Dagblaðið Vísir - DV - 13.05.2002, Blaðsíða 13

Dagblaðið Vísir - DV - 13.05.2002, Blaðsíða 13
MÁNUDAGUR 13. MAÍ 2002 13 jor%r Menning Glíman við ástina Það er ekki á hverjum degi sem maður situr með tárin í augunum á danssýningum en sú var raunin á frumsýningu íslenska dans- flokksins á Sölku Völku í dans- búningi Auðar Bjarnadóttur. Dansverkið var opnunarviðburð- ur Listahátiðar 2002 og hefði vart verið hægt að opna hátíðina með meiri glæsibrag. Auði Bjarnadóttur danshöfundi hefur tekist það erfiða verkefni að semja verk án orða upp úr skáldsögu Halldórs Laxness, Sölku Völku. Hún velur þá leið að beina kastljósinu að persónulegu lifi Sölku og samskiptum hennar við það fólk sem stendur henni næst, Sigurlínu, Steinþór og Arn- ald. Áhorfendur fylgjast með lífi stúlkunnar sem kom í þorpið með móður sinni á barnsaldri og tókst með dugnaði og kjarki að sigra í baráttunni við fátækt og verald- arsmán en mátti sín lítils í glímunni við ástina - ástina á móður sinni, ástina á piltinum sem kenndi henni að dreyma og sjá ljósið i myrkrinu og ástina á manninum sem var bæði vel- gjörðamaður hennar og versti fjandmaður. Óháð stað og stund Undirtónninn í verkinu er kyn- ferðislegur, enda er kynferðið eitt af því sem skapar Sölku hvað mesta kvöl því hún uppgötvar snemma að vald kvenna yfir lífi sínu og líkama er af skornum skammti. Hún berst vonlausri baráttu gegn því að verða kona, meðal annars með því að ganga í buxum, og er lif móður hennar henni víti til varnaðar í þeim efn- um. Fyrir okkur sem þekkjum sög- una er dansverkið Salka Valka fyrst og fremst saga Sölku. Dans- höfundurinn skapar að sjálfsögðu sína eigin sögu í verkinu en hún er skáldsögunni trú. Dansverk- ið býr samt einnig yfir sinni eigin sjálfstæðu sögu sem er óháð~stað og stund. Það er saga um stúlku sem er að breytast í konu og hremmingar og ham- ingjustundir hennar á þeirri leið. Svo og saga konu sem vegna ástar á manni og veikrar stöðu verður ófær um að vernda sig og dóttur sína gegn vélum hans. Auður velur leikræna leið til að segja sögu Sölku. Hún notar líkamann og tjáningarform hans til hins ýtrasta til að koma boðskap verksins til áhorfenda. Verkið er af þessum sökum mjög aðgengilegt fyrir hvern þann sem á annað borð hefur gaman af að fara í leikhús. Töfrar dans- formsins standa þó upp úr þrátt fyrir þessa leik- rænu nálgun. Það er eftir tjáningarleiðum þess sem danshöfundurinn leiðir áhorfendur í gegnum nauðgun Steinþórs á Sölku, sem og ljúfar ástir Sölku og Arnalds. Auði tekst einnig á einstakan hátt að koma til skila táknmyndum sögunnar, eins og hringnum, nistinu og móðurmynd Arn- alds. Dansverkið hefur mjög fjolbreytta en sterka byggingu. Það sveifiast frá því að vera fullt af ofsa og átökum yfir í að vera hugljúft og hljótt. Skipt- in á milli atriða eru oft á tíðum skörp en sérlega vel gerð og algjörlega passandi. Hópsenur, sem gefa mynd af lífinu í þorpinu, brjóta á skemmti- legan hátt upp annars persónubundna sögu og var öll uppsetning þeirra skemmtilega taktföst og kröftug. Auður sýnir mikla fagmennsku við samningu þessa verks og er greinilega í fiokki með bestu danshöfundunum sem unnið hafa með íslenska dansflokknum síðustu misseri. Það eru aðeins frábærlega góðar danssýningar sem halda athygli áhorfenda algjörlega fanginni i rúmlega klukkustund. Umgjörðin áhrifamikil Það sem gerir Sölku Völku að eftirminnilegum listviðburði er ekki síður hvað tónlist, sviðs- mynd, búningar og lýsing eru faglega unnin og skapa verkinu áhrifamikla umgjörð. Notkun lita í lýsingu vakti ekki síst athygli. Við lýsinguna eru hreinir og sterkir litir notaðir á eftirtektarverðan hátt til að skipta á milli atriða og skapa viðeig- andi stemningu í hverju þeirra og tóna litir í bún- ingunum jafnan við. Lýsingin er einnig notuð á snilldarlegan hátt til þess að afmarka og mynda mismunandi rými. Sviðsmyndin er einfóld - felst einungis í tjöldum sem mynda horn innarlega á sviðinu, auk nokkurrar upphækkunar á gólfinu upp að þessum tjöldum. Á þeim voru svo sýndar lifandi myndir af náttúru íslands, aðallega hafi og strönd, eins og vera ber þegar saga Sölku Völku Ástarþríhymingurinn Sigurlína, Salka og Steinþór: Lára Stefánsdóttir, Hlín Diego og Trey Gillen dönsuöu aflífi og sál. DVMYND E.ÓL er sögð. Myndirnar undirstrikuðu i öllum tilfell- um atburði sögunnar, eins og ofsafengið brimrót hafsins þegar mæðgurnar koma í plássið og speg- ilsléttur hafflöturinn þegar Salka og Arnaldur eru að kynnast yfir lestrarnáminu. Búningarnir eru mjög skemmtilegir, nútímalegir en með sterka vísun í samtima Sölku. Þannig má sjá útgáfu af ís- lenskum peysufötum og upphlut, auk ullarsjals sem einkenndi klæðaburð íslenskra kvenna fyrr á tímum. Tónlist Úlfars Inga Haraldssonar var meistara- verk; fjölbreytt blanda af kórsóng, drungalegum veðurhljóðum, slaghörpuleik, kirkjutónlist og hverju því sem þurfti til að gera dansinn sem áhrifamestan. Stjörnum prýdd sýning Dansinn í verkinu er kröftugur og krefst mik- illar tæknilegrar færni og styrks og ekki síst mik- ils trausts á milli dansaranna þar sem þeir dansa Hann sýnir henni Inn í aora heima Guömundur Elías og Hlín sem Arnaldur og Salka. af miklum ofsa og hraða í mestu átakaköflunum. Allir dansararnir standa sig með glæsibrag og vel hefur verið valið í hlutverkin. Við sjáum persón- urnar sem Laxness skóp úr orðum verða að lif- andi manneskjum af holdi og blóði á sviðinu. Trey Gillen er hinn fullkomni Steinþór. Hann hefur ekki aðeins útlitið meö sér, stór og kröftug- ur eins og hann er, hann geislar einnig af þessari dýrslega óhefluðu (kyn)orku sem einkennir lýs- ingar Laxness á Steinþóri. Hann dansar af þokka, þungur, sterkur og jarðbundinn, en er á sama tíma mjúkur og liðugur. Guðmundur Elias Knud- sen er léttur og skemmtilegur dansari, nær vel strákslegu æði Arnalds og er yndislegur í atrið- inu með bókina. Hann kemur einnig vel til skila togstreitunni í huga Arnalds mflli raunveruleik- ans og draumanna. Þegar kemur að því að tjá Arnald sem fuflorðinn verkalýðsfrömuð, sérstak- lega í baráttu hans við Steinþór, vantar þó dýpt í persónusköpunina. Arnaldur var jú, andstætt Steinþóri, maður orða og hugsana en ekki líkam- legra gerða. Lára Stefánsdóttir er þroskaður og flottur dans- ari og var persónusköpun hennar á Sigurlínu sterk. Hún túlkar á sannfærandi hátt aumkunar- verðan vanmátt Sigurlinu gagnvart Steinþóri og þrá hennar eftir að vera elskuð sem kona og kyn- vera og hljóta stöðu við hæfi í lífinu. Hún nær einnig að túlka mótsagnakenndar tilfinningar hennar til dóttur sinni sem hún bæði ann og vfll vernda en sér einnig sem keppinaut um hylli elsk- hugans. Hlín Diego er óumdeflanlega stjarna sýningar- innar. Hún er á sviðinu nær allan tímann og túlk- ar allar hliðar Sölku - styrkinn, vanmáttinn, blíð- una, gleðina, sorgina, samviskubitið og svo má endalaust telja - af sterkri sannfæringu. Það þarf ótrúlegan líkamlegan styrk til að standast þessa þrekraun og ekki síður mikla faglega breidd sem dansari að geta spilað á alla strengi hreyfiforðans, allt frá því ljóðræna til hins ofsafengna. Þegar á heildina er litið er hugsanlegt að hægt sé að tína til eitthvað neikvætt við sýninguna á Sölku Völku. Undirrituð getur þó ekki séð neitt sem nær að lýta þessa fagurlega sniðnu og fag- mannlega unnu flík sem dansarar dansflokksins bera af aðdáunarverðri reisn. Salka Valka er ynd- islegt verk sem lætur engan ósnortinn. Sesselja G. Magnúsdóttir íslenskl dansflokkurinn frumsýndi í Borgarleikhúslnu laugardaginn 11. maí dansverkið Salka Valka. Danshöf- undur: Auöur Bjarnadóttir. Tónlist: Úlfar Ingi Haraldsson. Búningar: Sigrún Úlfarsdóttir. Sviðsmynd: Sigurjón Jó- hannsson. Lýslng: Elfar Bjarnason. Listrænn ráöunautur: Gucrún Vilmundardóttir. Aöstoðarmaöur danshöfundar: Lauren Hauser. Listahátíð hafin Ekki hef- ur farið fram hjá Reykvíking- um og öðr- um lands- mönnum að Listahátíð er hafin, um það sáu meðal ann- arra skrautlega búnir franskir trommuleikarar sem skemmtu við Borgarleikhúsið fyrir setninguna á laugardaginn og voru sendir út beint í sjónvarpi, áhorfendum til mikfllar kátinu, og létu svo hífa sig hátt upp yfir Jón Sigurðsson á Aust- urveUi í gær. Líklega hefur verið of hættulegt að láta þá dingla yfir Tjörninni eins og áætlað var vegna roksins. Ekki létu hinir suðrænu fuglar kuldann og trekkinn á sig fá en börðu trumbur sínar og léku list- ir í rólu þarna í fimmtíu metra hæð yfir sjávarmáli, þúsundum barna og Mlorðinna tU mikfllar skemmtun- ar. Heitum aðdáanda skáldsögu HaU- dórs Laxness um Sölku Völku var það sérstakt gleðiefni að sjá hana ltfna tvisvar sinnum á gerólíkan hátt á opnunardegi Listahátíðar. Annars vegar í leiklestri á Borgar- bókasafninu í Kringlunni þar sem Nína Dögg FUippusdóttir, Gísli Örn Garðarsson og Jóhanna Vigdís Arn- ardóttir gáfu persónum hennar sannfærandi svip og rödd og hins vegar í dansverki Auðar Bjarnadótt- ur sem sagt er nánar frá hér á síð- unni. Það var merkUegt að upp- götva hvernig annars vegar þurfti ekkert annað en orð HaUdórs, frá- bærlega flutt að vísu en engan sviðsbúnað eða frekari áhöld, og hins vegar engin orð, aðeins ltfandi og sterkar persónurnar og sögu þeirra sem skUaði sér með hreyfing- um og öðrum líkamstjáningum dansaranna. 100 bestu skáldverkin Það fer vel á því að Don Kíkóti, skáldsagan um manninn sem varð vitlaus af því að lesa skáldsögur, skuli vera valin merkUegasta skáld- verk heimsins í þúsund ár. Þar með skaut Cervantes mönnum eins og Shakespeare, Hómer og Dostojevskí aftur fyrir sig. Dostojevskí hafði það hins vegar af að koma fjórum bók- um á hundrað bóka listann og hlýt- ur þar með að teljast áhugaverðasti höfundur aUra tíma; Shakespeare er með þrjá titla inni eins og Kafka og Tolstoj. Þeir sem völdu voru 100 af bestu rithöfundum heims, búsettir í aUs 54 löndum í fjórum heimsáflum, munstraðir tU þess af Norsku bóka- klúbbunum. Meðal þeirra var Astrid Lindgren sem náði aö skUa atkvæði sínu áður en hún lést. Sjálf á hún bók á listanum, ein af aðeins eUefu konum, því þar er Lína langsokkur - en ekki nein bók eftir August Strindberg eða neinn annan Svía yfirleitt. Norðmenn eiga tvær á listanum, Sult Hamsuns og Brúðu- heimUi rbsens. Danir eiga ævintýri H. C. Andersens, Finnar og Færey- ingar enga. ísland á tvö stórvirki á listanum sem skrífuð voru með nærri sjö alda mUlibUi, Brennu- Njáls sögu og SjáUstætt fólk HaU- dórs Laxness. Það er ekki ónýtt fyr- ir skoplitla þjóð. Bókamaður kannast við nöfn þessara verka langflestra en um- hugsunarefni er hversu fáar er hægt fuUyrða að maður hafi lesið, a.m.k. í hefld sinni en ekki bara kafla í sýnisbókum. Obbi þessara verka hefur verið notaður enda- laust í óðrum miðlum, sýndur á sviði, í sjónvarpi, í bíó - auk þess sem skrúaðar hafa verið um þau greina- og bókafjold. Goriot gamla eftir Balzac þýddi ég fyrir sjónvarp- ið á sínum tíma - en las ég einhvern tíma bókina? Leikgerð eftir Jakob og meistaranum eftir Diderot sá ég í Tjarnabíó - en las ég bókina? Las ég einhvern tíma Réttarhöldin eða sá ég bara bíómyndina? Þetta eru ekki aUtaf þægilegar spurningar!

x

Dagblaðið Vísir - DV

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Dagblaðið Vísir - DV
https://timarit.is/publication/255

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.