Dagblaðið Vísir - DV - 10.03.2001, Blaðsíða 10

10
Skoðun
LAUGARDAGUR 10. MARS 2001
Útgáfufélag: Frjáls fjölmiölun hf.
Stjórnarformaöur og útgáfustjóri: Sveinn R. Eyjólfsson
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: Eyjólfur Sveinsson
Ritstjórar: Jónas Kristjánsson og Óli Bjöm Kárason
Aöstoöarritstjóri: Jónas Haraldsson
Auglýsingastjóri: Páll Þorsteinsson
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaóaafgreiösla, áskrift:
Þverholti 11,105 Rvík, sími: 550 5000
Fax: Auglýsingar: 550 5727 - Ritstjórn: 550 5020 - Aðrar deildir: 550 5999
Græn númer: Auglýsingar: 800 5550. Áskrift: 800 5777
Stafræn útgáfa: Heimasíöa: http://www.skyrr.is/dv/
Vísir, netútgáfa Frjálsrar fjölmiðlunar: http://www.visir.is
Ritstjórn: dvritst@ff.is - Auglýsingar: auglysingar@ff.is. - Dreifing: dvdreif@ff.is
Akureyri: Strandgata 25, sími: 462 5013, blaðam.: 462 6613, fax: 4611605
Setning og umbrot: Frjáls fjölmiðlun hf.
Plötugerö: ísafoldarprensmiðja hf. Prentun: Árvakur hf.
Áskriftarverð á mánuði 2050 kr. m. vsk. Lausasöluverö 190 kr. m. vsk., Helgarblað 280 kr. m. vsk.
DV áskilur sér rétt til aö birta aðsent efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endur-
gjalds. DV greiðir ekki viðmælendum fýrir viðtöl við þá eða fyrir myndbirtingar af þeim.
Hátcekni-skatturinn
Ýmsir skemmtilegir kostir opnast til skattlagningar í
framhaldi af hugmyndaríkri reglugerð menntaráðherra
um höfundagjald á auða geisladiska og diskabrennara á
þeim forsendum, að hugsanlega verði þessi tækni notuð
af einhverjum til að fjölfalda hugverk annarra.
Nærtækast er auðvitað að skattleggja pappír, því að
hugsanlegt er, að einhverjum detti í hug að nota þá tækni
til að ljósrita þækur og önnur hugverk. Einnig mætti
skattleggja farþega i millilandaflugi, af því að einhverjum
þeirra kynni að detta í hug að smygla áfengi.
Skatturinn á auða geisladiska og diskabrennara geng-
ur lengra en aðrir skattar af slíku tagi, að tæknin er ekki
bundin við eina starfsgrein, það er að segja afritun á tón-
list og öðrum höfundaréttarvörðum hávaða. Þessi tækni
er notuð almennt í hátæknigeiranum.
Geisladiskar og diskabrennarar eru til dæmis notaðir
til að varðveita gögn. Á fjölmiðlum eru geisladiskar orðn-
ir algengasta leiðin til að varðveita gögn á borð við texta,
myndir og síður. Ekkert af þessari starfsemi kemur höf-
undarétti tónskálda eða annarra hið minnsta við.
Margt gerræðið er smærra í sniðum en þetta gerræði
menntaráðherra. Skatturinn á geisladiska hækkar verðið
til þeirra, sem kaupa þá í miklu magni, úr 50 krónum í
70 krónur. í því tilviki er skatturinn 40%. í heild nemur
skatturinn hundruðum þúsunda á mörg fyrirtæki.
Við venjulegar aðstæður mundu DVD-diskar, sem
rúma þúsundir megabæta, taka á þessu ári við af CD-R -
diskum, sem rúma hundruð megabæta. Búast má við, að
reglugerð menntaráðherra tefji þessa þróun, af því að
skattur hans á fyrrnefndu diskana er tvöfalt hærri.
Kjarni málsins er, að ráðherrann er að tilhlutan Al-
þingis að skattleggja einn i þágu annars. Pólitíkusarnir
gætu alveg eins tekið upp á að skattleggja kennara í þágu
múrara og sjómenn í þágu bænda, ef einhver hagsmuna-
hópur gerist nógu frekur og hávaðasamur.
Menntaráðherra ver reglugerðina með tilvísun til þess,
að svona sé farið að í Evrópusambandinu. Margt gott hef-
ur komið þaðan, en ekki eru gæðin þó sjálfvirk. Vel get-
ur verið, að sumt sé misráðið af því, sem mönnum getur
dottið í hug í því annars ágæta sambandi.
Hvort sem er á meginlandi Evrópu eða norður á ís-
landi þá hefur reglugerð um skatt á hátækni í þágu höf-
unda á öðru sviði þau áhrif að tefja fyrir þróun hátækni
í þessum heimshluta, sem þó er einfær um að dragast aft-
ur úr Bandaríkjunum án hins nýja skatts.
Afstaða Evrópusambandsins skaðar okkur, af því að
hún kemur sennilega í veg fyrir, að kærumál héðan verði
tekin gild fyrir evrópskum dómstólum. Þess vegna verð-
ur tæpast hægt í þessu tilviki að hnekkja gerræði ís-
lenzkra stjórnvalda eins og oft hefur verið unnt.
íslenzk hátækni og íslenzk gagnasöfnun munu því ekki
leita réttlætis í Evrópu, heldur hugsa Alþingi og mennta-
ráðherra þegjandi þörfina. Þessar stofnanir hafa sýnt for-
gangsröðun sína, þar sem popparar eru ofarlega á listan-
um en hátækni og gagnasöfnun neðarlega.
Benda má ráðherranum á aðra frumlega leið til skatt-
lagningar. Hún er sú, að tónabúðir tölvuskrái viðskipta-
vini sína og síðan séu allir þeir skattlagðir, sem ekki eru
á þeirri skrá, af því að hugsanlega gætu þeir verið að fjöl-
falda hávaða heima í stað þess að fara í búðirnar.
Ráðherrann lifir í gömlum hugarheimi, sem ekki hefur
lagað sig að nýjum aðstæðum og getur ekki tekið við
nýrri tækni án þess að hlaða steinum í götu hennar.
Jónas Kristjánsson
I>V
Stríðsátök og ímyndir
Þótt draga megi í efa aö nýtt stríð sé í uppsiglingu á Balkanskaga hefur
spennan þar aukist til muna. Nú eru það Albanar sem verða fyrir gagnrýni,
enda óttast stjórnir á Vesturiöndum að aðgerðir öfgahópa meðal þeirra geti
dregið úr stöðugleika á svæðinu.
Átökin á landamærum Kosovo og
Makedóníu hafa ekki aðeins endur-
vakið stríðshræðslu á Balkanskaga
heldur einnig beint sjónum að
grundvaliarspurningum um fram-
tíðarskipan Sambandsríkisins Júgó-
slavíu, sjálfstæðisbaráttu Kosovo-
Albana og Svartfellinga. NATO hef-
ur nú haft bein afskipti af skærun-
um með því að hertaka þorpið
Tanusevci á landamærum Kosovo
og Makedóníu, en cdbanskir skæru-
liðar hafa notað það til árása á
stjórnarhermenn Makedóníu. í
fyrsta sinn frá lokum Kosovo-stríðs-
ins hefur NATO heimilað júgóslav-
neska sambandshernum að athafna
sig innan „hlutlausa öryggissvæðis-
ins“ við landamæri Serbíu og
Kosovo. Ljóst er að NATO er í sí-
vaxandi mæli að taka málstað Serba
eftir að Slobodan Milosevic var
hrakinn frá völdum.
Sjálfsmynd Albana
Öll spjót beinast nú Albönum. Of-
beldi þeirra gegn Serbum í Kosovo,
hernaðaraðgerðir albanskra að-
skilnaðarsinna (USPMB) í Presevó-
dalnum í Suður-Serbíu (þar sem um
70 þúsund Albanar búa) og skæru-
liða (UCK) í landamærahéruðum
Makedóníu hafa gert það að verkum
að alþjóðastofnanir og vestrænir
fjölmiðlar draga nú upp mjög nei-
kvæða mynd af Albönum. Þeir eru
sakaðir um að stefna stöðugleika á
Balkanskaga í hættu með skæru-
hernaði sínum og fyrirætlunum um
að sameina Albana í eitt ríki undir
formerkjum Stór-Albaníu. Nú er
spurt hvort það hafi verið réttlætan-
legt að koma Kosovo-Albönum til
hjálpar með hernaðaraðgerðum
NATO árið 1999.
Þessi mynd er ýkt: Ekkert bendir
til þess að leiðtogar Albana i
Kosovo, Makedóníu eða Albaniu
styðji kröfur skæruliða um stofnun
albansks ríkis sem tæki til Kosovo,
hluta af Suður-Serbíu og Makedón-
íu og jafnvel Albaníu.
Engar vísbendingar eru um að
meirihluti Kosovo-Albana sé á
bandi skæruliða, enda óttast margir
þeirra með réttu að aðgerðir öfga-
manna grafi undan stöðu þeirra
sjálfra. Stjórnvöld i Makedóníu og
Serbíu telja að albanskir skæruliðar
í Presevó-dalnum standi algerlega á
bak við átökin í Makedóníu. En það
er of einfold skýring. Um 25-30%
íbúanna eru Albanar og í
landamærahéruðum Makedóníu er
sú skoðun viðtekin að stjórnarher-
inn og lögreglan hafi komið illa
fram við þá. Staðreyndin er sú að
slavneski meirihlutinn óttast að
innan fárra kynslóða verði Albanar
komnir í meirihluta í Makedóníu,
með þeim afleiðingum að þeir missi
pólitískt forræði sitt. Af þeim sök-
um leggja stjórnvöld í Makedóníu
mikla áherslu á að „halda albanska
minnihlutanum í skefjum". Sú
ákvörðun að loka landamærum
Kosovo og Makedóníu í vikunni
gerði ekkert annað en að styrkja
þessa ímynd af Albönum sem
„vandræðamönnum".
Framtíðarskipan Kosovo
Ein ástæða þess hve albanskir
skæruliðar eru virkir er sú að ekki
hefur tekist að komast að niður-
stöðu um framtíðarskipan Kosovo.
Kosovo-Albanar munu aldrei geta
sætt sig við að lúta Sambandsríkinu
Júgóslavíu eftir þjóðernishreinsan-
ir Serba í Kosovo. Áður en Kosovo-
stríðið hófst var talið að 10% íbú-
anna í Kosovo væru Serbar þótt
hlutfallið hafi sennilega verið
minna. Enn færri Serbar eru nú eft-
ir í Kosovo, enda hefur NATO ekki
tekist að stöðva ofbeldi gegn þeim,
og margir óttast um öryggi sitt.
Samkvæmt ályktun Sameinuðu
þjóðanna, númer 1244, sem batt
formlega enda á Kosovo-stríðið, átti
ekki að hrófla við „fullveldi og
landamærum Júgóslaviu“. Kosovo
er nú verndarsvæði Sameinuðu
þjóðanna. Ekki hvarflar að
nokkrum að það eigi eftir að verða
hluti af Serbíu - það mundi leiða til
nýs stríðs. Eina leiðin til að komast
út úr þeirri sjálfheldu, sem málið er
í, er að veita Kosovo sjálfstæði. Eins
og staðan er nú er það vonlaust
vegna þess að Rússar og Kínverjar
mundu leggjast gegn því í Öryggis-
ráðinu.
Auk þess hafa Bretar verið and-
snúnir hugmyndinni á þeirri for-
sendu að Kosovo geti ekki staðið
undir sér sem sjálfstætt ríki. En það
er vitaskuld tómt mál að ætlast til
þess að Serbar og Kosovo-Albanar
sættist eftir það sem á undan er
gengið. Það mun taka áratugi.
„Garður er granna sættir" sagði
bandaríska ljóðskáldið Robert Frost
og í þessu tilviki eru það orð að
sönnu.
Sjálfstæðisbarátta Svartfellinga
getur komið málinu á hreyfingu en
kosningar verða í Svartfjallalandi
í næsta mánuði. Svartfjallaland er
hluti af Sambandsríkinu Júgó-
slavíu. Allt bendir til þess að flokk-
ar sem berjast fyrir úrsögn úr ríkja-
sambandinu beri sigur úr býtum.
Samkvæmt skoðanakönnunum má
gera ráð fyrir þvi að samþykkt
verði í þjóðaratkvæðagreiðslu að
stíga skrefið til fulls og stofna síðan
sjálfstætt ríki. Þótt vestræn ríki séu
gersamlega mótfallin þvi má draga í
efa að þau geti komið í veg fyrir
það. Þar með yrðu forsendur álykt-
unar Sameinuðu þjóðanna brostnar:
Sambandsríkið Júgóslavía, sem var
ekkert annað en gervilausn til að
bregðast við hruni Júgóslavíu,
mundi leysast upp og Kosovo yrði
því ekki lengur hluti af því. Og það
eru söguleg fordæmi fyrir þessari
niðurstöðu: Serbia og Svartfjalla-
land voru viðurkennd sem sjálfstæð
ríki á tímabilinu 1878-1918.