Þjóðviljinn - 06.01.1989, Blaðsíða 6

Þjóðviljinn - 06.01.1989, Blaðsíða 6
Suðumes eins og kirkjugaröur Hf Sandgerði* \ jgtf. KerflavíkÍ ^^- +K Hvaisn^^f^f ^at Hafnír^K'rkiuvo8ur^\^A- O- A'^Gríndavi o * Heykianes' Staáof Sjávarútvegur á Suðurnesjum man sinn fifil fegurrí en hann er f dag og virðist fátt benda til að hann eigi sér viðreisnar von nema komi til hugarfarsbreyting meðal íbúa og ráðamanna bæjar- og sveitarfélaga að ógleymdum þeim sem kjörnir hafa verið til að gæta hagsmuna svæðisins á Alþingi. Svo virðist sem hernám hugar- farsins ásamt þeim efnahags- legum ávinningi sem Suðurnesja- menn hafa af vinnu sinni hjá ís- lenskum aðalverktökum, hern- um og Flugleiðum uppá Kefla- víkurflugvelli sé sá þröskuldur sem öll viðleitni til eflingar sjá- varútvegs á Suðurnesjum strand- Oto--iif'>löarður Sandgerði* ¦ \ Kefla vt'k. >.** H* .Vogar "Hvaisna^^Hl^ ' -. , if nerm •¦*#¦»£ „ s"'»a Njarðvlk Q * ^ ¦ v>- *Æpndifí * o * »_*.; T#>' StSSöf XefkJ&tes ar á. fbúarnir vilja fremur vinna hjá þessum aðilum en í sjávarút- vegi og finnst heldur ekkert at- hugavert við það að herinn gangi í stofnanir og hús og spreði út jólagjöfum, enda kannski búnir að gleyma hinu fornkveðna í Hávamálum um að æ sér gjöf til gjalda. Bæjarstjóranum í Kefla- vík finnst heldur enginn munur vera á hvort hann fái gjafir frá hernum eða frá Kiwanisklúbb. Fast þeir sóttu sjóinn Upphaf og þróun þéttbýlis- myndunar á Suðurnesjum hér fyrr á tímum var í beinu samhengi við eflingu sjávarútvegsins á svæðinu og urðu Suðurnesja- menn þekktir um land allt fyrir mikla og gjöfula sjósókn enda stutt á fengsæl fiskimið. Hver hefur til dæmis ekki sungið við raust einhvern tíma lagið: Suður- nesjamenn, fast þeir sóttu sjóinn osfrv. En frá því bandaríski herinn tók sér bólfestu á Miðnesheiðinni og girti hana af, hefur hjól sjávar- útvegsins sífellt hægt á sér og nú er svo komið að ekki fást starfs- menn til vinnu í sjávarútveginum vegna þess að allir sem vettlingi geta valdið telja hag sínum best borgið í vinnu innan girðingar hjá hernum og hermanginu. Hornreka í kerf inu Þetta nábýli við herinn hefur valdið sjávarutvegnum á svæðinu miklum skakkaföllum. Ekki að- eins í atgervisflótta frá atvinnu- Sjávarútvegurinn kominn aðfótumfram. Nábýlið við bandaríska herinn á Miðnesheiði og starfsemina á Keflavíkurflugvelli sogar að sér starfsfólkfráfisk- vinnslunni og hefurgert íáratugi. Miljóna vanskil á hlutafjárloforðum við Útgerðarfélagið Eldey. Fisk- markaðurinn orðinn sá stœrsti á landinu veginum heldur einnig í viðhorf- um hins opinbera til Suðurnesja. Logi Þormóðsson hjá Trosi í Sandgerði og formaður Fisk- markaðs Suðurnesja sagði að þegar uppbygging sjávarútvegs- ins fór fram út um álla strönd í upphafi áttunda áratugarins sem kennt hefur verið við skuttogara hafi Suðurnesin ekki verið skil- greind sem hluti af landsbyggð- inni hjá því opinbera. Af þeim sökum var engu fé veitt til upp- byggingar sjávarútvegs á Suður- nesjum úr opinberum sjóðum og svo er enn. Afhverju Suðurnesin voru skilin eftir er skýrt á þann veg að nábýlið við herinn hafi þótt næg- ur búhnykkur fyrir íbúana og þess- vegna ekki verið þörf á sérstöku átaki til eílingar sjávarútveginum þar. Enda fór það svo þegar flest fiskvinnslufyrirtæki landsins yfir- gáfu kofaþyrpingar þær sem hýstu fyrirtækin þar á undan og í nýtískuleg og glæsileg húsakynni til að svara kröfum tímans á Bandarikjamarkaði voru fyrir- tækin á Suðurnesjum skilin út- undan og sjást þess merki enn þann dag í dag. Sandgerði» \. . •&$ t , - nrs^t • Stap, •v^a' Hafn.r*"*'"*^' \&r Reykjam '**r Sfadur Á þessum tíma þegar lánsfé var ódýrt og ekki verðtryggt var fé ausið í fiskvinnslufyrirtæki lands- ins enda varð uppbyggingin hröð og gekk undir nafninu Byggða- stefna. í dag er Kerfið enn við sama heygarðshornið. Byggðast- ofnun og aðrar ríkisstofnanir virðast eiga auðvelt með að lána til uppbyggingar sjávarútvegs fyrir vestan, norðan og austan en ekki til fyrirtækja áSuðurnes- jum. Frá því Kvótinn var sam- þykktur 1984 hefur Kerfið stutt við bakið á fyrirtækjum frá svon- efndri landsbyggð til að kaupa skip og kvóta sem talinn er nema allt að 20 þúsund þorskígildum og munar um minna frá Suður- nesjum. í fyrra lokuðu eða urðu gjald- þrota rúmlega tugur fiskvinnslu- fyrirtækja á Suðurnesjum með tilheyrandi atvinnuleysí fyrir fjöl- da fólks og þrengingar hjá við- komandi sveitarfélögum. „Að ganga um þéttbýlissvæðin hér sem áður voru full af iðandi starf- semi fiskvinnslufyrirtækja er nú eins og að ganga í gegnum kirkju- garð," sagði Logi Þormóðsson. Spyrnt við fótum Á árinu 1987 þótti keyra um þverbak þegar Útgerðarfélag Akureyringa hf. á Akureyri keypti Dagstjörnuna frá Suður- nesjum og vegna kvótalaganna hækkaði kvóti skipsins um hundruð tonna við það eitt að flytjast frá suðursvæði til norður- svæðis. Þá vöknuðu margir af værum þyrnirósarsvefni og þing- menn kjördæmisins fóru meira að segja að berja sér á brjóst og gerðust háværir í fjölmiðlum. Fast var sótt að stjórnvöldum að útskáiaf^Gardu,. Sandgerði» Keflav«c_ Hva.an^'t*^ .^° Hí *K <+ Kirkluvofiur Hafnir* <, ». ~¥ ' Staiur Keykjanes breyta þessu svínaríi og fékkst lít- ilsháttar breyting til jafnaðar þegar lögin um fiskveiðistjórnun voru endurskoðuð og samþykkt f ársbyrjun 1988. Engu að síður er mikill munur á hvort gert er út frá suðursvæði eða frá norðursvæði enn þann dag í dag, og til að út- vega sér viðbótarkvóta kaupa út- gerðarmenn fyrir vestan, norðan og austan upp skip frá Suðurnesj- um og sökkva þeim síðan. Útgerftarffélagið Eldey Þann. 1. desember 1987 var stofnað Útgerðarfélagið Eldey með stuðningi einstaklinga, fyrir- tækja og bæjar- og sveitarstjórna á Suðurnesjum, og eftir mikla hlutafjárherferð þar sem skóla- fólk gekk í hús til að safna hlutafé fengust loforð fyrir 100 miljón krónum. Með það í vegarnesti voru keyptir tveir vertíðarbátar, Eldeyjar-Hjalti og Boði, í árs- byrjun 1988. Tilgangurinn með stofnun Útgerðarfélagsins á breiðum grundvelli var að kaupa fiskiskip til að auka hráefnis- framboð til fiskvinnslufyrirtækja á svæðinu en síðast en eícki síst til að efla sjávarútveg á Suðurnesj- um. Það sem af er hefur útgerð bátanna tveggja gengið vonum framar en ekki er sömu sögu að segja frá efndum þeirra sem lof- uðu, skriflega eða munnlega, að veita fé í fyrirtækið. Virðist sem Suðurnesjamönnum sé meira til lista lagt en að standa við gefin loforð þegar sjávarútvegur er annars vegar. Þrátt fyrir ítrekað- ar tilraunir til að innheimta hlut- aféð hefur það ekki náðst inn og eru einstaklingar og fyrirtæki í tugmiljóna vanskilum við félagið sem kemur sér afar illa fyrir rekstur þess og frekari farmtíðar- áform. Er nú svo komið að stjórn fyrir- tækisins íhugar í fullri alvöru að selja annan bátinn ef ekki rætist úr um skilvísi Suðurnesjamanna, enda aldrei ætlunin að Eldey hf. yrði rekið eins og hvert annað út- gerðarfyrirtæki fram í rauðan dauðann hvernig sem á gengi. Heldur fyrst og fremst sem fyrir- tæki sem flestra Suðurnesja- manna til að efla sjávarútveg á svæðinu. Enginn skilningur Jón Norðfjörð stjórnarfor- maður Útgerðarfélagsins Eldeyj- ar sagði aðspurður um skýringar á þessum vanefndum á hlutafjár- loforðum sveitunga sinna að það væri fyrst og fremst vegna þess að ekki væri nægilegur skilningur meðal þeirra á nauðsyn á eflingu OtaMfaí** flarður Slfi(*|erdí* ¦ ¦ \ Kefiavík-. ^jí Hvalanas* ., . * nefr »X •*><»¦ SMfi.es- ~ Njardv(k H3fni^.K'f<jyv°8u' \^ A VV m' Kefkianes " Stáiur siávarútvegs á Suðurnesjum. Astæðan fyrir því væri aðallega vegna nábýlisins við herinn sem væri búinn að menga hugarfar íbúanna svo mikið að þeir væru búnir að gleyma hversu mikil- vægur sjávarútvegurinn gæti ver- ið fyrir byggðarlögin eða hirtu ekki um hann af sömu ástæðu. Þá eru forráðamenn Eldeyjar vonsviknir með stuðning frá þingmönnum kjördæmisins við uppbyggingu sjávarútvegsins á Suðurnesjum. Þeir hafa verið fljótir til þegar viss mál hafi kom- ið upp ss. skipaskiptin margfrægu og önnur hliðstæð mál. Sá stuðn- ingur hefur þó rist af ar grunnt og þá helst til að auglýsa sjálfan sig fremur en að snúa þróuninni við með raunhæfum aðgerðum. Fiskmarkaður Suðurnesja Þegar almennt fiskverð var gefið frjálst á miðju sumri 1987 og fiskmarkaðir voru stofnaðir fylgdu Suðurnesjamenn í kjölfar- ið um veturinn og stofnuðu Fisk- Ofskálar*»Qaréur Sandgerði* Keflavík Hvafsnes+? Stafnes' " Njardvík ö Hafnir*M<,rkiuv08Ur^\^1J ' ^^p^ #UCJ > ÉÁ-^»wmdav Keykjanes ' StaAur markað Suðurnesja. Hefur rekst- ur hans gengið vel og eftir upp- gjör síðasta árs er hann ótvírætt orðinn sá stærsti á landinu. Þá var fiskur seldur fyrir 686 miljónir króna og þar af var þorskur seldur fyrir rúmar 369 miljónir króna fyrir um 9 þúsund tonn og var meðalverðið 41,54 krónur. 2580 tonn voru seld af ýsu fyrir 120 miljónir króna og meðalverð var 46,46 krónur. Þá voru seld 2613 tonn af sfld fyrir rúma 21 miljón. Minna var selt af öðrum fisktegundum. Þrátt fyrir þessa velgengni markaðarins á síðasta ári byrjaði það illa hjá honum og var það vunmKagl * ;,:. ót8kétat'^3arý„r Sanduigrðii Ke|tertíkl "Hválsne**1*^"''- SHtfius^ & *P? B*|>- 4*^ Hí *f .. »Vogar NJardvlk c \>V 243' fagrad, V"'A"'V. „\J Þortja'ma,-4. '** ? • ^.Grtndav, einkum vegna þess að vertíðin brást þá sem endranær suður með sjó. Aftur á móti batnaði afkom- an þegar leið á árið og eru að- standendur markaðarins bjart- sýnir í byrjun þessa árs um betri afkomu nú en sfðast. Herinn burt í ljósi þeirrar þróunar sem orð- ið hefur í atvinnumálum Suður- nesja og þá einkum í sjávarútvegi hlýtur krafan um að herinn hypji sig af landinu að teljast eðlileg og sjálfsögð. Stefna stjórnvalda virðist virðist hins vegar vera sú að hann verði hér um aíla eilífð og því hljóta allir að mótmæla kröftuglega. Heilbrigð uppbygging atvinnu- lífs á Suðurnesjum getur aldrei orðið nema kák eitt þegar því er ætlað að hafa alla sína næringu af þeim molum sem Bandaríkjaher lætur detta af allsnægtarborði sínu. Á því hefur sjávarútvegur- inn fengið að kenna í gegnum tíð- ina allt frá því herinn tók sér ból- festu á Miðnesheiðinni. Þá þurfa Suðurnesjamenn sjálfir að taka sér tak og reka það slyðruorð af sér að hugarfar þeirra sé mengað af hernáminu og ekkert annað komist að hjá þeim nema að vinna í hermang- inu. Ef það gerist ekki er viðbúið að atvinnulíf Suðurnesja festist æ meir í hermangsnetinu og ekki verði aftur snúið. Það yrðu mikil mistök sem erfitt gæti orðið að lagfæra þótt allir væru af vilja gerðir. -grh 6 SÍÐA - NÝTT HELGARBLAÐ Föstudagur 6. janúar 1989

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.