Tíminn Sunnudagsblað - 05.05.1963, Blaðsíða 12

Tíminn Sunnudagsblað - 05.05.1963, Blaðsíða 12
HERMANN PÁLSSON: GOÐINN A AÐALBOLI * HÖFUNDUR Hrafnkels sögu leggur inikla rækt við mannlýsingar, eins og Sigurður Nordal hefur rakið svo meist aralega í ritgerð sinni um söguna. Einkum ferst höfundi vel,. er hann ] /sir þroskaferli Hrafnkels goða. Auk- ., ess sem vér kynnumst Hrafnkatli af orðum hans og gerðum, lýsir höfund ur honum þrívegis. í fyrsta sinni, er grein er gerð fyrir Hrafnkatli, er hann einungis fimmtán vetra að aldri. Hann er þá mannvænn ok gjörvilígr. í orðum þessum felst eftirvænting, . >au eru einkunnir, sem eiga við óráð- inn mann. Þótt hann sé gott manns- efni, er ekki enn séð fyrir, hversu hann reynist síðar. Næst er Hrafn- 'otli lýst, þegar hann er orðinn bóndi í Aðalbóli, hefur tekig goðorð yfir dalsbúum og er orðinn fastur í ssi. Hann hefur þá náð fullum p.roskaaldri, en er þó enn ungur að irum. Þá er okkur sagt, hversu rætzt hefur úr hinum mannvænlega sveini. Hann er ójafnaðarmaðr mikill ok menntr vel, mildur við vini sína og harður við óvini, stendur mjög í ein- vígjum og bætir engan fé. Einkunnin menntr vel lýtur a'ð þroska Hrafn- kels, en ójafnaðarmaður mikíll að samskiptum hans við aðra menn. í þriðja sinni er Hrafnkatli svo lýst, er ihann hefur þolað niðurlæging og i.iótlæti og reynsla hans hefur tamið Lann og mildað afstöðu hans til sam- þegnanna: Maðrinn var nú miklu vinsælli en áðr; Hrafnkell tók hina sömu skapsmuni um gagnsemð ok riismu, en miklu var hann nú gæfrf en fyrr ok hægri at öllu. Þjóðfélagið tek- ur höfðingjann í sátt, er hann hefur losnað við agnúa ofsa og ójafnaðar. Hrafnkell stenzt eldraunina, skapgerð . hans er enn heil og 6brotin eftir ófar- **—?&$£''**¦¦ Hermann Pálsson irnar, sem kenndu honum svo misk- unnarlaust að gegna skyldum sínum vig aðra þegna samfélagsins. Þroski Hrafnkels og skapferlisþró- un ber glögglega með sér, hve ofar- lega í huga höfundar eru öfl þau, sem réðu svo miklu í þjóðveldi íslend inga. Hrafnkell skapar sér sjálfur þá veilu, sem verður honum til falls. Þótt hann sé valdamikill yfir öðrum mönnum og svífist einskis í viðskipt- Síðari hluta vetrar gaf Þjóðsaga út rit Hermanns Pálssonar, Hrafnkels saga og Freysgyðlingar. Höfundur heldur fram þeirri skoðun, að Bmndur oiskup Jónsson sé höfundur Hrafnkels sögu, og œtlar hann, að hún spegli ýmsa þœtti þeirrar harmsögu, er yfir œttmenn oiskups gekk á Sturlungaöld. Sýnir hann og fram á, hve orðafar Hrafnkels sögu og Alexanders sögu, er Brandur skrifaði, er oft líkt., — Þar sem œtla má, að mörguyn sé forvitni á að kynnast rbksemdafœrslu Hermanns, birtir Sunnuda.gsblaðið hér einn kafla bókarinnar með leyfi höfuyidar og útgefanda. um sínum við þá, áður en hann væri sekur, er hann þó engan veginn sjálf- stæður og óháður maður sjálfur. — Ógæfa hans er sú, að hann er um of háður guðinum Frey. Hrafnkell elsÚ- aði eigt annat goS meir en Frey, ok honum gaf hann alla hina beztu gripi sína hálfa við sik . . . Hrafnkell átti þann grip í eigu sinnt, er honum þótti betri en annarr: þat var hestr, brúnmóálóttr at l't, er hann kallaði Freyfaxa sinn. Hann gaf Frey vin sínum þann hest hálfan. Á þessum hcsti haf'íVi hann svá mikla elsku, at hann strengði þess heit at hann skyldi þeim manni at bana verða sem honum' rið'i án hans vilja. Hrafnkell er ekki fullkomlega sjálfs sín ráðandi, svo mikil ítök hefur Freyr í honum. Hrafnkatli verður eins og mörgum valdafíknum og ofsafengn um mönnum, að hann seilist til að þjóna öðrum, sem honum er langtoim æðri. Hér eins og víðar er höfundur ef til vill að sneiða ag samtíð sinni. Um daga hans voru hér fáir valda- miklir menn, sem réðu lögum og lof- um í landinu. En þeir létu sér slíkt ekki nægja, heldur bundust þeir Há- koni gamla og gengu í þjómistu hans. Samband þeirra við hinn útlenda þjóðhöfðingja reyndist þó tvíeg.gjað vopn. Þótt völd þeirra yrðu traust- legri um sinn, gat ag því komið, að Hákon brygðist þeim og styrkti and- stæðinga þeirra gegn þeim. Akafinn í sambandi þeirra Hrafnkels og Freys kemur fram í því, að Hrafnkell eisk- aði goð þetta meir en önnur og lagði mikla elsku á Freyfaxa. Endurtekn- ingin á tilfinningum Hrafnkels til goðs og hests sýnir tökin, sem Freyr hefur í honum. Einráður höfðingi er oft hættulegri sjálfum sér og öðrum, ef hann lýtur enn valdameiri manni. Ást Hrafnkels á Frey og Freyfaxa eru upptök harmsögunnar. Hrafnkell strengir þess heit að drepa hvern þann, sem ríði hestinum. Hrafnkell treystist ekki til að rjúfa heitið og velur þann kost að vega Einar. Síðan verður Hrafnkell að gjalda glæpsins með missi goðorðs og staðfestu. Hrafn kell er orðinn öreigi austur í Fljóts- dal, er hann fyrst losnar undan valdi Freys, og þá um leið hefst sigurganga hans. Hann fréttir, að Þjóstarssynir hafa týnt Freyfaxa, og þá lætur hann orð falla, sem minna rækilega á um- mæli Alexanders, er hann hefur höggvig á hnútana: ' . Ek hygg þat hégóma at trúa á goð. (Hrafnkels saga, 29, 3—4). MikUl hégómi, segir hann, at trúa slí'ku. (Alexanders saga, 21, 6). 396 T t M 1 N N - SUNNUDAGSBLAÐ

x

Tíminn Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/301

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.