Tíminn Sunnudagsblað - 26.01.1964, Síða 6

íbúum Karlstaðar. Mér var tjáð, að
; nafnið væri þannig til komið, að
samkvæmt veðurathugunum síðari
tíma, hefði enginn bær Svíþjóðar
fleiri sólardaga á ári en hann. Þar
væri löngum sólskin og heiðríkja,
þótt annars staðar væri þokuloft og
i úrkoma. Eins og nærri má geta,
! þykir ýmsum þetta furðulegt og því
. mikið um talað.
Ekki er hægt að skilja svo við
Karlstað, að íbúanna sjálfra sé ekki
getið með nokkrum orðum. Þeir eru
yfirleitt mjög myndarlegir, eins og
I Svíar almennt, alúðlegir og gest-
í risnir og leggja sig fram við að
1 gera ferðamönnum allt til hæfis.
Mér er líka ljúft að votta það, að
' ég hef aldrei mætt öðru en einstakri
vinsemd og gestrisni í þessu ágæta
landi.
Ef til vill á sá orðrómur rætur að
rekja til hinna mörgu sólardaga í
Karlstað, að bæjarbúar hafa alltaf
þótt glettnir og gamansamir og
gefnir fyrir að skemmta sér. Eru
að sjálfsögðu til um það margar
sögur. Meðal annars hafa þeir allt-
af verið miklir dansarar, og eru
vissir þjóðdansar kenndir við þá.
Á mjög ánægjulegri skemmtisam-
komu, sem Vermlendingar héldu í
aðalleikhúsi borgarinnar fyrir gesti
norræna þingsins, fengum við með-
al annars að sjá frábæra þjóðdansa
frá Vermlandi. Ég hef alltaf verið
hrifinn af þeirri sönnu gleði og
þeirri fegurð og snilli, sem birtist í
tjáningu eða túlkun fólksins á
mörgum þjóðdönsum, og óska jafn-
an ,að þessi fagra íþrótt gæti sem
fyrst orðið þjóðleg hér hjá okkur
— iðkuð af sem flestum, ekki sízt
æskunni — eins og mér virðist að
hún sé meðal ýmissa nágrannaþjóð
anna. Þeir tiltölulega fáu, sem
vinna að því marki hér heima, eiga
vissulega miklar þakkir skildar.
Þegar norræna bindindismótinu
í Karlstað var lokið, fóru þátttak-
endur í eins dags skemmtiferð um
Vermland, einkum um nokkurn
hluta Frykdalsins fagra. Ferð þessi
mun verða okkur öllum ógleyman-
leg. Veðrið átti sinn ágæta þátt í
því, að hún tókst svo vel, sem raun
varð á. Það var bjartviðri og blíða
allan daginn, og gátum við þvi not-
ið hins fagra umhverfis svo sem
bezt varð á kosið.
Við ókum frá Karlstað sem leið
liggur upp Fryksdalinn, sem nefnd-
ur er „hjarta Vermlands". Ekið var
um hinar fegurstu byggðir, með-
fram ám og vötnum, stórum iðn-
aðarstöðvum, búsældarlegum býlum
og víðáttumiklum ökrum og engja-
reitum. En megineinkenni sænskr-
ar náttúru er hinn gróskumikli,
tignarlegi og víðáttumikli skógur.
Fararstjóri skýrði samstundis frá
því markverðasta, sem fyrir augu
bar á ieiðinni og ýmsu öðru. Stöðu-
vatnið Fryken, sem er í Fryksdaln-
um, og er í rauninni þrjú samtengd
vötn, er feikilangt, um fimmtíu kíló
metra, en þó hvergi breiðara en
fjórir kílómetrar.
Við námum fyrst staðar alllanga
stund á sögufrægu bændabýli, sem
Ransater heitir. Frægð sína hefur
það fyrst og fremst hlotið af því,
að þar fæddist árið 1783 og ólst
upp skáldið, rithöfundurinn, teikn-
arinn, tónskáldið og prófessor við
Uppsalaháskóla um árabil, Erik
Gustav Geier. Hann var óvenju
fjölhæfur og afkastamikill gáfu-
maður, einn af allra fjölhæfustu
listamönnum Svía fyrr og síðar.
Ritverk hans eru fjórtán þykk
bindi, ljóð og óbundið mál, og auk
þess liggur eftir hann töluvert af
tónsmíðum og mikið af frábærum
teikningum. Vermlendingar meta
minningu hans svo hátt, að þeir
halda við æskuheimili hans eins og
það var, þegar hann ólst þar upp.
Það hefur verið opið almenningi
síðustu áratugi.
Við gengum nú um þetta gamla
bændabýli, innra og ytra, og nutum
þess, sem þar er að sjá, en það er
að sjálfsögðu margt, og ýmislegt
gamalt og sérstætt. — Það fylgir
því alltaf sérstakur seiður, sérstak-
ur annarlegur hugblær að koma
inn í safnahús sem þetta. Þá fá
gestir um stund innsýn í löngu liðna
tíma og hugurinn staldrar um
stund við þær gagngeru breytingar,
sem orðið hafa á lifnaðarháttum
mann á siðustu tímum.
Á þessu býli óx líka upp nokkru
síðar annar kunnur rithöfundur og
ljóðskáld, Fredrik Dahlgren. Hann
hefur m.a. skrifað söngleikinn
„Vermlendingarnir". Og þótt nú sé
komið á aðra öld, frá því að leikritið
var skráð, er það enn jafnvinsælt.
Það er leikið á hverju ári, um jóla-
leytið, af kunnu listafólki í sjálfri
höfuðborginni, Stokkhólmi, og einn-
ig víða út um land. Vinsældir þessa
söngleiks minntu mig á leikrit séra
Matthíasar, Skugga-Svein, sem enn
er alltaf jafnvinsælt hjá okkur, og
alltaf leikið á hverju ári einhvers
staðar á Islandi.
Eitt af kunnustu söngljóðum Dahl
grens, er: „A, jenta, & ja“, ort á
sve*tamáli Vermlands, og hafa ís-
lenzkir kórar oft sungið það. —
Dahlgren er einnig kunnur sem
stórvirkur þýðandi klassískra verka.
Næst var numið staðar stutta
stund hjá bændabýli því, þar sem
núverandi forsætisráðherra Svía,
Tage Erlander, er fæddur og upp-
alinn. Rifjuð var upp gamansaga
frá æsku hans. Snemma hafði kom-
ið í ljós, að drengurinn var óvenju
glöggur og gáfaður. Foreldrar
hans, sem voru fremur fátæk,
höfðu því hugsað sér, að reyna að
koma honum sem fyrst til mennta,
þótt efni væru lítil. En vegna for-
ingjahæfileika sinna, sem fljótt
komu4 ljós, varð hann oft fyrir
öfund og aðkasti leikfélaganna. Og
eitt sinn, þegar nokkrir þeirra
höfðu ráðizt á hann og ætluðu að
lægja rostann í þessum monthana,
eins og þeir ávörpuöu hann stund-
um, kom móðir hans þar að og
kallaði í örvæntingu: „Slá inte
Tage, pojkar, — han skal kostas
pá“ — meiðið ekki Tage, drengir
— það á að kosta hann í skóla.
En fyrst ég sagði þessa litlu gam-
ansögu frá æsku forsætisráðherr-
ans, hlýt ég að geta þess, að sagt
er, að Vermlendingar séu almennt
gamansamari en aðrir landsmenn
og bregða því oft fyrir sig kímni
við ýmis tækifæri. Er forsætisráð-
herrann sjálfur engin undantekn-
ing frá þeirri reglu. Og af því að
ég hafði sérstaka ástæðu til að
SkáldiS i vinnuherberfll ilnu — borSið þakið handritum, uppköstum og minnli*
blöSum.
78
T t M 1 N N - SUNNUDAGSBLAO