Dagblaðið - 04.08.1981, Síða 8

Erlent
Erlent
Erlent
Erlent
Nýbirt bréf frá síðustu árum Kavi Barth sýna nýjar hliðar á þessum virtasta guðf ræðingi 20. aldar
Páll páfi sjötti. Barth sagði hann vera f „hetjulegri einangrun”.
„Misskilningur"
páfans
Eitt óvenjulegasta bréfið ritaði
Barth aðeins sjö vikum áður en hann
lézt. Það var til Páls páfa sjötta. Þar
er til umræðu umburðarbréf páfa
gegn getnaðarvörnum. Barth segist
ekki munu ræða um niðurstöðurnar
heldur þann misskilning sem komi
fram i guðfræði tilskipunar páfa.
Barth kveðst ekki geta fallizt á, eins
og hann segir Pál páfa hafa gert, að
til sé „náttúrulögmál sem nokkurs
konar önnur opinberun ” við hlið
Biblíunnar. En bréfi sinu iýkur hann
þannig: „Þú mátt vera viss um
virðingu mina fyrir þvf sem kalla
mætti hetjulega einangrun, sem þú,
heilagi faðir, ert nú í.”
Til Oscars Cullmann, starfsbróður
síns i Basel, skrifaði Barth að bezta
leiðin til að glfma við andstæðinga i
guðfræðilegum efnum væri „fyrir
utan nokkur ljósleiftur — að láta þá
eigasig”.
„Botnlaus della"
En í athugasemdum Barths um
ýmsa þekkta guðfræðinga leiftrar
ljósið oft hjá Barth.
Um hinn þekkta guðfræðing
honum.
Þjóðverja, Rudolf Bultman, sem
leitaðist við að hreinsa Bibliuna af
öllum goðsagnablæ, sagði Barth að
hann væri „afturhvarf til myrkurs
19. aldar”. Teillhard de Chardin,
kaþólska guðfræðinginn og vísinda-
manninn afgreiddi Barth sem „gnost-
iskan villutrúarmann”.
Guðfræðingnum Paul Tillich bauð
Barth í heimsókn og lagði til að þeir
ræddu „erfiðleika mina við að lesa
bækur þínar”. Eftir heimsóknina
skrifaði hann: „Við skiljum svo vel
og hjartanlega hvor annan á mann-
legum fleti en við getum ekki annað
en verið ósammála og mótmælt hvor
öðrum alveg frá grunni. ”
Um hið umdeilda rit Johns T.
Robinsons, Heiðarlegur gagnvart
Guði, var Barth stuttorður: „Botn-
laus della”.
Hafði áhyggjur
af KUng
Barth var ekki eins háðskur um vin
sinn, rómversk-kaþólska guð-
fræðinginn Hans Kung, sem síðar
átti eftir að verða svo gagnrýninn á
páfadóminn að honum var vikiö frá
störfum við kaþólska guðfræðideild í
Vestur-Þýzkalandi. Hann lét þó i
ljósi miklar áhyggjur sinar yfir síð-
ustu bók Ktlngs, Framtið kirkjunnar.
„Hin sanna kfrkja er varla nefnd á
nafn,” skrifaði Barth, „hvað þá
grundvöllur kirkjunnar, Jesús
Kristursjálfur.”
Barth spáði því að „fyrr eða síðar”
myndu kirkjuyfirvöld sjá sig knúin til
aðgerða gegn Kúng. Það rættist all-
mörgum árum eftir dauða Barths
þegar KUng var vikið frá störfum
vegna gagnrýni sinnar á páfa.
Barth sá brottrekstur Kiings
fyrir og sagði Pál páfa VI.
vera i „hetjulegri einangrun”
Þótt nafnið Karl Barth hljómi ef til mikla trúfræðiritsafn sitt, sem varð
vill ekki kunnuglega i eyrum allra
íslendinga þá er það engu að síður
svo að Svisslendingurinn Karl Barth
er sennilega áhrifamesti og virtasti
guðfræðingur þessarar aldar og
örugglega einn sá afkastamesti.
Athyglisverðir þættir úr lífi og
hugsun Barths hafa nýlega verið
dregnir fram í dagsljósið er út voru
gefin á ensku bréf er hann ritaði á
síðustu árum ævi sinnar (Letters
1961—68, Eerdsmans). Bréf þessi
hafa vakið talsverða athygli og hafa
ýmsir þótzt sjá í þeim nýjar hliðar á
þessum áhrifamikla guðfræðingi.
Barth kenndi við háskólann í Basel
í 27 ár. Þar beinlínis dáðu stúdent-
arnir þennan vingjarnlega prófessor
sem sjaldnast lét pípuna út úr sér.
Ný guðfræðistefna
varð til
Karl Barth vakti fyrst verulega
athygli i heimi guðfræðinnar er hann
sendi frá sér skýringarrit við bréf Páls
postula til safnaðarins i Rómaborg.
Þá vakti hann líka athygli svo um
munaði og sagt hefur verið að fyrr-
nefnt skýringarrit sem kom út við lok
fyrri heimsstyrjaldarinnar hafi orðið
upphafið að nýrri guðfræðistefnu.
Hinn vingjarnlegi prófessor sem
stúdentar mátu svo mikils sýndi enga
vægð þegar til umræðu var samband
mannsins við Guð. Barth þrumaði að
hinn biblíulegi Guð væri „allur ann-
ar”, máttugur og leyndardómsfullur.
Hlutverk mannsins væri það að laga
sig að ráðagerð Guðs en ekki öfugt.
Hér varð til guðfræðistefna er kölluð
var „ný-orþódox” eða guðfræði
orðsins, sem leysti af hólmi „líberal-
isma” 19. aldar (frjálsiyndu guð-
fræðina), þá guðfræðistefnu sem
reynt hafði að „temja” guðdóminn.
9 þús. blaðsíöna rit
Á næstu áratugum samdi Barth hið
níu þúsund blaðsíður áður en yfir
lauk. í þessu riti leitaðist Barth við að
gera eðli og starf hins háttupphafna
Guðs dálítið aðgengilegra fyrir dauð-
lega menn.
En Barth var ekki aðeins fremsti
guðfræðingur mótmælenda heldur
tók hann virkan þátt í amstri dagsins.
Árið 1934 samdi hann uppkast að
játningu kirkju þeirra þýzkra mót-
mælenda er standa vildu gegn nas-
ismanum og vildu ekki eiga aðild að
leikbrúðukirkju Hitlers. Kirkja
Barths var kölluð Játningarkirkjan.
Sparkað af nasistum
Sama ár var Barth vikið úr prófess-
orsembætti því er hann gegndi við
háskólann í Bonn vegna þess að hann
neitaði að taka þátt í að undirrita
hollustueið við Hitler. Frá Bonn hélt
Barth til Basel í Sviss þar sem kenn-
ingar hans héldu áfram að vekja
athygli.
í bréfum Barths sem nú hafa
komið út á ensku sýnir hann á sér
nýjar hliðar. Meðal þess sem hann
fjallar þar um eru Mozart, þræla-
stríðið í Bandaríkjunum og Banda-
ríki samtímans, en þangað kom
Barth aðeins einu sinni, þá orðinn 75
ára gamall.
Hinn beinskeytti penni guðfræð-
ingsins er allur annar þegar almenn-
ingur ieitar ráða hjá honum í and-
legum efnum heldur en þegar hann á í
guðfræðilegum deilum við aðra
fræðimenn. Við þýzkan fanga sem
íhugar að fremja sjálfsmorð segir
Barth í einu bréfanna: „Varðandi
Karl Barth. Hann lagöi pipuna ekki oft frá sér.
bænir þínar. Hvernig getur þú vitað
að þær séu árangurslausar? Guð
hefur sinn eigin tíma og hann getur
vel vitað hvenær rétti tíminn er til að
aflétta hinum tvöfalda skugga sem
hvilir nú yfir lifi þinu.”
Tvöföld gagnrýni
Opinberlega hélt Barth uppi harðri
gagnrýni á vesturveldin fyrir kjarn-
orkuvígbúnað þeirra og hugarfar
kalda stríðsins. En í einkalifi sínu
ritaði hann tékkneska guðfræðingn-
um og samferðamanni sinum Jósef
Hromádka þannig: „Hárin rísa á
höfði mér vegna „hugmynda Nikita
(Krúsjoff), Maós og jafnvel Fidels
um frelsi og frið”.”
Á Vesturlöndum þótti ýmsum guð-
fræðingum nóg um umburðarlyndi
Barths gagnvart kommúnismanum,
ekki sfzt hinum þekkta bandarfska
guðfræðingi Reinhold Niebuhr.
í bréfum Barths til Hromádka
sýnir hann á sér nýjar hliðar. Þar
segir hann að það samband sem
Hromádka geri úr hinu kristna fagn-
aðarerindi og hinum pólitísku
ástæðum kommúnismans sé spegil-
mynd af þeirri synd sem Niebuhr og
aðrir „feður á Vesturlöndum” hafi
gert sigseka um.