Lesbók Morgunblaðsins - 23.12.1964, Blaðsíða 19

Lesbók Morgunblaðsins - 23.12.1964, Blaðsíða 19
Ásólf sská lakirkja Nú er í hinu forðuim kirkjumarga Stóradialslþingiaprestakalli aðeins eitt Guðs hús — Stóradaiskirkja, 70 ára gömuil timiburkirkja byggð af Eyjólfi í Hvoltunigu og Hjörleifi í Skarðshlláð eins og svo fjölmöng hús í þessari sveit é þeim tímia. Kirkjan er reisuilegit hús, eem sómir sér vel, en ekki er hún til írambúðar. Viðhald hemmai' hefiur ekki Verið nægilega glott til að hamla geigin égegni hins stríða regns og sterfcu vinda eyfellskrar veðráttu, svo að nú er í ráði að tafca hana niður og byggja aðra nýja í hennar stað. Og það er uaunacr þegair byrjað á því. Það er þeg- ar búið að steypa grunninin. O-g veggir Bð rúmgóðu, reisuiegu Guðshúsi að rísa á balamium fyrir sunnan giliið hand an við gömjju kirkjuna. Fagurt kirkju- Btæði. Svip sinn mun hún setja á Stóra dal og blasa við augum vegfarendo, sem leggja leið sáha austur imeð Eyja- fjölluinium fögru. * ' Það mun mega færa fyrir því líkur Bð á Ásólfsskála hafi verið reist ein fyrsta kirkja íslands. Þar reisiti í önd- ! verðu bæ hinn írski öðlingur, Ásóifur a-lskik, sem „var kristinn vefl og vildi ekki eiga við heiðna menn og eigi vildi hamn þiggja mat af þeini". (Land- nánna). Og hann þurfti ekki heldiur að vera upp á hina beiðnu koiminh imeð matföngin, sá gióði miann, því að hvar, eem hann setti bústað sinn fylltusit ár af fiski, svo að aildrei varð honium mat fátt.. . Á bæ Ásólfs reis kirkja löngu áður en kristmi var hér lögtekin. Segir í gömluim máldaiga, að í Ásólfsskála- kirkju skiuli Ijós brenna of vefcuer fyrir biefcgax frá Maríuimessiu hinni fyrri til Maríiumessu hinnar síðari, en þaðan frá hverja nótt til Krossmessu á vori. — En ljós þetta slokknaði og kirkja lagðist af langta tíð á Ásólfsskála. Siðast er biennar getið í má.ldaiga frá 1570. Svo líða langir tímtar og mikið vatn rennur tíi sjávar m.a. í Holtsá undir Eyjafjö-lluim. En Holtsá oJ'ili imiklum Bpjölkam á landi því er hún ramn um og svo var fordjörfunin á Holtsstað ínikil af völduim ármraar, að ekki þótti íært að endurreisa kirkjuma þar, þeg- ar byggúa þurfti hana upp ofarlega á síðiustu öld. Sr. Björn Þorvaldsson, Eálmaskálld BöðVarsson var »restur i Holti 1862-74. Hann sá hvað léara gerði »eð kifkjustæði í HolU og að hana rnundi verða að flytja þaðan. Fékk hann því til vegar komið, að Holts- kirkja eignaðist hluta úr Ásólfsskála, enda var ekki óeðlilegt að þangað stefndi hugwr safnaðaa-manna með kirkjustað, ef flytja þyríti hana frá Holti. Með landsihöfoingjabréfi 3. mai 1889 var flutningur kirkjunnar leyfðul frá Holti að ÁsólfssfcálLa og kirkjan reist þar um sumarið. Það var timbur- kirkja, mjög í stffl. þeirra tíma, sjálf- sagt ekki vönduð, því að efni voru ekki til sliks. Þá var bárujárnið ekki farið að flytjast til að verja húsin sunnlenzku slagviðrunium. Ef þeim vai ekki baldið vel við með bikun og málningu, fóru þau fljótt að láta á sjá og urðu fúanum að bráð. Svo mun hafa verið um kirkjuna, sem reist vai á Áaólfsskála 1889. A.m.k. var svo kom ið fyrir um það bil aildarfjórðungi síð- an, að farið var að tala uim að reisa nýja kirkju í hennar stað. Það virt ist akki k|oima til rmála að gera við hana. Og nú var öld steinsteypunnar löngu gengin í garð og benni var vel fagnað undir Eyjafjöillum ekki síður en annarsstaðar hér á landi, hvar kyn slóðirnar hver af annarri hafa liðið undir hrörnun og eyðin.gu okk'ar for- gengilega byggingarefnis. Og nú var efnt til steinkirkju á bæ Ásólfs alskiks. Við smíði þeirrar kirkju sýndi söfnuður hins gamfa Holtsprestakalls mikinn áhuga og mikla fórnarlund bæði með vinu og fjárframlöiguini. Sjö þúsund vinnustundir voru gefnar, en alls kostaði kirkjan upp kominn uni 300 þusund krónur og var það mikið fé fyrir jafn fáimennan söfnuð, ekki sízt þegar þess er gætt að þetta var á þeim áruim, sem hver króna var drjúg um. verðmœtari en hún er nú. En hin nýja Asólfsskiálakirkja reis af grunni, mikið hús, traust og virðulegt undir yifirsmíði Sigurjóns í. Hvaimimi. Um kirkjustæðið er óþanfi að fjölyrða. Ég efast um að hlýlegri kirkjustaður sé til á ísilandi og eru þó margar þeirra vel staðsettar. Þetta er mikið hus, tek ur 200 raanns í sseti big rúmar sjálfsaigt s.a.s. alli,an söfnuðinn. Þegar komið er inn í Ásóifsskála- kirkju vekur það athygli, að svo mikla Bsakt sýna Eyfellingair minningu presta sinna, að myndir af þeim hafa verið hengdar upp í kirkjunrii. Eru þarna, 4 veggjum framkirkjunnar otg uppi á söngloftinu, myndir af prestuim, sem þjónað hafla þessu prestakalli síðustu öld eða jafnvel lengur. Suimir eru með maddömurnar með sér. Þetta eru góðar myndir og bera vott um þá ræktar- semi, er söfnuður og sóknarnefnd vill sýna minningu þesssu-a heiðiursklerka og starfi þeirra hér. En þó getur mað ur ekki varist þeirri hugsun þegar mað' \ir virðir myndir þessar fyrir sér, að Eyfellingar eigi fyrir þær ákjósanlegri stað, þar sem er byggðasafnið í Skóg- um. Ekki er óliklegt að þar verði þeirra framtíðarstaðiur. Fyrir utan myndirnar eru þarna nokkurax mininingatöflur un iátna menn, sálmaskáldið sr. Þorvald Böð- varsson, Sigurð stúdent Jónsson í Varmahlíð og Sigurð Einarsson kenn- ara frá Ysba-Skála. Enda þótt hér verði ekki taldir. kirkjumiunir þessa Guðs huss, er trú- iegt að einn bezti gripur hennar' sé hin tvö hiundruð ára gamla altarisbafla, sem Hfoltskirkju var fengin 1768 af S.J.SJ þ.e. sr. Sigurði í Holti, sem hé5t þainn sta<5 1742-75. „Var hans lengi minnst sem eins atkvæðamiesta prests, sem set ið hefur í Holti á síðari öldum." (Þ. Tóm.) Hann lét sér mjög annt um Holtskirkju, gerði hania upp að nýju orðlagðan smið og málara, Ámunda Jónsson frá Syðra-Liangholti. Hann smíðaði nýjan prédikunarstóll í kirkj una og skreytti hann myndum. Altaristafla sú, sem sr. Sigurður gaf Holtskirkju er hinn bezíti gripur. Hún er þriskipt — í miðju kvöldmóiltíðdn, á vinstri væng krossfestingin, á þeim hægri upprisain. Mynd þessi er ekki notuð fyrir altaristoflu sem stendiur. Hún hangir nú á framyegg kirkjunnar til hliðax við inogönigudyr. Söfnuðiur inn snýr við henni baki. Matthías þjóðminjavörður kom i Ásólfsskálakirkju suimarið 1911. Meðal kirkjuigripa, sem íbann getur uan, er altarisdúkur stór, hvítur úr lérefti, ail- sauimað'ur með einkennileg'um útsaiumx, (hvít snúra, grönn, lögð á og sauimnð niður) ailskonar rósastrengir og blöð, kögur umhverfis. Við þessa lýsingu bætir Matthías þessari athugasemd: Sagt vera áheit til Holtskirkju frá „Tyiikja-Tobbu". Á þeirri konu veit ég engin deili Sjálf- sagt þekkir Þórður* Tómasson hana, enda þótt ekki sé hennar getið í Ey- fellskum söguim. Þeir, sem áttu lieið um þjóðveginn undir Ausbur-FjöUum fyrir nokkrum árum og beindu sjónum sínum niSur að sjávarbæunum, hafa eflaust tekið eftir því, að þar stóðu tvser kirkjur hlið við hlið. Þetta var á Eyvindar- hó>lum — kirkjustað Austur-Eyfedl- inga, hinu gamla prestsebri. Þarna stóðu um allmörg ár tvær kirkjiux, önnur gömul og hrörleg og beið sinn- ar hinztu stundar eins og öll mann- anna verk — hin nýbyggð en ófulilgerð og beið heilagrar vígslu og svo að verða tekin til afn|>ta fyrir söfnuðinn. Svo var hún vígð 23. júlí 1961. Eyvinda-rhólakirkja er eitt bjartasta hús sinnar tegumdar, sem ég minnist að hafa séð. Hún er eiginlega öll hvít og björt eins og maður getur hugsað sér íbúðarhús englanna. Og þá spillir kirkjuhvelfingin ekki þessari upphhn- insmynd. Hún er öll í reituim, bláuim og lijósbláum með gylltum stjörruuim. En á undan þessari kirkju, sem stendur hér svona hvít og himinbjört £ sólskini septemberdaigsins — á undan henni hafa margar kirkjur risið og fall ið á þessuim gamla kirkjustað. Kirkju er . fyrst getið í Hóluim undir Eyja- fjölluim í kirknaskrá Páls biskups uim 1200. Þar var Maríukirkja og átti hún heismaland allt. En heimaland Eyvind- arhóla lá undir ágangi vatnanna eins og Holt og áður er að vikið. Þarna aust ur frá var Kaldaklifsá að verki, „er sérdeilis nú í ár hefur þar yfirhlaiuip- ið og mikið fordjarfað með leiri og óklárendum", "blástur og sandifjúk af fjörunum eyðilegigur haigana. (Jarðab. Á.M. 1707). En um leið og heimalandið verSur fyrir eyðingum af vatnagangi, feHiur jökull yfir afréttinn. Óhamingju þessa herrans húss virðist verða allt að vopnL Kirkjan átti afréttarítak í syonefnduim, Hólatunguin, „sem EyjafjaHilajökull er að miklu leyti yfirsiginn, so baildið er þar kunni nú ekki urni sumiar að for- sorgast imeir en hér umi 20 lömb." (Á. M.). En alltaf hefur kirkjunni lagzt eitbhvað til þótt hún yrði fyrir þessuim áföllum og e.t.v. fleirum. Að Eyvindarhól'um sátu margir prest ar, enda var þar prestsetur frá önd- verðri kristni og fram yfir sáðustu aldamót. En ekki verður saga þeirr* hér rakin. Brauðið mun ekki Ihafa þófct Ey vindarhó lakirk ja »8. tbl. 1864 -LÉSBÓK MORGUNBI/AÐSINS 51

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.