Dagblaðið Vísir - DV - 26.05.2003, Page 14

14
______________________________________________MÁNUDAGUR 26. MAÍ 2003
Menning______________________________________________________________________________________________________________________py
Umsjón: Silja Aöalsteinsdóttir silja@dv.is
Bókmenntir
Af dönskum lúserum
Danski rithöfundurinn Jan Sonnergaard
Gegnumlýsir samtíöina miskunnarlaust.
sagnanna, sem er æöi skrautlegt; allt frá nöt-
urlegu raunsæi sagna eins og upphafssögimn-
ar „William" yfir í klassíska draugasögu í
anda Edgars AUans Poe með dularfullum endi,
draugagangi og tilheyrandi. Sonnergaard hef-
ur flest tilbrigöi smásögunnar á valdi sínu og
beitir þeim óspart og blandar þeim saman
fremur en að reyna að búa til einlivers konar
Rétt eins og hér
heima er eitthvaö að
gerjast í dönskum
bókmenntum. Ungir
höfundar ryðjast nú
loks fram á ritvöllinn
með bækur sem gegn-
umlýsa samtíðina
miskunnarlaust eftir
marga ára naflaskoð-
un og minimalisma. Einna fremstur af
yngri dönskum höfundum er Jan
Sonnergaard sem nýlega lauk við
trílógíu af smásagnasöfnum sem lýsa
dönsku samfélagi, einni stétt í hverju
bindi. Radiator eða Ristavél, eins og
bókin nefnist í íslenskri þýðingu
Hjalta Rögnvaldssonar, er fyrsta bind-
ið. Þetta er fyrsta Neon-bókin sem
þýdd er úr norrænu máli og það er
sérstakt fagnaðarefni. Neon hefur ver-
ið með puttann á púlsinum og það
væri kærkomið ef meira af nýjustu
norrænum bókmenntum rataði sömu
leið.
Bm
Ristavél er sérkennilegt smásagna-
safn, sundurleitt og samstætt í senn.
Það sem heldur því saman er annars
vegar umhverfið, Kaupmannahöfn nú-
tímans, og hins vegar bakgrunnur per-
sónanna. Þetta eru sögur af lúserum,
flestar sagðar af þeim sjálfum. Fólkið
sem við kynnumst í þessum sögum er
flest nálægt botni dansks samfélags,
alkóhólistar, langtímaatvinnuleysingj-
ar sem lentir eru i vítahring aðgerða-
leysis og fátæktar, misheppnaðir há-
skólanemar og gjaldþrota smáatvinnu-
rekendur. Eymdin er mikil en verst þó
líklega hvað hún er viðvarandi og ör-
ugg. í norrænu velferðarsamfélagi
sveltur enginn alveg eða verður úti
heldur er líftórunni haldið í fólki löngu eftir að
það hefur glataö sjálfsvirðingunni eins og
kemur átakanlega fram í sögimni „Nettó og
Fakta“. Persónurnar eiga margar sameiginleg-
ar rætur í pönktímabilinu og níunda áratugn-
um sem sumar þeirra sjá í hillingum sem tíma
hamingjuríks stjórnleysis.
Sundurleitni bókarinnar birtist í formi
Jan Sonnergaard: Ristavél. Hjalti Rögnvaldsson þýddi.
Bjartur 2003.
heildarsvip á safnið. Útkoman
er eins konar fagurfræðilegt an-
arkí sem kemur lesandanum sí-
fellt á óvart. Stíllinn er ná-
kvæmur og hraður og sjónar-
hom persónanna, misallsgáð en
oftast hatursfullt út í heiminn,
er algert lykilatriði.
Roskið málfar
Þýðing Hjalta Rögnvaldsson-
ar er misjöfn. Honum tekst of
sjaldan að ná hraðanum og
keyrslunni sem einkennir stíl
Sonnergaards. Margir sögu-
manna hans eru eftirlegukindur
frá pönktímabilinu og það er
miklu meira pönk í frumtextan-
um en Hjalta tekst að ná fram.
Líka er galli á þýðingunni að
það er oft fremur roskinn brag-
ur yfir málfarinu. Þetta á eink-
um við þegar kemur að partí-
höldum og drykkjuskap. Þar er
málfarið stundum einum tutt-
ugu árum eldra en persónumar.
Svo eitt dæmi sé tekið þá er
danska orðið „fest“ oftar en
einu sinni þýtt með „veisla",
sem er alveg rétt þegar setið er
til borðs og borðað þriréttað, en
þær veislur sem fara fram í sög-
um Sonnergaards hljóta að
heita partí á íslensku eða bara
djamm. Þá er of mikið af hrein-
um misskilningi og villum í
þýðingunni.
Það er þarft verk að gefa út
höfund eins og Jan Sonnergaard
á íslensku, ekki bara vegna þess
að hann er frábær sagnasmiður,
heldur líka vegna þess að það
gefur okkur tækifæri til að setja
íslenska höfunda sem eru á
svipuðum slóöum i samhengi, en til þess að
það sé hægt verður hann helst að vera jafnoki
þeirra í stíl á íslensku, hann er það svo sann-
arlega á frummálinu.
Jón Yngvi Jóhannsson
Af hverju?
Bókin meö svörunum er komin út
Á fimmtudaginn var forseta íslands afhent fyrsta eintakið af bókinni
Af hverju er himinninn blár? þar sem birt er úrval af spumingum og
svörum af Vísindavefnum. Vefnum var hleypt af stokkunum þann sæla
dag 29. janúar árið 2000 þegar menningaráriö mikla hófst og hefur not-
ið fádæma vinsælda æ síöan.
í bókinni birtist fjöldi spuminga um allt milli himins og jarðar frá
fólki á öllum aldri, jafnt um hversdagsleg sem fræðileg efni: Hver var
fyrsta lífveran á jörðinni? Af hverju eru ljóskur taldar heimskar? Hvað
er afstæðiskenningin? Hvers vegna álíta sumir að Guð sé kona?
Efni er raðað aðgengilega upp og snertir flestar megingreinar vísinda
og fræða þannig að bókin er eins konar alfræðibók fyrir allar kynslóð-
ir. Hún er ríkulega myndskreytt og sá Anna Cynthia Leplar um hönn-
unina.
Ritstjórar verksins em Þorsteinn Vilhjálmsson, prófessor í vísinda-
sögu og eðlisfræði við Háskóla íslands, og Jón Gunnar Þorsteinsson,
bókmenntafræðingur og aðstoðarritstjóri Vísindavefsins. Útgefandi er
Heimskringla, há-
skólaforlag Máls og
menningar.
Alit sem þú vlldir vlta...
Þorsteinn Vilhjálmsson og Ólafur Ragnar Grímsson á útgáfudegi.
mannsgaman

Að smakka á víni
Sátum tveir í aldagömlum kastala. Þorpið
franskt. Óhemju franskt og einhvern veginn
laust við tíma og víddir. Okkur var boöið að
smakka á uppskerunni og við gátum ekki ann-
að en þegið vel og lengi þar sem við sátum á
velgdum kollunum og kyngdum meiru en góðu
hófu gegndi.
Tungan var orðin stöm af beiskju berjanna. Og
gómurinn allur aö innan eins og öldruð eikar-
tunna. Sálin á svigi. Við vissum sem var að
þama vænun við lentir í því, eða öllu heldur
dottnir í það. Hver flaskan af annarri opnuö og
ógrynni orða á sveimi sem lýstu lífi og lipurð
vínsins.
Stamt, já vissulega, vel spennt í endann - eins
og vel þvælt leður...
Við hlustuðum og drukkum. Drukkum og
þögðum.
Sá var reyndar munurinn á víngerðarmannin-
um og okkur að hann skyrpti á meðan við kyngd-
um. Enda ólíkri menningu saman að jafna. Engu
hent heima á íslandi, allt notað og helst ofnotað.
Frakkar hins vegar smáir í sniðum, einkum í
mat og drykk, raða munnfylli á stóran disk og
teyga vínið vandlega og lengi. Og glasið kannski
óhreyft í eina stund. Heima á íslandi stillir ekki
í glösum og þau eru til þess fyllt að tæma þau. Og
það bárum við með okkur þennan dag í frönsku
þorpi að við værum langt að komnir og þyrstir.
Sestir að á svolitlum stað sem var ekki einu sinni
merktur á landakortinu.
Sancerre.
Man enn þá eftir kjallaratröppunum á uppleið-
inni. Víst voru þær bjagaðar af aldri - en vísast
hjálpuöum við sjálfir upp á að halda ekki jafn-
væginu. -SER
Salurinn á Netiö
Langþráður draumur aðstandenda
Salarins í Kópavogi er orðinn að
veruleika: hann er kominn á Netið.
Veffangið er www.salurinn.is og nú
þegar má lesa þar væntanlega Tí-
brárröð sem hefst að venju þann 7.
september, á afmælisdegi Sigfúsar
Halldórssonar, tónskálds og heiðurs-
borgara Kópavogs.
Meðal flytjenda næsta starfsár eru
margir listamenn í fremstu röð, ís-
lenskir og erlendir. Þeir sem hefja
dagskrána eru hinir klassísku snill-
ingar Kristinn Sigmundsson og
Jónas Ingimundarson með Kám-
erljóðin op. 35 og Liederkreis op. 39
eftir Robert Schumann.
Miðasala á alla tónleika í Tíbrá
hefst í ágúst og verður nánar auglýst
síðar.
Salurinn í vor
Ekki er tónleikahald alveg hætt í
Salnum á þessu starfsári þótt Tíbrár-
röðin sé tæmd að sinni. Meðal við-
burða á næstunni má nefna endur-
tekinn Óð til Ellyjar 28. maí kl. 21,
þar sem Guðrún Gunnarsdóttir syng-
ur vinsælustu lög Ellyjar Vilhjálms,
flygladúett Ástvalds Traustasonar og
Agnars Más Magnússonar 31. maí kl.
16, trúarlega ljóðasöngva með hinum
heimsþekkta Andreas Schmidt 1.
júní kl. 20, söngtónleika Kristjáns Þ.
Halldórssonar 2. júní kl. 20 og tvær
hljómsveitir frá Backnag í Þýska-
landi ásamt Lúðrasveitinni Svanin-
um 7. júní kl. 17.
Leikrit
Guömundar Steinssonar
A næstunni kem-
ur út hjá Orms-
tungu heildarútgáfa
á leikritum Guð-
mundar Steinsson-
ar. Verkið er í
þremur bindum, alls
eru leikritin 22 á
um 1400 blaðsíðum
með fjölmörgum ljósmyndum úr lífi
og starfi Guðmundar. Úmsjón með
útgáfunni hefur Jón Viðar Jónsson,
fil. dr., og ritar hann jafnframt ítar-
legan inngang.
Guðmundur Steinsson (1925-1996)
var eitt fremsta leikritaskáld íslands
um sína daga og heildarútgáfa á leik-
ritum hans er löngu tímabær. Leik-
ritin Sólarferð og Stundarfriður urðu
mjög vinsæl þegar þau voru frum-
sýnd fyrir rúmum tveim áratugum á
sviöi Þjóðleikhússins og Stimdarfrið-
ur var síðan sýndur víða um lönd.
Áhugamönnum og velunnurum ís-
lenskrar bók- og leiklistarmenningar
gefst þessa dagana kostur á að eign-
ast þessa veglegu útgáfu á kynning-
arverði og má fræðast meira um það
hjá útgefanda eða á vefsíðu hans,
www.ormshmga.is.
íslandslitir
JPV útgáfa
hefur sent frá
sér bókina ís-
landslitir með
gullfallegum
ljósmyndum
eftir Thorsten
Henn. Sigur Rós skrifar formála.
Thorsten Henn fæddist í Þýska-
landi árið 1969. Hann lærði ljós-
myndun í Þýskalandi og Austurríki.
Thorsten kom fyrst til íslands árið
1985 og tók ári síðar þátt í alþjóðleg-
um leiðangri sem fór fótgangandi
þvert yfir ísland. Thorsten féll fyrir
landi og þjóð og hefur veriö búsettur
hér á landi um nokkurra ára skeið.
Hann rekur ljósmyndastofu í Reykja-
vík.
Bókin kemur út á fjórum tungu-
málum: íslensku, ensku, frönsku og
þýsku. Þór Ingólfsson hannaöi hana
en Oddi prentaði. GPS-staðarákvarð-
anir fylgja hverri mynd.