Lesbók Morgunblaðsins - 23.12.1964, Blaðsíða 20

Lesbók Morgunblaðsins - 23.12.1964, Blaðsíða 20
Minnisvarði um Porv ald Björnsson, Þorvaldseyri. eftirsóknarvert eða tekjumikið. Tveir merkisprestar, sem afarlega á síðustu öíd fengu veitingu fyrir Eyvindarhól- um og æbluðu að hefja þar prestskap sinn, nýkomnir frá prótftt>rðinu, hættu báðir við og kusu sér önnur brauð, sem laus voru. Það voru þeir sr. ólafur Magnússon, seim fór að, Sandfelli og sr. Helgi Hjálmarsson, sem fór að Helga- etöðuim. Ýmsir prestar á fyrri tíð voru þaulsetnir á Hólum og dóu þar í em- bætti í ellí sínni. Sumir höfðu sótt um önniur brauð og fengið, en hættu við að fara og sátu kyrrir. Fjórir feðgar: Jón Jónsson, Magnús Jónsson, Jón Magnús- eon og Sigurður Jónsson, héldu Eyvimd arhóla meira en hundrað ár á 16. c*g 17. öVd. Mun það sjaildgæft, ef þass eru þá nokkur önnur dæmi, að prestaætt haldi tryggð við stað og kall. Síðari helming 18. aidar - 1745-97- voru feðgarnir sr. Hálfdán Gíslason og Jón sonur hans prestar í Eyvimdarhól- uim. Sr. Hálfdán var Eyfellingur að ætt fæddur í Stóru-Mörk. Eftir sitúdents- prótf varð hann strax aðstoðarprestur í Eyvindarhólum, og var þar alla em- bættistíð sína. Má því með sanni segja að hann hafi helgað Eyfel ilinguim alla starfsævi sána og starfskrafta. Sr. Háldán þótti ekki mikill prestur, sára einfaldur og daufur í prestverkum og lakleigan vitnisburð fær hann hjá Har- boe, sem yfírheyrðí hamn 4. nóv. 1744. En sr. Hálfdán var vel giftur. K))na hans var „hin góðíraega merkiskona", Margrét dófctir Jóns klausturhaldara í Kirkjubæ og sýslumianns í Skaftafells- sýslu Þorsteinssonar. E.t.v. befur það verið henmi að þafcka að ar. Háífdán er tailinn hafa verið saemílegur búhöld ut, en hálf búralega mynd fær maður af honum í þessari vísu, sem taJin er haifa verið kveðin umi hann á ferða- laigi: Áfram gengur okkair lest ekki eru baggar léttir. Hafið þið séð haim Hálfdán prest. Ihottandi á eftir. í æviskrám eru talin fjögur börn sr. Hálfdáns og Mad. Margrétar, tveir prestar og tvær prestkonur. Bræðurn- ir urðu prestar sitt hvorum megin við Markarfljót, sr. Sæmundur í Fljótshlíð arþinguim og sr. Jón, sem varð aðstoð arprestur hjá föður sínum ,og hlaut svo embæbtið eftir hann. Hann þótti frekar gáfnadaufur og stirður til prest verka seim faðir hams. Kona hans var prófastsdóttir frá Holti, Þorbjörg Sig- urðardóttir Jónssonar. Þau voru barn- laue. Hún andaðist í Eyvindarhólum sumarið 1836' og var þá komin um tí- rætt. — Sr. Jón Hálfdánarsom varð ekki gamaliL Hann dó 1797 á fimmtug asta og öðru aldursári. Sr. Jón Hjalta- lín kveður um hann í Tíðavísum: Háldán niður Hóla við herrans þjóninn skildi Jón, Reifður griðum fór í frið, frí við tjón af Krisitá bón. Eftir sr. Jón fékk Eyvindarhóla hálf fertugur prestur frá Ásum í Skaftár tungu, sr. Ólafur Fálsson albróðir sr. Asgríms í Stóradal og hálfbróðir sr. Páls prófasts í Hörgsdal. Sr. Ólafur var kvæntur Helgu yngsitu dóttur sr. Jón Steingrimsívo nar. Þau sátu í Ey- vindarhólum við bezta orð í næstu fjóra tuigi ára. Sr. Ólafur þótti andríkur kenniimað ur. Síra Tómas Sæmundsson, sem talaði yfir 'honum látnium 15. janúar 1840 (sr. Ótaifur dó 30.12. '39), segir að hjá hon um hafi farið saman góðar gáfur, með skapað atgervi, lán og stakir mann- kostir. ÖU störí sín haíi hann unnið af alúð og samvizkusemi og „dæmi hans og dagfar studdu betur en nokk- ur orð hefðu getað til að auka ávöxt- inn". Nokikuð fastheldinn mun sr. Ó'lafur hafa verið á fornar venjur, sem má marka af því, að hann hélt þeim sið síðastur presta að byrja messur á jóla- og nýársdag í dögun. (ísJ. þjóðh.). En góorar virðinga munu þau hjón bæði hafa notið meðal sóknarbarna sinna svo sem þau áttu skilið. >au voru basði mannkostamarnnesikjur eins og þau áttu kyn til. Síðastur þeirra, sem fékk veitingu fyrir Ey vindarhólaprestaka Ii var Vest mannaeyingurinn sr. Jes Anders GísJa son. Hann vígðist til Hóla árig 1896 og var þar prestur í átta ár er hann flutt- ist austur í Mýrdal. En hann mun hafa þráð út í Eyjarnar sínar. Hann sagði af sér prestskap vorið 1907 og var við verzlunarstörf og kennslu í Vestimanna eyjum tii dauðadags. Nó eru sextfu ár síðan prestur hefur ssetið í Eyvindanhdlum. En kirkjustað- ur þeirra Austur-Eyfellinga verður þar um ófyrirsjáanlega framtíð. Hér er allt söfnuði og húsráðendum tií! mikils sóma. Umgengni öll með einstökum þrifnaðar- og myndarbrag. Þurrar og þrifalegar stéttir, malfcíJrin hlöð, heim reiðin greið og krókalaus. Og hér stendur kinkjan svo björt og hvít, að erfitt er að horfa á veggi henjniar í geislandi birbu þessa heiða sumardags. Kringum hana er snoturiega girtur reitur. Frá öllu er gemgið vel og traust lega. Svona á það líka að vera. Þetta er allt til: mikillar fyrirmyndiar — líka kirkjuigarðurinn vel skipulagður, sleg- inn og hirtur. Við göngum ura garð- inn og lesum á legsteinana, en við þekkjum ekki þetta fólk, ekki einu sinni af afspurn. Einn steinninn vek- ur athygli okkar. Hann er öðruvísi en hinir. Svo var Hka um þann, sem und- ir honuim hvílir — harin var enginn meðalmaður — Þorvaildur Björnsson á Þorvaldseyri. Já, hér er hann graifinn, þessi maður sem var á sinuim tíirrua svo kunnuir um al'it Suðurland. En hver hlutur er lítiil hver er stór? Þveir hvílasit báðir jafnt G. Br. - GRÆNLAND Framh. af bls. 45. • hafði oltið um hrygg nokkrum vikum áður, lá net beint út í skollitaðan sjóinn, og önnur prýddu lahdslagið svo langt sem augað eygði. Við lyftum nokkrum netanna upp úr sjónum, sem þarna va» mjög skolíitaður vegifa jökulleirsins, sem áin ber fram, og það brást vart 'að ein eða tvær bleikjur sæjust í þeim strax 2—3 metra frá landi. Grænlend- ingarnir höfðu einnig veitt dável, og kváðust ætla að verða þarna við veið- arnar í viku eða 10 daga enn. Bleikjuna flökuðu þeir og söltuðu siðan í tunnur. Aflann hugðust þeir selja Grænlands- verzluninni. Við gengum upp með ánni í dalbotn- inum, um klukkustundar gang, og að bezta veiðistaðnum þar. Ekkert fengum við þó þar, og mun þar hvorttveggja hafa komið til, að óvenju mikið vatn var í ánni, og hún mjög jökullituð, auk þess sem við vorum sjálfsagt a.m.k. hálf um mánuði of snemma á ferðinni. Eina bleikju fengum við þó neðarlega í ánni. • VEITT ÚR FJÖRUNNI 'Tveimur dögum seinna héldum við út fjörðinn, ca. tveggja stunda siglingu, og veiddum þar í fjörunni í aðfallinu. • Á ca. lVz klst. fengum við þarna 25—30 bleikjur, frá 3^—8 pund, og var þetta hinn fallegasti fiskur, spikfeitur og sprettharður á færi. Er fjara tók út hætti bleikjan hinsvegar að taka; hefur líklega fært sig lengra frá landi. Er ég þeirrar skoðunar, að ef tækifæri hefði gefizt til að sigla þarna út með firðinum í júníferðinni, hefði útkoman líklega verið öllu betri varðandi veiðina. Bleikjan tók þarna aðallega „Mepps" spón, en einnig tók hún greiðlega hinn sænska „Toby" spón, sem flestir veiði- menn kannast við. Óhætt er að nota stóra spæni, jafnvel allt í þá stærð, sem hér er kastað fyrir lax. Við steiktum nokkrar bleikjur é pönnu yfir opnum eldi þarna á staðnum, og notuðtim kalvið sem íkveikju. Síðan var hún borðuð með fingrunum af flöt- um steinhellum, sem í Grænlandi er nóg af, og er skemmst frá að segja að þarna varð eitt skemmtilegasta borðhald, sem ég hefi tekið þátt í, og maturinn hrein- asta lostæti. Sem „borðmúsík" höfðum við stöðugar drunur utan af firðinum, þar sem borgarísjakarnir ýmist rákust hver á annan, eða kollsteypast. Þegar þórdunurnar bergmáluðu á milli þröngra fjallanna, var engu líkara en að öll heimsins stórskotalið væru á æfingu í nágrenninu. Þetta hefur mjög einkenní- leg áhrif á mann í kyrrðinni. « STÓRBROTIN NÁTTÚRUFEGURB Ég hefi nú tínt saman eitt og annað varðandi bleikjuveiðina í Grænlandi, en ekki má láta spjalli þessu svo Ijúka, að nokkrum orðum sé vikið að umhverfinu, og hinni óvenjulegu náttúrufegurð Grænlands. Svo mun farið um flesta veiðimenn, að þeir telji umhverfið vart skipta minna máli, en sjálfa veiðina. Þeir, sem þannig líta á málin, munu finna sannkallaða Paradís í GrænlandL í Eiríksfirði eru fjöllin þakin birki- k.iarri langt upp í hlíðar. Silfurtær læk- ur rennur niður fjallshlíðina fyrir ofan flugvöllinn, og í rjóðrum við hann eru gjarnan kyntir eldar á síðkvöldum, steikt bleikja, sungið o. s. frv. Grjótið í Grænlandi er svo sérkennilegt og fag- urt, að tilgangslaust er að reyna að lýsa því í orðum. Við flugvöllinn, í dalbctn- inum, og nánast hvar sem litið er, eru litríkar breiður af eyrarrós og blá- klukku. Um fugla er hinsvegar ekki mikið. Stöku sjófugl er þó að sjá, enn- fremur töluvert af hröfnum, og nokkuð er um auðnutittlinga. Loks ber að lofa veðurfarið. f þvi sambandi stendur ísland langt að baki Grænlandi. Þar er að heita stöðugt logn á sumrin, og staðviðri mikil. Stundum bregður þó til þoku, en lognið er ein- kennandi og ríkjandi. Að öllu þessu samanlögðu, hygg ég að óhætt sé að fullyrða, að enginn sá maður, sem á annað borð er náttúru- unnandi, verði svikinn af því að bregða sér til Grænlands, annað hvort í skipu- lagða ferðaskrifstofuferð, eða þá í hin- ar velþekktu 4 daga ferðir Flugfélags íslands til Eiríksfjarðar. Fjórir dagar eru raunar lágmarkstími að eyða i Grænlandi. Og að auki er hægt a3 bregða sér yfir fjörðinn. Þar stendur Brattahlíð, bær Eiríks rauða, og þar er margt forvitnilegt að sjá. En eitt skyldu þeir þó hafa í huga, sem til Grænlands fara, að þar er mikið um bitmý. Mér skilst að þar séu milli 20—30 tegundir af allskyns vargi, þar á meðal hin hvimleiða mosquito-flugu, sem hér þekkist ekki. Þeir, sem lenda í kasti við flugurnar, og ekki hafa gert viðeigandi varúðarráðstafanir, geta fariS illa út úr málunum. Hægt er að kaupa sérstakan vökva til að bera á sig, og ef það er ekki trassað, bíta flugurnar ekki. En ef það gleymist, þó ekki só nema eina kvöldstund, getur illa farið. Ég varð fyrir því óhappi að skeyta ekki um áburðinn eitt kvöldið, og ár- angurinn varð sá, að undir kvöld næsta dag hafði annar handleggurinn stækkað um helming, ýkjulaust. Læknirinn á staðnum átti þó eitthvað við því, sem betur fór, og ekki hygg ég að flugurnar muni halda undirrituðum frá Græn- landi, þrátt fyrir þetta óhapp. — HH. H AGALAGÐAR ThorgTÍmsen og Bonnesen. Síra Þorgrímur Thorgrímsen var fyrst prestur til Keldnaþinga og sat þá á Stokkalæk. Honum jafmsnemma bjó danskur sýslumaður að Velli, sá er Bonnesen hét. Hann hafði danska (háttu um sumt, meðal annars þá að hafa boð inni. Bo'ð hans sat oft Þorgrmur prestur á Stokkalæk. Eitt sinn er hann var þar í boði, varð tiann nokikuð ölvaður. Var þvi þerna látin fylgja honum til sængur. Með- an hún var að draga af honum föt, var prestur að milkla gestrisni oig höfðingsskap Bonnesens. Þess er ekki getð hverju þernan svara'ði öðru en iþessari vísu: Vænt er koma Velli að, vera þar fáar nætur, en þeniktu, maður, það fer af, þegar lengur leetur. (Blanida) 52 LESBOK MORGUNBLAÐSINS- 38. tbl. 1964

x

Lesbók Morgunblaðsins

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lesbók Morgunblaðsins
https://timarit.is/publication/288

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.