Þjóðviljinn - 11.01.1991, Blaðsíða 21

Þjóðviljinn - 11.01.1991, Blaðsíða 21
A ¥^1V7^T,1VT1VTT1VT^~^T1V, Allir eru velkomnír án boðskorta kl. 16 á laugardaginn á opnun sýningar Hall- gríms Helgasonar á Kjarvalsstöðum, þar sem eiginkona hans Áshildur Haralds- dóttir flautuleikari og frænka hennar Bryndís Halla Gylfadóttir sellóleikari sjá á meðan um hljóðfæraleik. Hallgrímur sýnir 100 olíumálverk og 400 teikningar og hafa engar myndanna sést hér áður, eru flestar gerðar í New York, en líka í París og á fslandi, síðustu fimm árin. Þetta er því yfiriitssýning, en alls hefur Hallgrímur haldið 10 einkasýn- ingar hérlendis, eina í Boston og aðra í New York, auk samsýninga. Hallgrímur stundaði nám við MH og MHÍ, en fram- haldsnám í Munchen. Hallgrímur ritaði reglulega mynd- skreyttar greinar í Þjóðviljann á sínum tíma og hefur síðan 1983 starfað sem rit- höfundur og myndlistarmaður. Á síðasta ári gaf hann út skáldsögu sína „Hellu", og undanfarin tvö ár hefur hann lagt til þætti undir heitinu „Utvarp Manhattan" á Rás 2. Nemendaleikhúsið frumsýnir í næstu viku þýðingu hans á leikritinu „Leiksoppum" eftir Craig Lucas. Hallgrlmur Helgason, fjöllistamaður með Mann-hatt: Módemisminn fer sömu leið og kommúnisminn. Mynd: Kristinn. Út úr skápnum, listamenn! Hann málar aðeins myndir af fólki og fyrir fólk: Listmálarinn, rithöfundurinn og Manhattan- útvarpsmaðurinn Hallgrímur Helgason opnar á laugardaginn á Kjarvalsstöðum viðamestu sýningu sína til þessa, 500 málverk og teikningar - 500 nýjar myndir á íslandi í einu og þú skartar um leið nýjum hatti, Hallgrimur? - Þetta er Mann-hattur, það hafði aldrei hvarflað að mér að ganga með hatt fyrr en hann var skyndilega settur á mig rétt fyrir jólin í París. Ég fann þessa koll- hlýju og get síðan ekki án hans verið, skil ekki hvernig fólk getur verið án höfuðfats, allra síst í þessum kulda. En ég á enn eftir að læra á hattinn, taka ofan og hvar má bera hann. Gengur það að hafa hatt innanhúss? - Ekki í kirkjum, en þetta er til ef menn fara að gerast þunnhærð- ir. - Ég er náttúrlega orðinn það, dálítið. En í sambandi við hattinn vil ég rifja upp vísu sem kviknaði fullmótuð á vörum mér, sú fyrsta sem það gerði, eina sumarstund eftir morgunverð í útilegu í miklu tungllandslagi á Hraunflöt í Ber- serkjahrauni. Forsaga stökunnar sú, að fólk er stundum að bera upp á mig að ég fari frjálslega með staðreyndir, villi á mér heim- ildir og ljúgi því í útvarpinu hvar ég er staddur. Af þessum sökum hef ég fengið nafnið Lygarinn í vinahópi. En vísan er svona: Lygarinn hér lauk við skatt, laug sér fullan matarhatt, þykir miður segja satt, saddur kveður'ann fljótt og hratt. - Þetta minnir á þulustílinn þinn í „Útvarpi Manhattan". - Rímið er sterkur strengur í mér, ég er mjög mikið fyrir form í listum, öll málverkin mín eru form. Ég hef því meira gaman af hefðbundnum kveðskap en form- leysu, finnst hún heldur ekki hæfa íslensku máli eins vel, í henni er ekki hægt að nýta allan styrkleika tungumálsins. Ég er almennt mikið fyrir hefð og sömuleiðís alveg nýja hluti, alít þar á milli er frekar leið- inlegt. Ég vil bara það hæsta og lægsta, botninn og toppinn, og sæki því áhrif í lágmenningu og hámenningu. Hlusta til dæmis á poppgaul meðan ég mála, það gefur kraft og vinnustuð, en klass- ík á sunnudögum. Ef ég hlustaði á klassík hversdags yrði ég sunnu- dagsmálari. I skáldsögunni „Hellu" var ég að reyna að ná nýj- um veruleika inn í bók, en halda mig í hefðinni um leið. Bestu hlutirnir eru yfirleitt gömul tíð- indi sögð að nýju, á nýjan hátt. Mála á vetuma, skriffa á sumrin - Þetta er feikna stór sýning hjá þér, 100 olíur og 400 teikning- ar. Sverrir heitinn Haraldsson sagði að það væri ruddaskapur að mála meira en um 40 myndir yfir ævina, — að þykjast vera meiri en Vermeer. - Jaá, Vermeer... En mér leið- ist á sýningum sem hægt er að skoða í einum bolsnúningi, á nokkrum sekúndum. Ég hef áður verið gagnrýndur fyrir að hengja of mikið upp í einu, en fæ kannski leyfi núna af því að þetta er yfir- litssýning. Sumir kvarta yfir því að ég máli of mikið, og það er að vísu staðreynd að magn er ekki sama og gæði, nema saman fari gífurlegt magn og gífurleg gæði. En það er ekki tilviljun að margir bestu listamenn heims hafa um leið verið þeir afkastamestu, frá Shakespeare, Mozart og Bach yf- ir í Chaplin, Picasso og Laxness. Ég teikna yfirleitt um 50 myndir á dag með tússpenna, byrja morguninn á því, síðan get ég farið að mála. Þetta er ekki regla sem ég hef sett mér, heldur ávani. Ég er alltaf að reyna að hætta þessu, eins og reykinga- mennirnir, enda heitir teikninga- sýningin „Við teiknum ekki hér". Aður undirbjó ég hvert málverk með teikningum, en er farinn að þora að mála beint á srrigann nú- orðið. Teikningin er það mikilvæg- asta, undirstaða allra myndlistar- manna, nema kannski þeirra sem fást aðeins við hugmyndalist, og skilyrði fyrír málara að hafa tök á henni. Ég held því fram á sama hátt að skáld verði að geta sett saman ferskeytlu. Vísnagerð ætti að vera á inntökuprófinu í skálda- skólann. - Heldurðu teikninga- og rit- listardagbók sem þú vinnur síðan úr? - Nei, minnið er besta sían, eins og George Michael orðaði það, lag er aðeins gott ef hægt er að muna það. Það sem maður gleymir er einskis virði. - Ertu með bókmenntir í smíðum? - Ég mála á veturna, skrifa á sumrin. 18. janúar frumsýnir Nemendaleikhúsið leikritið „Leiksoppa", eða „Reckless", sem ég þýddi, eftir Bandarikja- manninn Craig Lucas. Ég skrifaði mónólóg fyrir Nemendaíeikhúsið i fyrra og hef mikinn áhuga á að skrifa meira fyrir leikhús. Næsta skáldsaga verður svo með sjálf- sævisögulegu ívafi, meira í stíl við pistlana í útvarpi og í Þjóð- viljanum. Ég leit alltaf á mig sem rithöf- und frá upphafi, en reyndi á tíma- bili að einbeita mér að málverk- inu, hélt að ég gæti ekki náð ár- angri í hvoru tveggja. En ég get ekki barist gegn sjálfum mér og gafst svo upp þegar fólk hvatti mig til að halda áfram ritstörfun- um. Við lifum líka á svo miklum fjöllistatímum. Ég geri það sem ég get. Verður Linda með? - Af hveiju málarðu alltaf fólk? - Ég byrjaði nú reyndar á landslagi þegar ég kom úr hörmu- legu akademísku námi í Þýska- landi. Það var nostalgía í mér og ég heillaðist af íslenska landslag- inu upp á nýtt. En það er lítið hægt að þróa það. Hins vegar trúi ég alltaf á fígúratíva myndlist og teikninguna, þótt það hafi ekki verið í tísku, allra síst myndir af fólki. En ég geri málverk af fólki og fyrir fólk. Ég lít á mig sem framhald af vestrænni hefð í mál- verki. Ég var í fyrstu skíthræddur og lúsfeiminn að sýna landslags- myndirnar, þær stungu svo í stúf við allt sem þá var í gangi, en nú er annar hver ungur myndlistar- maður að mála landslag, þannig að fordómarnir eru fallnir sem betur fer. En auk mín eru það varla nema Bragi Ásgeirsson og Helgi Þorgils sem einbeita sér að mannamyndum núna. Maður verður líka að halda áfram að mála eitthvað sem maður er hræddur við að sýna, það er hin nauðsynlega spenna sem fylgir nýjum hlutum. Til dæmis er ég enn óráðinn í því hvort ég kippi inn á sýninguna á Kjarvalsstöðum á síðustu stundu mynd sem ég hef málað af Lindu Pétursdóttur al- heimsfegurðardrottningu- Ég sem svertingi - Eru miklar einkapælingar í þínurn myndum? - Ég hef alltaf barist gegn því að myndlistarmenn séu bara að mála fyrir sjálfa sig og verði svo torskildir að enginn nái þeim. Það er ekki við almenna listneytendur að sakast ef þeir sinna listinni lít- ið, heldur listamennina sjálfa sem eru oft að gera hluti sem koma fólki ekki við. Ég lít á mig sem póst-módernista, þótt það orð hafí fengið skrítna merkingu á íslandi. Módernisminn er eins og komm- únisminn, nema módernisminn lifir enn góðu lífi meðan komm- únisminn er fallinn. Módemism- inn reis líka í upphafi gegn ríkj- andi hefðum og átti að vera fyrir allan fjöldann. En módernismann dagaði uppi í einhverjum harð- Hnu- einmenningskjördæmum sem fólkið sjálft á engan aðgang að. Ég bíð eftir því að módern- isminn fari endanlega sömu leið og kommúnisminn. Kannski er póstmódernisminn einhvers konar kratismi að lokn- um kommúnisma. Það verður enginn minni maður af því að segja skilið við kreddurnar, held- ur maður að meiri, ef hann aðlag- ar hugmyndir sínar nýjum að- stæðum. Það vantar meiri real- pólitik i listina. Að mörgu leyti er miklu erfið- ara að skapa hluti sem eru einfald- ir og auðskildir heldur en ein- hvern þungmeltan vitsmunagraut. Ég bendi þar sem dæmi á mynd- ina af mér sem svertingja: „Portr- ait of the artist as a black man". Hún er einföld og auðskilin og vekur sömu viðbrögð fólks og brandari eða dægurlaga-smellur. Þetta er samt ein erfiðasta mynd sem ég hef málað um ævina. Það var svo örðugt að ná þessu full- komna jafnvægi, milli sjálfs mín og blökkumannsins. Þetta var há- vísindalegt og Iæknisfræðilegt verkefni, sem gæti notast í fræðslubæklingi um lýtalækning- ar. Það er að mörgu leyti mjög hallærislegt að vera hvítur, ég hef lengi verið hrifinn af svertingjum og þeirra menningu og séð hvað þeirhafa mikla yfirburði yfir okk- ur. Ég er þarna líka að koma til móts við tónlistarmanninn Miche- al Jackson, sem alltaf er að reyna að verða hvítur rnaður. Sykur-kúbisminn — lnntak sýningarinnar? - Ég stilli myndunum upp i tímaröð, þannig að ef fólk gengur rangsælis um salinn getur það komið auga á ákveðinn söguþráð. Þó ég hafi aldrei og muni aldrei mála hreina abstrakt mynd, þá þróaðist ég um skeið frá hreinu fígúratívu málverki, teygði mig eins langt og ég gat, en hafði allt- af prófil, munnsvip eða mann- eskju i myndinni. Um leið reyndi ég að losna við bakgrunninn og fór að skilja strigann eftir hvítan kringum myndefhið. Fór svo að nota blágræna jökulsárlóna-litinn, ísjakagrænan, sem ég hafði aldrei verið hrifinn af, þetta er svona sundlaugagrænt. Utlendingar sögðu mér að þetta væri mjög ís- lenskt, liturinn og formið minnti á ís í ýmsum gerðum - og jafhvel aðrar tegundir af sælgæti. Ég fræddi þá á því að þetta væri „sugarcube- ism" eða „sykurkú- bismi". I þessum myndum er að finna grunninn að framtíðarmál- verkum mínum. En undanfarin tvö ár hef ég verið að fikra mig að auðsæilegri málverkum á ný, eftir að hafa rekist á vegginn. Og er það vel við hæfi að þessar myndir hanga nú á endavegg Kjarvals- staða. - Myndir af fólki, list fyrir fólkið? - Eg er ekki alltaf sammála Jeff Koons, en tek undir með hon- um um það að listin eigi að hafa meiri áhrif á líf fólks. Við lista- menn eigum að finna til ábyrgðar og koma list víðar og meira á framfæri, koma út úr skápnum. Vandinn er bara sá, að þegar mað- ur vill ná til fólks er mikilvægt að gera það án þess að svikja sjálfan sig. ÓHT Föstudagur 11. janúar 1991 NÝTT HELGARBLAÐ — SÍÐA 21

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.