Dagblaðið Vísir - DV - 25.08.1999, Side 15

MIÐVIKUDAGUR 25. ÁGÚST 1999
15
Fúxar og dúxar
„Skyndilega birtist galvösk kona sem segir að keisarinn sé allsber." -
Sæunn Axelsdóttir, útgerðarkona á Ólafsfirði.
Þegar höfundur varð
stúdent fyrir margt
löngu var nýstúdentum
boðið í móttöku í Ráð-
herrabústaðnum 17.
júni. Gestgjafinn var
sjálfur forsætisráðherr-
ann Ólafur Thors.
Hann tók á móti litlum
hópi nýstúdenta í and-
dyri og sagði glaðbeitt-
ur á svip: „Þið hafið
náttúrlega allir orðið
dúxar. Þegar ég varð
stúdent var ég
næstneðstur. Síðan hef
ég ætíð verið fúxinum
(nafngreindum) mjög
þakklátur fyrir að taka
af mér skömmina." -
Ólafur var óvenju skemmtilegur,
skarpur og sterkur persónuleiki;
hann setti ekki niður við að grín-
ast með sjálfan sig á þennan hátt.
Dúxar og fúxar í atvinnulífi
Umhugsunarefni er hverjir eru
dúxar í atvinnulífi og hverjir fúx-
ar. Á þeim sviðum þar sem frjáls-
ræði ríkir eru flestir á þeirri skoð-
un að þeir sem gera það gott og
hagnast mest séu dúxarnir, fúx-
arnir detta út eða fara á hausinn.
í gömlu atvinnuvegunum sjávar-
útvegi og landbúnaði er hreint
ekki ljóst hver er dúx og hver fúx.
Þeir sem nú ráða ferðinni í sjávar-
útvegi eru flestir á þeirri skoðun
að þeir sem hagnast mest hljóti að
vera hæfastir, markaðslögmálin
skeri úr um það.
Málið er mun flóknara vegna
þess að þeir stærstu fá í hendur frá
rikisvaldinu flesta skömmtunar-
seðla til veiða ókeypis. Seðlarnir
(kvótamir) eru síð-
an seljanlegir á of-
urverði; þeir eru
þvílíkur heiman-
mundur að enginn
kvótalaus getur
keppt við þá með
því að kaupa kvóta.
Forsendur fyrir því
að markaðslögmálin
stjórni málum inn á
þjóðhagslega arð-
samastan farveg
eru; 1. afurðanýting
af innbyrtum afla
verði best í höndum
þeirra sem sýna
besta rekstraraf-
komu (minnst
sóun). 2. veiðiað-
ferðir þeirra fari best með sjávar-
auðlindirnar og sjávarbotn og 3. út-
gerðarhættir verði ódýrastir þegar
jafnstöðuhámarksafla er náð.
Mikill vafi ríkir nú um öll þessi
atriði svo ekki sé minnst á réttlæt-
ishliðina og kvótadóminn fræga.
Mikið brottkast afla er staðreynd,
nýting er oft slæm, of gamall afli
kemur að landi, dregin botnveiðar-
færi eru notuð of nálægt landi og
dagróðraveiðar eru of lítið stundað-
ar, en þær eru að jafnaði bæði
ódýrastar og afla besta hráefnisins.
Nýju fötin keisarans
Kvótasinnar sofa værum svefni;
þeir telja að útgerðin færist á sjálf-
virkan hátt yfir til
dúxanna en fúxarn-
ir detti út. Til að
friða samviskuna er
Byggðastofnun út-
hlutað kvóta til að
koma til bjargar
þeim byggðarlögum
sem misst hafa
kvóta í há-
karlaslagnum; um
er að ræða nokkurs
konar fúxaverðlaun
í sárabætm. Spilað er bæði grand
og nóló í sama spilinu!
Skyndilega birtist galvösk kona
sem segir að keisarinn sé allsber.
Sæunn Axelsdóttir, útgerðarkona
á Ólafsflrði, hefm haldið höfði í
mörg ár og rekið fiskvinnslu með
70 starfsmönnum án þess að hafa
haft kvóta en fisk hefur hún feng-
ið með snapi frá öllum heimshorn-
um. Hún er þvi enginn fúx en
kvótalaus dugnaðarforkur, sem
horflr upp á það að fúxum fyrir
vestan og austan er úthlutaður
kvóti frá Byggðastofnun. „Hingað
og ekki lengra," segir hún og segir
upp starfsfólki fyrirtækisins
vegna óréttlætisins. Þeim sem eru
sokknir er bjargað, en hinir sem
berjast og halda höfði án þess að
vera með hávaða fá engan kvóta.
Fúxar og dúxar eru verðlaunaðir.
Fá blindir sýn?
Augljóst hefur verið lengi að
kvótaúthlutunarreglumar leiddu
af sér stækkun og fækkun útgerð-
araðila og að margir minni útgerð-
arstaðir myndu smám saman
leggjast af. Tómas I. Olrich þing-
maður fór fyrir hópi 17 þing-
manna sem mótmæltu kvótadómi
Hæstaréttar vegna þess að þeir
töldu dóminn ganga gegn hags-
munum landsbyggðarinnar (dóm-
urinn byggði á jafnræðis- og at-
vinnuréttindareglum stjórnar-
skrárinnar).
Nú þegar jafnvel glámskyggnir
sjá tvöfeldnina segir þingmaður-
inn við Ríkissjónvarpið: „Spurn-
ing er hvort rétt hafi verið staðið
að úthlutunum." - Jæja, herra
þingmaður, hvað næst?
Jónas Bjarnason
Kjallarinn
Jónas Bjarnason
efnaverkfræðingur
„Sæunn Axelsdóttir, útgerðar-
kona á Ólafsfirði, hefur haldið
höfði í mörg ár og rekið fisk-
vinnslu með 70 starfsmönnum
án þess að hafa haft kvóta en
fisk hefur hún fengið með snapi
frá öllum heimshornum.“
Að byggja á hefðum
í grein sinni í DV 23.8. svarar
dr. Hjalti Hugason grein minni frá
30.7. Ég tek undir það með honum
að fengur er í allri samræðu, hún
skerpir á málefnum og fyrirbyggir
misskilning. í þessu tilviki sýnist
ekki vanþörf á. Hjalti talar t.a.m.
um tvenns konar mistúlkun í
grein minni. Sú fyrri varðar þau
orð mín að hann hefði væntanlega
haft í huga kristnihátíð Húnvetn-
inga sem fram hafði farið skömmu
áður en grein hans birtist. Eg
tengdi grein hans þessum atburði,
þar voru menn jú sérstaklega að
minnast sömu frásagna og þar
voru teknar til meðferðar og það
við minnisvarða um kristniboð
Þorvaldar víðfórla. Hjalti segir
mig hafa gerst sekan um missögn
en raunar voru þetta aðeins get-
gátur, huglægt mat, eins og vel
mátti merkja af" orðalaginu.
Þá ber hann mér það á brýn að
hafa oftúlkað orð hans og þ.m. gert
honum upp þá skoðun að söguleg
þekking kirkjunnar manna væri
bágborin. Hjalti segist nú ein-
göngu hafa sagt suma þeirra að-
eins áræða að túlka söguna á bók-
staflegan hátt. Ofangreind skoðun
mín byggist á þessum lokaorðum
greinarinnar: „Þegar öllu er á
botninn hvolft er ólíklegt að [bók-
stafstrúinj stafi af sérstakri
kirkjulegri sögu-
sýn. Líklegra er
að hér, eins og
svo oft í lífinu,
gerist það að bók-
stafstrú með öll-
um sínum kostum
og göllum taki
hreinlega við þar
sem þekkinguna -
í þessu tilviki
hina sögulegu
þekkingu - þrýt-
ur.“ (Hjalti Huga-
son, 23/7 1999, bls.
12). Þetta eru orð-
in sem ég á að hafa oftúlkað á
þann hátt að Hjalti teldi sögulegri
þekkingu kirkjunnar manna
ábótavant.
Hyldýpisgjá?
í grein minni varð mér tíðrætt
um muninn á vísindalegri hlið
mannlífsins og hinni, sem við get-
um kallað persónulega. Hjalta sýn-
ist þetta ekki svo fráleitt en hann
neitar þvi að á
milli þeirra sé sú
hyldýpisgjá sem
hann segir mig
ætla þar vera.
Mér komu þó
engar hyldýpis-
gjár í hug. Ég
vildi aðeins
benda á að í lif-
inu mætum við
ólíkum kringum-
stæðum sem
gera mismikla
kröfu til vísinda-
legrar ná-
kvæmni, en
Hjalti hafði fellt
óhikað undir
sama hatt afstöð-
una til ýmssa fræðigreina (hag-
fræði og læknisfræði t.d.) og notk-
un helgisagna við hátíðarhöld.
í síðustu grein finnur Hjalti hins
vegar þær forsendur fyrir þessum
greinarmun, að hið opinbera svið
mannlífsins lúti strangari visinda-
legum kröfum en það sem einkalíf-
ið falli undir. Það má til sanns veg-
ar færa, þó með nokkrum fyrir-
vara. Hér skiptir i raun höfuðmáli
að kanna hvaða markmið liggja til
grundvallar hverju sinni, því sam-
félag setur sér mairkmið sem það
vill lifa fyrir. Þessi markmið eru
svo studd tilteknum sögulegum at-
burðum, frásagnir af landnáminu
hafa t.a.m. nýst við sjálfstæðisbar-
áttu þjóðarinnar.
Kristin kirkja miðar
einnig við ákveðna áfanga
í sögunni er hún lítur til
sinna eigin markmiða og
þeir atburðir tilheyra ekki
aðeins hjálpræðissögunni
heldur og veraldarsög-
unni. Nærtækt dæmi um
slíkt eru þeir atburðir þeg-
ar íslenska þjóðin tók þá
ákvörðun að vera kristin.
Núna við árþúsundamót,
þegar þessi ásetningur er
endumýjaður, er því tekið
mið af þeirri frásagnarhefð
á íslandi.
Heilög saga og
vanheilög
Menn ættu því fyrst og
fremst að horfa til þessarar hefðar
þegar atburða er minnst á kristni-
tökuhátíð. Hefðin helgar þann sess
sem frásagnir af kristniboði Þor-
valdar víðfórla verðskulda við
þessi tímamót. Þeirra er getið í
sögubókum, út af þeim hefur verið
lagt í predikunum, leikrit hafa
verið byggð á þeim, þeim reistir
minnisvarðar og svona mætti
áfram telja. Má ekki segja að þær
hafi verið kanoniseraðar í ljósi
þessarar stöðu sinnar? Það breytir
því ekki að menn geta stundað
sögulegar rannsóknir og vinsað
þar úr það sem ekki stenst nánari
skoðun. Hvort sviðið fellur undir
sinn hatt tilverunnar.
Skúli S. Ólafsson
„Kristin kirkja miðar einnig við
ákveðna áfanga í sögunni er hún
lítur til sinna eigin markmiða og
þeir atburðir tilheyra ekki aðeins
hjálpræðissögunni heldur og ver-
aldarsögunni. Nærtækt dæmi um
slíkt eru þeir atburðir þegar ís-
lenska þjóðin tók þá ákvörðun að
vera kristin.“
Kjallarinn
Skúli S. Ólafsson
prestur
Með og
á móti
Leikskólamál í Reykjavík
í ólestri
Mikill skortur er á starfsfólki á leik-
skóla borgarinnar og vantar um 150
manns til að fylla lausar stöður nú í
haust. Einn leikskóli, Vesturborg, hef-
ur sent foreldrum bréf um að hugsan-
lega verði að senda börn heim vegna
skorts á starfsmönnum.
Verður að
skoða önnur
rekstrarform
„Það er augljóst að við leikskól-
um í Reykjavík blasa mikil og stór
vandamál. Einna alvarlegast í því
sambandi er að
þrátt fyrir að
búið sé að eyða
stórauknum
fjármunum í
málaflokkinn þá
halda biðlistar
áfram að lengj-
ast og erfiðara
verður að
manna leikskól-
ana. Nú er líka
svo komið að
gríðarlegar fjár-
Guðlaugur Þór
Þórðarson, borgar-
fulltrúi og stjórnar-
maður Dagvistar
barna fyrir D-lista.
festingar Reykjavíkurborgar i fast-
eignum, bæði í kringum leikskól-
anna og aðra þætti, eru orðnar að
sérstöku vandamáli enda hafa
menn talað um að stofna sérstakt
hlutafélag í kringum þær.
Það liggur í augum uppi að
hugsa verður upp nýjar leiðh í
leikskólamálum borgarinnar og
menn verða að skoða önnur rekstr-
arform. Þaö liggur nú fyrir að
einkareknir leikskólar eru ódýrari
fyrir skattgreiðendur en þeir sem
reknir eru af borginni. Menn
hljóta því að spyrja sig hvort ekki
sé hægt að ýta betri stoðum undir
þann rekstur. Það skiptir í sjálfu
sér engu máli hver rekur leikskól-
anna, heldur það að framboð sé
nóg fyrir fólkið í borginni.“
Vandamál sem
verðurleyst
„Ég hafna því alfarið að það ríki
ófremdarástand í leikskólamálum
borgarinnar. Skortur á leikskóla-
kennurum er
vandamál sem
við stöndum
frammi fyrir og
ætlum okkur að
leysa úr. Ástæð-
una fyrir skorti
á starfsmönnum
má m.a. rekja
til þess að nú er
gríðarleg eftir-
spurn eftir
vinnuafli
menn þurfa ekki annað en að líta á
atvinnuauglýsingar dagblaðanna
til að sjá það. Slík umframeftir-
spurn bitnar alltaf fyrst og fremst
á sveitarfélögum og ríki; rétt eins
og atvinnuleysi bitnar líka á sveit-
arfélögunum sem þá leggja meiri
fjármuni i atvinnuuppbyggingu.
Önnur ástæða þessa vanda og
kannski ekki sú síðri er að í tíð R-
listans hefur átt sér umfangsmikil
uppbygging í dagvistarmálum
borgarinnar; bæði hvað varðar
byggingar leikskóla og ekki síst i
aukinni þjónustu sem er í sam-
ræmi við óskir fólksins.
Biðlistarnir hafa ekki lengst
eins og minnihlutinn reynir oft að
halda fram. Talað er að nú séu tvö
þúsund böm á biðlista en það rétta
er að 1100 þeirra eru í niður-
greiddri vistun hjá dagmæðrum og
tæplega 500 eru á einkaleikskólum
sem einnig eru niðurgreiddir af
borginni. Þegar R-listinn tók við
völdum áriö 1994 leiddu þjón-
ustukannanir í ljós að fólk hefur
ekki áhuga á hálfdagsvistun eins
og tíðkaðist í stjómartíð Sjálfstæð-
isflokksins. Við brugðumst við því
vandamáli og að sjálfsögðu mun-
um við einnig leysa þau vandamál
sem nú blasa við.“ -aþ
Ingvar Sverrisson,
stjórnarmaöur Dag-
vistar barna ffyiir R-
listann.