Dagblaðið Vísir - DV - 06.08.1994, Blaðsíða 14

14
LAUGARDAGUR 6. ÁGÚST 1994
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EVJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: HÖRÐUR EINARSSON
Ritstjórar: JÖNAS KRISTJÁNSSON og ELLERT B. SCHRAM
Aðstoðarritstjóri: ELlAS SNÆLAND JONSSON
Fréttastjórar: JÓNAS HARALDSSON og GUÐMUNDUR MAGNÚSSON
Auglýsingastjórar: PÁLL STEFÁNSSON og INGÖLFUR P. STEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar: ÞVERHOLTI 11,
blaðaafgreiðsla, áskrift: ÞVERHOLTI 14, 105 RVlK. SlMI (91)63 27 00
FAX: Auglýsingar: (91 )63 27 27 - aðrar deildir:' (91 )63 29 99
GRÆN NÚMER: Auglýsingar: 99-6272 Askrift: 99-6270
AKUREYRI: STRANDG. 25. SlMI: (96)25013. BLAÐAM.: (96)26613.
FAX: (96)11605
Setning, umbrot, mynda- og plötugerð:
PRENTSMIÐJA FRJÁLSRAR FJÖLMIÐLUNAR HF„ ÞVERHOLTI 11
Prentun: ÁRVAKUR HF. - Áskriftarverð á mánuði 1400 kr. m/vsk.
Verð í lausasölu virka daga 140 kr. m/vsk. - Helgarblað 180 kr. m/vsk.
Fólkið og bankarnir
Bankar landsins hafa legið undir miklu ámæli hin síð-
ari ár vegna ógætilegra útlána. Töpuð útlán banka og
sjóða, og þar með glatað fé þjóðarinnar, nema samtals
mörgum tugum milljarða króna. Slíkar Qárhæðir eru svo
risavaxnar að almenningur á erfitt með að gera sér í
hugarlund hvílík sóun á verðmætum er hér á ferðinni.
Þessir miklu fjármunir hafa einkum glatast vegna lána
og fyrirgreiðslu til fyrirtækja í ýmsum atvinnugreinum
eða til einstakhnga sem staðið hafa, og standa margir
hverjir enn, í atvinnurekstri þrátt fyrir langa sögu tap-
rekstrar og gjaldþrota. Virðist oft með miklum ólíkindum
hversu langt bankar og sjóðir hafa stundum gengið í að
moka lánsfé 1 fyrirtæki og einstaklinga sem áttu ekkert
slíkt traust skilið og enduðu í gjaldþrotum upp á tugi eða
hundruð milljóna króna.
Bankamir hafa ekki síður verið í sviðsljósinu að und-
anfórnu vegna viðskipta sinna við almenning. En þar er
svo sannarlega ekki sömu gjafmildinni fyrir að fara.
Sú regla er fyrir löngu orðin almenn að vinnuveitend-
ur leggi laun starfsmanna sinna inn á svokallaða launa-
reikninga. Yfirleitt er um að ræða ávísanareikning eða
almenna sparibók sem launamaðurinn hefur hjá við-
skiptabanka sínum.
Bankamir hafa nú tekið sig saman um að gera það
fokdýrt fyrir launafólk að nota slíka reikninga. Þannig
kostar 745 krónur að nota hvert einasta tékkhefti. Nokkm
ódýrara er að nota nýju debetkortin en fjölmargir aðilar
í verslun og þjónustu taka ekki við þeim.
Launareikningum í bönkum fylgir yfirleitt heimild til
reglulegs yfirdráttar. Þar em vextir mjög háir. Sam-
kvæmt ritinu Hagtölur mánaðarins, sem gefið er út af
Seðlabankanum, er raunávöxtun á yíirdráttarlánum
miðað við 90% nýtingu um 14%.
Fyrr í sumar birtust í DV útreikningar á því hvað það
kosti tékkareikningshafa að nýta ávísanareikninga sína
núna með sama hætti og áður. Kostnaður við tékkhefti,
færslu tékkanna í bönkum og 50 þúsund króna yfirdrátt-
arheimild var talinn um 15 þúsund krónur á mann á
ári. Þar sem tékkareikningshafar em um 100 þúsund
yrðu heildartekjur bankanna því um hálfur annar millj-
arður.
Með þessa stórfelldu gjaldtöku í huga mætti ætla að
bankamir hefðu efni á því að greiða einhverja raunvexti
til þeirra launþega sem láta peninga sína hggja í styttri
eða lengri tíma á launareikningum sínum. En samkvæmt
áðumefndu riti Seðlabankans er því ekki að heilsa. Þvert
á móti þarf launafólk í reynd líka að borga bankastofnun-
um fyrir að fá að „ávaxta“ spariféð sitt á almennum spari-
bókum eða ávísanareikningum.
Ástæðan er sú að svonefnd raunávöxtun innstæðna á
almennum sparibókum og almennum tékkareikningum
er neikvæð. Vextimir em mun minni heldur en verðbólg-
an, sem þó er í algjöru lágmarki. Samkvæmt Hagtölum
mánaðarins em raunvextir á almennum sparibókum
neikvæðir um aht að 1,3% og á almennum ávísanareikn-
ingum um aht að 1,7%
Hér er að sjálfsögðu verið að kjöldraga almennt launa-
fólk með ósvífnum hætti. Launþegar em gjörsamlega
vamarlausir af þeirri einföldu ástæðu að raunveruleg
samkeppni er ekki enn fyrir hendi í bankastarfsemi hér
á landi. Þótt Neytendasamtökin hafi reynt að bera hönd
fyrir höfuð neytenda í þessum efnum hefur það þvi mið-
ur borið htinn árangur th þessa.
Ehas Snæland Jónsson
Milosevic
reynir að fóma
Karadzic
Fyrir mánuði varð ljóst aö Slobod-
an Milosevic Serbíuforseti hefur
komist að þeirri niöurstöðu að sér
sé fyrir bestu að láta Radovan
Karadzic, foringja Bosníu-Serba, og
nánustu samstarfsmenn hans sigla
sinn sjó. Meira gagn verði ekki af
þeim haft og aðrir verði að koma
til ef ekki eigi að tefla serbneskum
langtímamarkmiðum í hættu.
Nokkuð er um liðið síðan Milo-
sevic bauð Karadzic birginn með
því að taka að skipuleggja deildir
úr sínum eigin flokki, Sósíalista-
flokki Serbíu, á yfirráðasvæði
Serba í Bosníu. Þegar Karadzic
kom til Belgrad af síðasta fundi um
friðargerð í Bosníu meö Sambands-
hópi stórveldanna í Genf neitaði
MUosevic að hitta hann og fundi
hans með fréttamönnum var aldrei
þessu vant ekki sjónvarpað.
Samtímis tóku ríkisfjölmiðlar
Serbíu, eitt helsta valdatæki
Milosevics, að draga upp mynd af
Karadzic gerólíka þeirri sem áður
hafði verið sýnd. Nú var tekið að
skýra frá alræmdri spilafíkn hans
og hvemig hann hefur gert sér
stríðið að féþúfu. Sjónvarpið sýndi
í fréttum myndir af stórhýsunum
sem Karadzic hefur keypt í Belgrad
fyrir fjölskyldu sína og aðra ætt-
menn. Stuldur herforustu Bosníu-
Serba á þúsundum Volkswagen-
Golf bíla úr verksmiðju nærri
Sarajevo varð allt í einu fréttnæm-
ur, löngu eftir að hann átti sér stað.
Karadzic og nánustu samstarfs-
menn hans fengu það óþvegið hjá
Pohtika, einu aðalmálgagni Milo-
sevics: „Til eru þeir sem vilja halda
stríðinu áfram hvað sem það kost-
ar, meðal annars vegna þess að þaö
er eini útvegur þeirra til að halda
áfram að auðgast og safna stríðs-
gróða, og máska líka til að breiða
yfir stríðsglæpi sem gætu sett þá á
sakamannabekk."
Mánuðinn síðan þessi afstaða var
látin í ljós í- Belgrad hefur þing
Bosníu-Serba í Pale þrívegis hafnað
friðartillögu Sambandshóps utan-
ríkisráðherra Bandaríkjanna,
Bretlands, Frakklands, Rússlands
og Þýskalands, nú síðast með yið-
auka um að bera málið undir cills-
herjaratkvæði á yfirráðasvæði
sínu 27. og 28. þessa mánaðar. ÖIl-
um er ljóst að við ríkjandi aðstæður
ráða Karadzic og menn hans niður-
stöðu slíkrar atkvæðagreiðslu, svo
þetta er ekkert annað en tilraun til
að vinna tíma.
Sambandshópurinn hafði líka
fyrir síðasta fund í Pale lagt drög
að viðbrögðum við endanlegri synj-
un af hálfu Karadzics og hans
manna. Þar er efst á blaði að herða
um allan helming viðskiptabann
gagnvart bakhjarh Bosníu-Serba,
Radovan Karadzic á þingfundi i Pale, þar sem hann taldi líklegt að lýst
yrði yfir striðsástandi, en við það fengi herstjórn hans alræðisvald.
Símamynd Reuter
banni á öllum útflutningi þangað
nema á matvælum og lyfjum.
Með þessum ráðstöfunum ofan á
atlöguna að Karadzic og nánustu
samstarfsmönnum hans hefur
Milosevic gengið svo langt að ekki
verður aftur snúiö. Tengshn við
Serbíu, sem eru ástæðan fyrir bar-
áttu Bosníu-Serba, eru orðin háð
því að þeir losi sig við forustu
Karadzics.
Hann og herstjóri hans, Ratko
Mladic, bregðast vafalaust við með
því að magna hernaðaraðgerðir á
ný. Það yrði ráð þeirra til að takast
á við Mhosevic um hvor aðili fái
unnið serbneskan þjóðarmetnað og
þjóðemisofstæki á sitt band.
Þar að auki er herstjórn Bosníu-
Serba akkur í að sýna hernaðar-
mátt sinn, sér í lagi gagnvart lítt
vopnuðu friðargæsluhði SÞ, meðan
ríkin í Sambandshópnum hafa ekki
enn gert upp hug sinn um hvernig
bregðast skuh við synjuninni á
friðargerð. Enn er ágreiningur
maðal stórveldanna, bæöi um loft-
árásir á árásarstöðvar Serba og
afléttingu vopnasölubanns af
Bosníustjóm.
Fyrir síðustu stjórnmálaatburði
höföu Serbar þegar tekið fyrir sam-
göngur við Sarajevo og fært sig upp
á skaftið í hernaðaraögerðum á
friðlýstu svæðunum þar og við
Gorazde. Bosníustríðið heldur því
áfram, jafnt á vígvelh og stjórn-
málasviði.
Magnús Torfi Ólafsson
Erlend tíðindi
Magnús Torfi Ólafsson
Serbíu og Svartfjallalandi sem
mynda leifamar af gömlu Júgó-
slavíu.
Mhosevic leitast við af fremsta
megni að afstýra því að th slíks
komi, enda var afnámi viðskipta-
þvingana heitið stig af stigi féllust
aðhar í Bosníu á friðartillögumar.
Serbíuforseti lýsti því yfir í vikunni
að synjun á friðargerð væri glæpur
gegn ahri serbnesku þjóðinni. Þeg-
ar sjálfskipaða þingiö í Pale hafði
þá aðvömn að engu lýsti Serbíu-
stjórn yfir slitum á öllum pólitísk-
um og efnahagslegum tengslum viö
yfirráöasvæði Serba í Bosníu og
Skoðanir annarra
Einkavæðing
„Einkavæðing getur átt vel við ef hún lendir í
samkeppnisstöðu eða brýtur upp einokunarstöðu.
En einkavæðing lesta og fólksflutningabifreiða hefur
þá áhættu í fór með sér að verða einokunarfyrirtæki
sem enginn getur stýrt.“
Ur forystugrein Politiken.
Þurfa hjálp strax
„Hvernig stendur á því að svo langan tíma tekur
fyrir iðnríki heims að koma mat, lyfjum og búnaði
til nauðstaddra flóttamanna í Rúanda? Um leið og
neyð flóttamanna vofði yfir fóru hjálparstarfsmenn
að tala um að útvega þyrfti hreint og ómengað vatn.
Bandaríkin bragöust skjótt við og sendu fireinsibún-
að th að hreinsa mihjónir htra af vatni á hverjum
degi. En hjálparstarfsmenn kvarta undan þvi að lítið
gagn sé að því ef ekki eru til farartæki th að koma
vatninu á réttan stað. Sama máli gegnir um matvæla-
sendingar, þær virðast vera nægar, en hvorki mann-
afli né farartæki til að dreifa þeim.“
Úr forystugrein New York Times 4. ágúst.
Ekki hjálpa Rússum
„Sovétríkin „þurftu“ á kjarnorkuvopnum að
halda th þess að vega upp á móti áhrifum Bandaríkja-
manna; hvers vegna þurfa Rússar nú á þeim að
halda? Ef Rússar hafa ekki rétt á því að eiga kjarn-
orkuvopn og þurfa ekki á þeim að halda höfum við
allan rétt til að segja að við útvegum þeim ekki fjár-
magn á meðpn þeir eyða því í að viðhalda kjamorku-
vopnabirgðum sínum.“
Úr forystugrein í Hudson Briefing Paper 4. ágúst.