Tíminn Sunnudagsblað - 05.05.1963, Blaðsíða 20

Tíminn Sunnudagsblað - 05.05.1963, Blaðsíða 20
Goöinn á Aðalbóli Framhald af 399. síÖU sakir væru nægar til slíks. Hrafnkell kann sér ekki hóf, og svar hans til Þorbjarmar ber glöggt með sér, að hann kýs fremur að njóta valdastöðu sinmar og st'éttar en hlíta l'ögucn og r?.Hi „Þá þykkisk þú jafnmenntr *- rik munum vit eigi at því sætt- segir Hrafnkell við Þorbjörn. Hrafnkel órar ekki fyrir því, hvern slóða synjun hams muni draga, því að hann var ekki minnugur ráða Aristótilesar, eins og Brandur herm- ir þau í Alexanders sögu: „Eigi skyldu dauðligir menm, segir meistarinn, stærask af gef num ríkdómi og fyrir- lít'a sér mimmi menn". í huga Hrafn- kels drottnar drambsemi, sem er svo lýst í Alexanders sögu: „Þar er ok Superbia, þat er drambsemi. Hennar athöfn er sú at skelkja jafmam at öðrum, þykkjast yfir öllum, vilja eigi vita simn jafningja". Hroki Hrafnkels gerir hann ónæman fyrir aðgerðum Sáms og óviðbúinn 6sigrinum. Dramb- semi birtist ekki einungis í orðum Hrafnkels við Þorbjörn, heldur einn- ig í öllum viðbrögðum bans við enála- tilbúnaði Sáms, unz Sámur og Þjóst- arssynir hafa hneykt hamn á alþingi. Fyrirlitningin á Sámi leynir sér ekki, er Hraftíkatli' þótti brölt hans hl'ægi- legt. Og á þinginu ætlaði Hrafnikell að leyfa smámennum að sækja mál á hendur honum. Hrafnkell vill ekki vita jafningja 'sinm og þykist yfir aðra hafimn. f samræmi við þetta verður niðurlæging Hrafnkels engu síður refsing fyrir drambsemi, þá synd er svo heitir, en hegning fyrir víg Eimars. Og breytingin, sem verð- ur á Hrafnkatli við niðurlæginguna, er fólgin í því, að hann verður miklu vinsælU, gæfari og hægari em fyrr. Hann hefur með öðrum orðum tæftm- azt af drambsemi sinni. Eftir eldraumina á Aðalbóli verður Hrafnkell nýr og betri maður, að mimnsta kosti í samskiptum við þing- menn sína. En þegar griðkona hans brigzlar honum um afturför frá fyrri árum, stenzt hann ekki þá ögrun. Griðkonam hefur mætur á hinum fyrri ofsa hans og ójafnaði, sem Hrafnkell sjálfur hefur haldið í skefjum um árabil. Reynslan hefur læknað hann af drambi, og aðstæðurnar fram und- ir þennam tíma höfðu banmað honum að hefjast hamda. Em nú er s'kipan komin á land hans og riki. Þá be? það samam, að griðkonan eggjar hani óverks og bróðir Sáms er nýriðinn fyrir neðan garð á Hrafnkelsstöfí á leið til Aðalbóls. Sterkasta og áhrifamesta atriðið í eggjumarorðum griðkumnar er samanburðurinm milli hims fyrra HraMcels og þess, sem nú situr friðsaanlega í nýju ríki austan heiðar. Þrátt fyrir þau umskipti, sem orðið höfðu á viðhorfum Hrafnkel's, þolir hamn ekki frýjunarorð vinnu- konunnar. Nú renmur upp fyrir hon- um íyrri frægð, er hamn bar ægis- hjálm yfir Jökuldælum og Hrafnkels dælum. Honum er auðið að fremja enn eitt óverk. Hann bregður skyndi lega við, eins og hamm hafi aldrei hlot ið ráðningu hjá Þjóstarssonum, send ir umsvifalaust eftir mönnum, fer á eftir Eyvimdi og lætur hann hníga til moldar, og brátt kúgar hann Sám til að lúta sér til fulfe. í herförinni til Indlands verður Alexander neyddur til að nema stað- ar hjá fljóti einu, en sumum liðs- mönnum hams þótti lítt tl dvalar þeirrar koma og bera hik hans sam- an við fyrri afrek. Hér er forvitni- legt að bera saman frýjun griðkon- ummar á Hrafnkelsstöðum og ummæli Simacusar við fljótið: Verðr sú lítil virðing, sem snemma leggsk á, ef maðr lætr síðan sjálfr af með ósóma ok hefir eigi traust til aS reka þess réttar nolckurt sirini, ok eru siík mikil undr um þá menn sem hraustir hafa heitit. (Hrafakels saga). Er þat eigi, segir hann, undr mikil er slíkr höfðingi sem konungr várr er Alexander, er aldregi fór hér til ósigr, skal eitt lítit vatn láta nú við sér taka. (Alexanders saga, 131, 15—17). Þegar griðkonan lætur töluna ganga, hvílir Hrafmkell í rekkju, en Simacus kemst einnig svo að orði, að nú vilji Alexander sofa til alls. Him óeigin- lega merking í orðtaki þessu er að vísu ákveðin, en hitt var eimstaklga vel til fundið í Hrafnkels sögu, að láta Hrafm/kel vakna bókstaflega við orð griðkonunnar. Samanburðurimin í Alexanders sögu milli fyrri afreka konumgsins og aðgerðarleysis hans við fljótið er næsta sannfærandi og áhrifamikill, svo mörgum og miklum stórvirikjum hams hefur þá verið lýst í sögunni. í Hrafmkels sögu er þessu á annan veg farið, og ögrunin í mumni vimnukonunnar verður ©kki skilin, nema gert sé ráð fyrir því, að henni sé meira í mun nýtt óverk en framgangur Hrafnkels. Mat hennar á gerðum Hrafnkels er annað en höf- undar. HrafnkeU hefur nú eignazt sízt minna mannaforráð en það, sem Sámur hafði náð af honum. Og ef vér hyggjum að afrekum hans, sem getið er í sögunni og gerðust á valdatíma hans í Hrafnkelsdal, hlýtur oss að finnast lítt til þeirra koma. Auk al- mennra lýsinga á mildi hans við vini sína og hörku við óvini, er fáu öðru til ag dreifa en félagsskap hans viö Prey og drápi Einars smalamanns með slóða þeim, sem því fylgdi, en slíkt verður honum ekki til hróss. Á dögum öínum í Hrafnkelsdal stóð Hrafnkell mjög í einvígum og bætti engan mann fé, og enginn fékk nein- ar bætur af honum, hvað sem hann gerði. Þótt skoðun griðkonunmar á fyrri hreysti Hrafnkels hafi að von um verið önmur en vér myndum hlíta, hrekkur slíkt skammt til skýringar á forsendu samamburðarins. Tiltækileg- ast virðist að gera ráð fyrir því, að Brandur ábóti hafi notað hér óafvit- andi áhrifamScið atriði úr Alexamd- ers sögu, sem nýtur sím á annan hátt í Hrafnkels sögu, þar sem lofsverð- um gerðum Hrafnkels á fyrri árum hafi ekki verið gerð nein skil. Pyndingar og niðurlæging Hrafn- kels eru gerðar honum til smánar og í hefndarskyni, en þær verða einnig laakning hans. Þetta er ekki eimung- is augljóst af sögunni sjálfri, heldur er hægt að benda á þann stað í Alexanders sögu, sem gefur Brandi hugmyndina. Þegar Sámur hefur sagt Hrafnkatli, hverjir úrslitakostir eru, svarar Hrafnfcell homum, og minna orð HrafnJcels á ummæli Alex- anders við lækni sinn, sem óttaðist um á'hrifim af lækningunni: Mörgum mundi betr þykkja sikjótr dauði en slíkar hrakningar. (Hrafnkels saga). Þá skaltu minnka meinlæti mitt ok gera mér skjótan dauða með haröri l'ækningu. (Alexanders saga, 142, 3—4). Hrafnkatli er enn ekki ljóst, að hinar hörðu aðgerðir þeirra Þjóstars- sona eru í rauninmi lækning hans. Meinlæti Hrafnkels, dramb og ofsi, er svo mikið, að mikið verður að gera til bóta. Þegar skorið verður til sl'íkr ar meinsemdar, er sjálfu lífimu hætt. í Hrafnkels sögu er eitt hugtak, sem virðist búa að baki orða og við- burða, en það er sekt og andstæða þess: sakleysi. Eimar gerist sjálfur sekur um óhlýðni, en jafnskjótt og Hrafnkell hefur hefnt hestsins, tekur hann sjálfur á sig alla sektina. Þegar Sámur og Þjóstarssynir hafa bægt HrafnkaQi frá dómum á alþingi, fær ist sektin að nokkru leyti yfir á þá. Og hinar grimmilegu pyndingar, sem þeir l'áta Hrafnkel sæta, velta sektar byrðinni' af honum að miklu leyti. Þessi skýring kemur heim við um- mælin í Alexanders sögu: „nauðumg og ofbeldi mimnkar jafnan sekt þess er þolir ok fyrir verðr". Hrafnkell afplánar að nokkru leyti fyrir glæp sinn, er hann hangir á hásinum af vaðásnum á Aðalbóli. Slíka þjáning- ar voru píslarvottar látnir þola. Sekt Sáms fylgir honum eins og skugginn um veldlsdaga hans í Hrafnkelsdal, umz hamn verður að þola nauðung af hendi Hrafnkels í drápi bróður síns, og Hrafnkell tekur á ný við oki sektarinnar. 404 T f M I N N - SUNNUDAGSBLAÐ

x

Tíminn Sunnudagsblað

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Tíminn Sunnudagsblað
https://timarit.is/publication/301

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.