Dagblaðið Vísir - DV - 17.09.1994, Side 12

12
LAUGARDAGUR 17. SEPTEMBER 1994
Erlend bóksjá
Metsölukiljur
Bretland
Skáldsögur:
1. Joanna Trollope:
A Spanish Lover.
2. Danielle Steel:
Vanished.
3. Michael Crichton:
Disclosure.
4. William Boyd:
The Blue Afternoon.
5. Scott Turow:
Pleading Guilty.
6. Tom Clancy:
Without Remorse.
7. John Grisham:
The Client.
8. Patricia D. Cornwell:
Cruel and Unusual.
9. Sebastian Faulks:
Birdsong.
10. Roddy Doyle:
Paddy Clarke Ha Ha Ha.
Rit almenns eölis:
1. Andy McNab:
Bravo Two Zero.
2. Terry Waite:
Taken on Trust.
3. Jung Chang:
Wíld Swans.
4. W.H. Auden:
Tell Me the Truth about Love.
5. J. McCarthy & J. Morrell:
Some Other Rainbow.
6. Alan Clark:
Diaries.
7. Bíll Bryson:
The Lost Continent.
8. Brían Keenan:
An Evil Cradling.
9. Bill Bryson:
Neither here nor there.
10. Nick Hornby:
Fever Pitch.
(Byggt á The Sunday Times)
Danmörk
Skáldsögur:
1. Peter Eloeg:
Froken Smillas
fornemmelse for sne.
2. Jan Guillou:
0je for oje.
3. Fay Weldon:
Farlíge aspekter.
4. J. Campion 8i K. Pullinger:
The Piano.
5. Dan Turéll:
Vrangede billeder.
6. Johannes Mollehave:
Læsehest med aeselörer.
7. Emma Gad:
Takt og Tone.
(Byggt á Politiken Sondag)
6 sögur keppa
um Bookerinn
Eftir tæpan mánuö verður gert
heyrumkunnugt í London hvaða
skáldsaga hlýtur eftirsóttustu bók-
menntaverðlaun Bretlands. Þau eru
kennd við Booker-fyrirtækið. Verð-
launafjárhæðin er 20 þúsund sterl-
ingspund (ríflega 2 miUjónir ís-
lenskra króna). í fyrra hlaut írski
rithöfUndurinn Roddy Doyle Booker-
inn fyrir skáldsöguna „Paddy Clarke
Ha Ha Ha“ en hún hefur selst eins
og heitar lummur síðan.
Dómnefnd hefur nú skilað af sér
lista yfir sex skáldsögur sem koma
til greina sem sigurvegari þessa árs.
Hægt er að tilnefna nýjar skáldsögur
sem samdar eru á ensku af höfund-
um innan breska samveldisins.
Að þessu sinni fékk nefndin 130
skáldsögur til að lesa og velja úr. Sú
vinna fór misjafnlega í dómnefndar-
menn. Formaöurinn taldi að minnsta
kosti ástæðu til að vekja á því at-
hygli að lestur skáldsagna nútímans
væri „þrekraun" mikil.
Af skáldsögunum sex virðast mest-
ar væntingar bundnar við „The Fold-
ing Star“ eftir Alan Hollinghurst sem
starfar við bókmenntablaðið TLS.
Hann fæddist árið 1954 og sendi
fyrstu skáldsöguna frá sér 1988. Hér
segir hann frá Edward Manners,
enskukennara sem fer frá Englandi
til flæmskrar borgar að kenna þar
tveimur drengjum ensku. Hann
verður ástfanginn af öðrum þeirra,
Luc, sem er 17 ára, og lýsir sagan
sambandi þeirra.
Tveir Skotar
Höfundar tveggja þessara sex
skáldsagna koma frá Skotlandi.
Annar þeirra er James Kelman
Síðasti Bookerverðlaunahafinn:
Roddy Doyle.
Umsjón
af ýmsu tagi. „The Ocean of Time“
er sjötta skáldsaga hans. Hún gerist
á Orkneyjum og lýsir dagdraumum
Thorfjnns Ragnarson, smábónda-
sonar sem fer í huganum aftur til
þeirra tima þegar víkingar og önnur
hraustmenni létu til sín taka. Og
kemst að þeirri niðurstööu að nútím-
inn sé að vinna óbætanlegt skemmd-
arverk á orkneysku samfélagi.
Frá Sri Lanka
og Zansibar
Elías Snæland Jónsson
sem fæddist í Glasgow árið 1946 og
hefur unnið til margvíslegra verð-
launa fyrir ritstörf. „How Late It
Was, Hów Late“ heitir nýja skáldsag-
án hans. Þar rekur hann eina viku í
lífi Sammys Samuels, róna í
Glasgow. Sá vaknar timbraður á
víðavangi og lendir í átökum við
lögguna sem - stingur honum inn.
Þegar hann kemst til rænu á ný í
fangaklefanum hefur hann misst
sjónina.
Hinn Skotinn er George Mackay
Brown. Hann fæddist á Orkneyjum,
stundaði nám í Edinborg og hóf rit-
höfundaferil sinn árið 1954. Síðan
hefur hann samið fjölmargar bækur
Höfundar tveggja tilnefndra bóka
eru langt að komnir.
Romesh Gunesekera fæddist árið
1954 í Sri Lanka og ólst upp þar og á
Filippseyjum en býr nú í London.
„Reef ‘ er fyrsta skáldsaga hans. Hún
gerist í Colombo fyrir þremur ára-
tugum eða svo og lýsir samskiptum
auðugs manns, Salgado, og ungs
þjóns. Sumir segja söguna minna
nokkuð á „Dreggjar dagsins" eftir
Kazuo Ishiguro.
Abdulraxak Gurnah fæddist á
Zansibar árið 1948 en kennir nú bók-
menntir í Kent. „Paradise" er fjórða
skáldsaga hans og fjallar um þræl-
dóm. Yusuf er seldur barn að aldri
til arabísks kaupmanns. Þegar hann
vex úr grasi gerir hann sér grein fyr-
ir því að Afríka hefur glataö frelsi
sínu engu síður en hann sjálfur.
Loks er ónefnd Jill Paton Walsh
sem er 57 ára. Hún borgaði væna
upphæð fyrir að fá „Knowledge of
Angels" gefna út í Bretlandi - eftir
að 14 forlög höfðu hafnað sögunni
sem gerist á spænskri eyju á miðöld-
um og er öðru fremur saga hug-
mynda.
Metsölukiljur
Bandaríkin
Skáldsögur:
1. Winston Groom:
Forrest Gump.
2. Tom Clancy:
Without Remorse.
3. Stephen King:
Nightmares & Dreamscapes.
4. Laura Esquivel:
Like Water for Chocolate.
5. Peter Hoeg:
Smilla's Sense of Snow.
6. E. Annie Proulx:
The Shipping News.
7. John Grisham:
The Client.
8. Phillip Margolin:
Gone, but not Forgotten.
9. Tom Clancy:
Clear and Present Danger.
10. Michael Crichton:
A Case of Need.
11. Catherine Coulter:
The Wyndham Legacy.
12. Jack Higgins:
Thunder Point.
13. Judith Michael:
Pot of Gold.
14. Scott Smith:
A Simple Plan.
15. Cormac McCarthy:
All the Pretty Horses.
Rit almenns eðlis:
1. Thomas Moore:
Care of the Soul.
2. M. Scott Peck:
The Road Less Travelled.
3. Ann Rule:
You Belong to Me.
4. Bailey White:
Mama Makes up Her Mind.
5. Maya Angelou:
I Know why the Caged Bird Sings.
6. Joan W. Anderson:
Where Angels Wálk.
7. Susanna Kaysen:
Girl, Interrupted.
8 Peter D. Kramer:
Listening to Prozac.
9. Sophy Burnham:
A Book of Angels.
10. M. Hammer & J. Champy:
Reengineeríng thB Corporation.
11. Benjamin Hoff:
The Tao of Pooh.
12. Karen Armstrqng:
A History of God.
13. Gail Sheehy:
The Silent Passage.
14. Peter Mayle:
A Year in Provence.
15. Cornel West:
Race Matters.
(Byggt á New York Tímes Bpok Review)
Vísindi
MS er víkingasjúkdómur
- nýjar rannsóknir mýliskaða benda til norræns uppruna
Nýjustu rannsóknir benda til aö sjúkdómurinn MS eða mýliskaði sé upprunn-
inn á Norðurlöndum og hafi fyrst borist um heiminn með víkingum.
Fljúgandi
furðuhlutur
afhjúpaður
Bandariski flugherinn hefur nú
upplýst að hann hafi átt „fljúg-
andi furðuhlut" sem féii til jarðar
í Roswell í New Maryland í
Bandaríkjunum áriö 1947. Um
var að ræða sérstakan loftbelg
sem nota átti til njósna um vig-
búnað Sovétmanna.
Roswell-furðuhluturinn hefur
lengi verið talinn helsta sönnun-
in fyrir tilvist lífs úti í geimnum.
í nærri hólfa öld hafa gengiö
tröllasögur um aö í Roswell hafi
fundist lík íjögurra geimvera en
aö flugherinn haíl eyðilagt öll
sönnunargögn.
Nú eftir fall Sovétríkjanna þyk-
ir yíirvöldum hins vegar ekki
lengur ástæða til að þræta fyrir
það sem kom til jarðar í Roswell
fyrir 46 árum.
Fagrar konur eru í öllum aðai-
atriðum eins hvar sem er í heim-
inum. Eða í þaö minnsta er
smekkur manna á fegurð eins
hvort sem þeir búa í Evrópu,
Asíu eða Afríku.
Með þvi að láta tölvu bera sam-
an andlit fegurstu kvenna af ýms-
um kynþáttum hefur komið í ijós
að þær eru mjög líkar. Augun eru
stór, kinnbeinin há og varir
þykkar.
Þessi niðurstaða bendir til að
fegurð sé ekki afstæö og að hvar-
vetna i heiminum hafi fólk sama
fegurðarskyn.
Alþjóðlegur hópur vísindamanna
hefur komist að þeirri niðurstöðu að
MS-sjúkdómurinn sé norrænn að
uppruna og hafi fyrst borist um
heiminn með víkingunum. Á 19. og
20. öld hafi norrænir menn svo í enn
ríkari mæli flutt þennan lífshættu-
lega sjúkdóm milli heimsálfa.
Uppgötvunin var kynnt á MS-
ráðstefnu í Ósló nú í vikunni og vakti
að vonum athygli. MS hefur ýmist
verið kallað heila- og mænusigg eða
mýhskaði hér á landi. Þetta er hæg-
fara, langvinnur taugasjúkdómur.
Hann einkennist af sköddun á svo-
kölluöu mýli, fituslíðri sem umlykur
taugaþræði í miðtaugakerfinu og
veldur truflun á taugaboðum.
MS eða mýhskaði leggst oftast á
fólk milli tvítugs og fertugs. Fyrstu
einkenni eru sjóntruflanir en í kjöl-
farið fylgir dofi í útlimum og síðar
lömun. Sjúkdómurinn er ólæknandi
en vísindamenn deila um orsök hans.
Sumir læknar vilja rekja mýh-
skaða til veiru en aðrir telja hann
arfgengan, í það minnsta á þann hátt
að umrædd veira hefur ekki áhrif á
þá sem hafa hlotið í vöggugjöf mót-
stöðu gegn henni.
Víðtækar athuganir á útbreiðslu
sjúkdómsins benda til að hann sé
nær eingöngu bundinn við fólk sem
á ættir aö rekja til Norðurlanda.
Einnig er fólki af ættum parþa á Ind-
landi hætt við að sýkjast. Parþar eru
af indó-evrópskum uppruna líkt og
Norðurlandabúar. Upphafs sjúk-
dómsins gæti því verið að leita í for-
sögu þessara þjóðflokka. Einkum
grunar vísindamenn að mýliskaði
hafi orðiö til við stökkbreytingu í
arfbera endur fyrir löngu.
Ekki veóur heldur
víkingar
Eitt sinn var taliö að sjúkdóminn
mætti rekja til veðurfars vegna þess
að fólki í tempruðu eða köldu lofts-
lagi er hættara við að veikjast en
öðrum. Þessi kenning þykir nú af-
sönnuð því t.d. Grænlendingar og
samar fá ekki mýliskaða en norræn-
ir menn búsettir í heitum löndum fá
hann, líkt og heima hjá sér.
Mýliskaði er þekktur á öllum Norö-
urlöndunum. Hann leggst t.d. þungt
á Norðmenn og í sumum einangruð-
um byggðum í Noregi er hann mjög
útbreiddur. Þetta bendir enn frekar
til þess að sjúkdómurinn hafi herjað
á gömlu víkingana.
Á Óslóar-ráðstefnunni var það nið-
urstaða vísindamannanna að rétt
væri að leggja áherslu á að rannsaka
þátt erfðanna í útbreiðslu mýliskaða.
Þar kann að leynast lykillinn að
lausn gátunnar um orsök sjúkdóms-
ins. Fyrst þegar þeim áfanga er náð
má búast við að lækning finnist.
Þrívítt
lyktarskyn
Dýrafræðingar hafa fundið ut
að eiturslöngur skynja iykt í
þrívídd. Þar með er komin skýr-
ing á því af hverju slöngur hafa
klofna tungu.
Slöngurnar nota tungubrodd-
ana tvo til að meta fjarlægð og
stefnu á næstu lykt rétt eins og
tvö augu duga betur en eitt til að
átta sig á fjarlægðum.
Með þessu er einnig fengin
skýring á því af hverju slöngur
reka tunguna í sífellu út í loftið
þegar þær hreyfa sig. Þær eru að
þefa uppi íjarlægðir.
Órangútan
skarpastur
Margt bendir til að órangút-
anapar séu gáfaöri en aðrir apar,
að manninum frágengnum. Nýj-
ar rannsóknir sýna að gáfur ór-
angútana eru meiri en lifnaðar-
hættir þeirra benda til.
Samfélög órangútana eru ein-
_ faldari en samfélög margra ann-
' arra apa. Þetta stafar ekki af treg-
um gáfum heldur af því að þeir
eru meiri einfarar en aðrir apar.
Órangútan er t.d. gáfaðari en
simpansinn, sem til þessa hefur
verið talinn ganga manninum
næst í skarplegri hugsun. Þvi er
kominn timi til að órangútan fái
uppreisn æru og verðugan sess í
öðru sæti í félagi apanna.
Umsjón
Gísli Kristjánsson