Guilty.
6. Judíth McNaught:
Perfect.
7. Jeffrey Archer:
Honor among Thieves.
8. John Le Carré:
The Night Manager.
9. Mary Higgins Clark:
l'll Be Seeing You.
10. Carl Hiaasen:
Strip Tease.
11. Winston Groom:
Forrest Gump.
12. John Grisham:
ATimetoKill.
13. Robert Ludlum:
The Scorpio lllusion.
14. Dominick Dunne:
A Season in Purgatory.
15. Kevín J. Anderson:
Dark Apprentice.
Rit almenns eðlis:
1. Thomas Moore:
Care of the Soul.
2. M. Scott Peck:
The Road Less Travetled.
3. Peter D. Kramer:
Listening to Prozac.
4. Bailey White:
Mama Makes up Her Mind.
5. Maya Angelou:
I Know why the Caged Bird
Sings.
6. Joan W. Anderson:
Where Angels Walk.
7. Susanna Kaysen:
GirL Interrupted.
8. Marc Cerasini:
O.J. Simpson: American Hero,
American Tragedy.
9. M. Hammer8iJ. Champy:
Reengineering the
Corporation.
10. Sophy Burnham:
A Book of Angels.
11. Wiliiam Shatner 8t C. Kreski:
Star Trek Memories.
12. Lewis B. Puller Jr.:
Fortunate Son.
13. Cornelius Ryan:
The Longest Day.
14. Peter Mayie:
A Year in Provence.
15. Beniamin Hoff:
The Tao of Pooh.
(Byggt á New York Tímes Book Reviow)
Vísindi
Ný svör við mikilli ráðgátu:
Góöur nætursvefn
er minnisbætandi
Svefninn veitir ekki bara hvild heldur eflir hann líka minnið.
Risastór
bautasteinn
í runna
Fomleifafræðingur nokkur
geröi merkilega uppgötvun þegar
hann fann sex metra háan bauta-
stein á hiiöinni í brómberjarunna
nærri Colpo á Bretagneskaga í
Frakklandi. Bautasteinninn er
höggvinn út í mannsmynd.
Bautasteinar af þessari gerð eru
afar fágætir og telja fomleifa-
fræðingar að stehm þessi eigi aö
tákna guðlega vem sem var dýrk-
uð á steinöid.
Steinninn var síðast notaður
sem gólfefni í grafhýsi og þytór
líklegt aö hann hafi lent þar
vegna heilagleika síns.
Nýtt gegn
geislavirkni
í mjólk
Fyrir tílstilii nýs efhis er nú
hægt aö fjariægja að minnsta
kosti 95 prósent geislavirks ses-
íums úr mjólk. Það þýðir að íbúar
S nágrenni Tsjemóbýl-kjamorku-
versins geta aftur fariö að drekka
mjólk án þess að eiga á hættu aö
fá krabbamein.
Mikiö magn geislavirks ses-
íuros fór í jarðveginn við kjarn-
orkuslysiö árið 1986 og hefur það
borist í kýmar með grasinu sem
þær bíta.
Efnið sem notaö er til aö fanga
sesíumið samanstendur af segul-
jámskjama sem umvafinn er
efhum sem sesíumeindimar iím-
ast við. Önnur efni í mjóltónni
sleppa.
„Þrátt fyrir allar hugmyndimar
sem við höfum gert okkur á undan-
fómum árþúsundum skilur enginn
hvers vegna við sofum. Það er einn
af stóm leyndardómum vísindanna.“
Þetta segir Terrence Sejnowstó,
taugavísindamaður við Salk-stofn-
unina í San Diego í Kalifomiu.
' En kannski eru svör við þessari
merkilegu spurningu á næsta leiti.
Að minnsta hafa tveir hópar vísinda-
manna komið fram með þá tilgátu
að svefninn gegni mikilvægu hlut-
verki fyrir minni okkar og getu okk-
ar til að læra. Frá þessu er sagt í
nýjasta hefti tímaritsins Science.
„Þetta er fyrsta Vísbendingin sem
getur leitt til nýs skilnings á því
hvemig svefninn getur orðið að liði
þegar maður endurskipuleggur
minni sitt um heiminn," bætir Terr-
ence Sejnowski við.
Rannsóknir sem vom gerðar á átt-
unda áratugnum höfðu sýnt fram á
aö ákveðin tegund svefnskerðingar
gat valdið * því að einstaklingar
mundu verr ákveðna atburði.
Vísindamenn við Weizman stofn-
unina í ísrael leiða hins vegar að því
líkur, í fyrsta sinn, í rannsókn sinni
nú að kunnátta eða fæmi, sem menn
læröu við endurtekningu, svo sem
eins og að spila á hljóðfæri, batnar
eftir góðan nætursvefn.
í ísraelsku rannsókninni var
tveimur hópum kennt sama sjón-
ræna verkefnið að kvöldi og fóru
þeir síðan strax eftir það að sofa.
Sumir þátttakendanna voru vaktir
upp með bjöUuhljómi í sextíu skipti
á nóttu á því stigi svefnsins sem er
draumlaus. Hinir voru truflaðir jafn
oft, en á svokölluðu REM-skeiði
svefnsins eða draumsvefni.
Þeir sem vom truflaðir í draum-
lausa svefninum bættu minni sitt
yfir nóttina en hinir sem voru trufl-
aðir í draumsvefni sýndu engar
framfarir.
Hin rannsóknin var gerð við Ari-
zona háskóla í Tucson og þar vom
rottur viðfangsefni vísindamarin-
anna. Niðurstöður þeirra vom að
starfsemi heilafmmna í sofandi rott-
um styrki hugsanlega minni dýr-
anna um nýja staði sem þau fá að
skoða.
Kengúra eins
og panda
Vísindamenn frá Ástralíu og
Indónesíu hafa uppgötvað nýja
spendýrstegund, frumstæða tijá-
kengúm sem sver sig i ætt við
pandabjöm í útliti. Dýrið fannst
á afskekkturn stað í Irian Jaya-
héraði í Indónesíu.
Dýrið er með poka, aiveg eins
og kengúaran, og það er svart og
hvítt að lit, rétt eins og panda-
björninn í Kína.
Stór karldýr af hinni nýju teg-
und vega um fimmtán tóió og þau
eru 1,2 metrar að iengd frá nef-
broddi og aftur úr.
Umhverfi
og fæðingar-
gallar
Umhverfið leikur stórt hlut-
verk þegar hættan á fæöingar-
göllum er annars vegar og flutn-
ingur í nýjan bæ dregur mjög úr
líkunum á að kona eignist tvö
börn með sömu fæöingargallana.
Þetta em niöurstöður norskrar
rannsóknar sem gerð var á lið-
lega níu þúsund mæðrum og
börnum þeirra.
Þaö kom m.a. í Ijós að hættan á
að annaö bamið hefði sömu fæð-
ingargalla og hið fyrsta var nærri
tólf sinnum meiri þegar móðirin
bjó á sömu slóöum á meðan á
meögöngu beggja barnanna stóð.
Umsjón
Guðlaugur Bergmundsson