Dagblaðið Vísir - DV - 16.09.1996, Blaðsíða 12

Dagblaðið Vísir - DV - 16.09.1996, Blaðsíða 12
ímenning MANUDAGUR 16. SEPTEMBER 1996 Sj álfsmynd Venusar Þegar við skoðum málverk í fyrsta sinn er ekki óeðlilegt að spurt sé: Hvað á verkið að fyrirstilla? Við horfum á myndflötinn, litina, form- in og línurnar, kíkjum svo á text- ann sem fylgir (ef hann er til stað- ar) og reynum síðan að heimfæra þetta allt í samhengi upp á eigin reynsluheim. Slík „heimfærsla" á verkinu er vinna og reynsla sem getur verið bæði gefandi og lær- dómsrík og hún skapar þegar best lætur samkennd, skilning eða til- finningu er getur búið með okkur ævilangt og haldið áfram að þróast og dafna með árunum. En spurning- in getur stundum vafist fyrir okkur, og reyndar eru öll áhugaverð lista- verk með einum eða öðrum hætti ráðgáta sem ekki á sér einhlítt svar. Tökum sem dæmi splunkunýtt ol- íumálverk eftir chileska málarann Roberto Matta (f. 1911) sem er á sýn- ingu hans á Kjarvalsstöðum: Sjálfs- mynd Venus frá Willendorf, frá ár- inu 1996. Ekki síst vegna nafnsins sjáum við strax vissa líkingu í form- um myndarinnar við hina frægu Venusarmynd frá Willendorf, sem mun vera 25-30 þúsund ára gömul og eitt elsta forsögulega listaverkið sem varðveitt er. Nafn myndarinn- ar verður okkur leiðarvísir að verk- inu og við spyrjum: Á þetta að vera sjálfsmynd málarans í líki þessarar frummóður með opið skaut, eða er þetta ímynduð sjálfsmynd Venusar eins og málarinn sér hana fyrir sér? Spurningin leiðir okkur strax að annarri spurningu um tengsl „sjálfsins" og myndmálsins. Og þeg- ar betur er að gáð þá sjáum við að formin í þessari „sjálfsmynd" Matta - eða öllu heldur stíllinn - minna ekki síður á önnur verk hans sjálfs en umrædda Venusarmynd. Er myndmálið sem slíkt - eða stíllinn - Myndlist Ólafur Gíslason kannski viðfangsefni myndarinnar ekki síður en hin ævafoma Venus- armynd, og sér málarinn kannski líkingu með stílnum og eigin sjálfi? Með öðrum orðum: Er hann að mála eigin stíl í form Venusar og kallar myndina þess vegna „sjálfs- mynd"? Myndin vekur þannig með okkur spurningu um tengsl myndmálsins bæði við uppruna sinn og viðfang, og svarið liggur ekki í augum uppi, jafnvel þótt við höfum léreftið beint fyrir augunum. Myndin er ekki öll þar sem hún er séð og upphaf henn- ar og endir eru ráðgáta. Að sjá og hugsa Okkur er tamt að líta á það sem við sjáum sem flatt yfirborð eða gefna staðreynd en sannleikurinn er sá að við sjáum fyrst og fremst það sem við hugsum. Við veljum ákveðna þætti úr þeim upplýsing- um sem ljósið miðlar okkur á sjón- himnu augans er duga okkur í þá heildarmynd sem við viljum sjá. Val okkar er bundið venjum og hefð, innri og ytri aðstæðum. Þetta Alltaf mætir aug- anu eitthvað nýtt Þegar Pétur Sumarliðason, kenn- ari og rithöfundur, lést fyrir 15 árum skildi hann eftir sig ljóð sem hann hafði sjálfur ætlað til útgáfu. Þessi ljóð hafa sonur hans og kona nú gefið út á bók sem nefnist í erli dægranna. Það er ekki nóg með að ljóðin séu bæði gjöful og grípandi Bókmenntir Sigríður Albertsdóttir heldur er útlit bókarinnar sérlega fallegt og vandað. Hvert ljóð er ram- mað inn í einfalda umgjörð sem ljær bókinni gamaldags og um leið rómantískan blæ. Slíka veislu fyrir augað er sjaldgæft að sjá í nýjum bókum og enn fremur þann fyrir- myndarfrágang að hafa efnisyfirlit fremst í bók og lista yfir upphafsorð ljóða í lok bókar. Bókinni er skipt niður í þrjá hluta, 1. bók sem nefnist Brot, 2. bók sem heitir Við hvítan jökul og 3. bók, í erli dægranna. í fyrsta og öðrum hluta er náttúran í aðalhlut- verki en í þeim þriðja reikar hugur höfundar vítt og breitt og staldrar meðal annars við vatnið sem stöðugt drýpur úr mælikeri timans (Við áramót, bls. 102). í þessum hluta er höfundur angurvær, dálítið dapur stundum: „- Æ, hversu var farið/með þá daga?" spyr hann í ljóðinu Allir dagarnir; en þó hann eigi engin svör og gefi engin svör felur þessi upphrópun í sér það þægilega æðruleysi sem einkennir allan hans kveðskap. Manni líður vel við lestur þessara ljóða, þau eru hlý og ástúðleg. Ljóðin í miðhlutanum eru hug- leiðingar tengdar veru höfundar við veðurathuganir undir suðvestur- horni Vatnajökuls en þær stundaði hann í sjö sumur. Upp úr þeim hug- leiðingum verða til ljóð um kynleg og stórkostleg fyrirbæri náttúrunn- ar: - Frostnótí og heitur dagur I streng árinnar glitruöu stálbláir steinar í botni. Sólin var enn bak viöjðkulinn. Frostnepja næturinnar enn í kulinu. — Og sólin hellti geislum sínum yfirjökulinn, bláhvítur ísinn varö aö kolgráu vatni, æöandi, beljandi vatni er bruddi ís og grjót með urgandi hljóöi. (35) Þetta ljóð er aðeins eitt dæmi af mörgum um það hvernig höfundi tekst á sinn láflausa hátt að koma sterkri og lýsandi mynd til skila: hinum heillandi samruna dags og nætur, hita og kulda svo og litadýrð hinnar ósnertu náttúru. Þannig eru ljóðin í miðhlutanum hvert öðru myndrænna, og svo vitnað sé í orð höfundar, þar mætir auganu alltaf eitthvað nýtt (39). I erli dægranna Pétur Sumarliöason Útgefandi: Gísli Ólafur Pétursson á jafnt við um málarann og aðra sjá- andi einstaklinga. í tilfelli málarans er þetta val og þessi vilji augljóslega meðvitaður og birtist í stílnum. Stíllinn er að- ferð málarans við að tjá tungumál málaralistarinnar. Hjá Matta er stíllinn aðferð við að mála og upp- lifa veruleika málverksins á meðvit- aðan hátt. Við sjáum þetta betur í áhuga- verðustu myndaröðinni á þessari sýningu. Það eru grænu myndirnar frá síðasta ári. Þar dregur Matta upp á léreftið með leiftrandi teikn- ingu og flæðandi gagnsærri oliu- málningu eins konar myndasögu- drama er sýnir greinilegan skyld- leika við heim teiknimyndasögunn- ar og hefur til að bera sama retor- íska stílinn. Það er æpandi retorík myndmálsins sem slíks. En þegar við lítum á titla þessara mynda kemur í ljós að málarinn vill jafn- framt leiða athygli okkar að frum- spekilegum hugtökum, eins og al- heimur, vitund og kjarni: Innsti kjarni, Fullnæging alheimsins, Bygging meðvitundarinnar, Vín alheimsins og Alheimslöngun. Þessi frumspekilegu hugtök, sem eru bústaður þagnar, kyrrstöðu og festu, lýsa með fjarveru sinni i myndmáli Matta. Sannleikurinn í myndum hans er fólginn í flæði myndmálsins þar sem Innsti kjarn- inn leysist stöðugt upp í frumeindir sínar og upphafið verður ekki greint frá endinum. Við upplifum í þessum myndum að málarinn er að sprengja af sér höft frumspekilegs hugsunarháttar og boða okkur sannleika sem fólginn er í þeirri Roberto Matta: Sjálfsmynd Venus frá Willendorf, 1996. stundlegu upplifun er verður til í fiæði myndmálsins, í fiæði hugsun- arinnar, í flæði hins lifandi lífs. Hver segir að þessar myndir séu málaðar af gömlum manni? Listasafn Reykjavíkur/Kjarvalsstaöir: Roberlo Matta september-október 1996 Gulur, rauður, grænn og blár Um helgina voru upphafstón- leikar Sinfóníuhljómsveitar ís- lands í Háskólabíói, og einnig er komin út tónleikaskrá starfsárs- ins 1996-1997. Áskriftartónleikun- um er skipt í fjórar raðir, sem nefhdar eru eftir litum regnbog- ans, - til að minna á að hljóm- sveitin „leitast við að flytja áheyrendum sínum allt litasvið tónbókmenntanna", eins og segir í skránni. í gulu röðinni eru viðamikil hljómsveitarverk og einleiksverk, þar sem íslenskir einleikarar eru í aðalhlutverki. Á fyrstu gulu tón- leikunum 3. október leikur Anna Guðný Guðmundsdóttir píanó- konsert nr. 2 eftir Beethoven, og auk þess verða flutt Helios for- leikurinn eftir Carl Nielsen og Svo mælti Zaraþústra eftir Ric- hard Strauss. í rauðu röðinni koma fram frægir erlendir einleikarar. Fyrstu áskriftartónleikar starfs- ársins, 19. september, eru einmitt úr þeirri röð; þá leikur Erling Blöndal Bengtsson Cellokonsert eftir Jón Nordal. Auk hans verð- ur forleikurinn að Meistara- söngvurunum frá Nurnberg eftir Wagner og Sinfónia nr. 8 eftir Dvorak. í grænu röðinni eru vinsæl og sígild verk; fyrstu tónleikarnir i þeirri röð heita Boðið upp í dans og verða 10. og 12. október. Þar verða leikin verk meðal annars eftir Brahms, Gade, Offenbach og sinfónískir dansar úr Sögu úr Vesturbænum eftir Leonard Bernstein. Dansarar úr Listdans- skóla íslands dansa á tónleikun- um. Umsjón Silja Aðalsteinsdóttir í bláu röðinni eru kynningar- tónleikar í víðum skilningi þar sem tónverk, tónskáld og hljóm- sveitin sjálf verða kynnt. Þeir fyrstu verða 14. nóvember, og kynnir á öllum bláum tónleikum ársins er Jónas Ingimundarson. Tónskáld starfsársins er Jón Nordal og verða leikin þrjú verk eftir hann í vetur, Cellokonsert- inn áðurnefndi, Bjarkamál, 13. mars, og Leiðsla, 3. apríl. Tvö önnur íslensk verk eru á dagskrá áskriftartónleikanna; Einar Jó- hannesson leikur Klarinettkon- sert eftir Karólínu Eiríksdóttur 7. nóvember og Snorri Sigfús Birg- isson leikur eiginn píanókonsert 30. janúar. Ef einhverjum finnst þetta naumt, þá má geta þess að á Norrænum músikdögum, sem hljómsveitin tekur þátt í 25. og 28. september, verða leikin verk eftir Hauk Tómasson, John Speight og Þorstein Hauksson. Þeir tónleik- ar eru meðal nokkurra aukatón- leika hljómsveitarinnar í vetur; meðal annarra slíkra má nefna Tónvakann í samvinnu við Ríkis- útvarpið, en þá kemur fram með hljómsveitinni sigurvegarinn í tónlistarkeppni RÚV sem fer fram þessar vikurnar, jólatón- leika í Langholtskirkju, kirkju- listahátíðir á Akureyri og í Reykjavík og tónleika með út- skriftarnemendum tónlistarskóla. Petri Sakari hefur verið ráðinn aðalhljómsveitarstjóri SÍ til næstu tveggja ára, en hann stýrði hljómsveitinni sem kunnugt er frá 1988 til 1993. Auk hans koma fram margir gestastjórnendur á starfsárinu. Áskrifendur geta keypt sér viss sæti á eins marga tónleika og þeir vilja. Mestan afslátt fá þeir sem kaupa fyrirfram miða á þrjár eða fleiri tónleikaraðir.

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.