Tíminn Sunnudagsblað - 26.01.1964, Síða 8

ur en lengra er haldið, að drepa á
annað atvik frá œsku skáldkon-
unnar. Þegar hún var barn, var
hún sjúk á löngu tímabili og gat
ekki gengið.'Þá varð hún oftast að
vera inni og undi þá löngum i eld-
húsinu hjá ömmu og hlustaði á
hana segja sögur frá Vermlandi
fyrr á tímum, þvi að amma kunni
þau ógrynni af sögum. Sjúklingur-
inn litli drakk í sig þessar sögur
ömmu af svo miklum áhuga, að
hún vildi helzt aldrei frá ömmu
fara. Seinna sagði skáldkonan, að
sögur ömmu í eldhúsinu á Már-
bakka væru ljúfustu bernskuminn-
ingar sínar, og frama sinn ætti hún
meira ömmu að þakka en nokkrum
öðrum.
Ef ég man rétt, hafa fleiri frægir
rithöfundar og skáld líka sögu að
segja.
Hér er ekki ætlunin að rekja ævi-
feril skáldkonunnar né efni neinn-
ar sögu hennar. Það er miklu
stærra verkefni en svo, að hægt sé
að gera því nokkur fullnægjandi
skil í stuttu máli. Hins vegar verður
hér drepið á örfá fleiri atriði, sem
skáldkonuna varða, og eru í tengsl-
um við þessa ferðareynslu mína.
Selma Lagerlöf stundaði nám í
Stokkhólmi og lauk þar kennara-
prófi árið 1885. Að því loknu starf-
aði hún um skeið sem kennari í
borginni Landskrona. En snemma
beygist krókurinn að því, sem verða
vill. Þegar á skólaárunum vaknaði
löngun hins unga kennaranema til
ritstarfa, og á kennaraárum sínum,
skráði hún þegar töluvert. En árið
1890 vann hún fyrstu verðlaun sín
í smásagnakeppni, sem ritið IÐUNN
efndi til. Voru það kaflar úr Gösta
Berlings sögu, sem skáldkonan var
þá þegar að móta sem heild. Um
jólin, sama árið og skáldkonan fékk
þessi fyrstu verðlaun sín, fór hún til
Stokkhólms. Bauð þá ritstjóri Ið-
unnar henni að gefa út söguna í
heild, strax og hún væri tilbúin.
Með aðstoð góðra vina fékk hún
ágæta aðstöðu til þess að full-
ganga frá bókinni og lauk því á
tæpu ári. Gösta Berlings saga, sem
er frásögn af lifi fólksins i Verm-
landi frá fyrri tíð, er því fyrsta
bók hennar, sem út kom. Bókin
var þegar þýdd á margar tungur
og gerði skáldkonuna heimsfræga.
Mun það næsta fágætt meðal rit-
höfunda.
Eins og nærri má geta, var nú
framtíð skáldkonunnar ráðin, og
helgaði hún sig ritstörfum upp frá
þessu.
Árið 1904 fékk hún heiðursverð-
laun í gulli frá sænsku Akademí-
unni fyrir frábæra frásagnarlist.
Árið 1907 var hún gerð að heiðurs-
doktor við Uppsalaháskóla. Árið
1909 fékk hún svo Nóbelsverðlaun-
ln — hina mestu viðurkenningu,
ÍO
sem rithöfundi getur hlotnazt. Og
árið 1914 var hún kjörin í sænsku
Akademíuna. Svo sem vænta má,
sýndu -líka ýmsar erlendar þjóðir
henni margs konar sæmd.
En þótt skáldkonan hlyti mikla
viðurkenningu og frægð að makleg-
leikum, og nyti þess á margan hátt,
bar hún alltaf, i vissu tilliti, sökn-
uð í brjósti. Hún þráði alltaf æsku-
heimili sitt, þar sem foreldrar
hennar höfðu sýnt henni svo mikla
ástúð, og þ ar sem amma hafði
sagt henni svo margar heillandi
sögur, sem orðið höfðu undirrót
margra skáldsagna hennar. Hún
þráði að eignast þetta heimili, end-
urbyggja það og eiga þar heima,
það sem eftir væri ævinnar.
Faðir skáldkonunnar dó á náms-
árum hennar eða fyrstu kennara-
árum, og þá neyddist fjölskylda
hennar til að selja jörðina vanda-
lausum. En þegar skáldkonan hafði
fengið Nóbelsverðlaunin, gat hún
fyrst gert þennan gamla draum
sinn að veruleika. Hún eignaðist
þá ekki aðeins jörðina nokkru síð-
ar, heldur tókst smám saman að
láta endurbyggja rauðmálaða hús-
ið gamla, þar sem hún hafði leikið
sér sem barn og alizt upp. Og árið
1923 var því verki að fullu lokið.
í þessu nýja, glæsilega herragarðs-
setri dvaldi svo skáldkonan til ævi-
loka, 16. marz 1940, og var þá 82
ára gömul. Þarna skráði hún öll
síðari verk sín, tók á móti stór-
mennum þjóða og veitti viðtöku
margs konar sæmd og sóma. —
Hún hafði mælt svo fyrir, að heim-
ili hennar skyldi opið almenningi,
hverjum sem vildi, eftir hennar
dag, eins og hún hafði skapað það
og skiiið við það. Þeim fyrirmælum
hefur líka trúlega verið fylgt. Már-
bakki var opnaður almenningi árið
1942, og mikið á aðra milljón gesta
hafa síöan skoðað hið fagra og
fræga heimili skálddrottningarinn-
ar sænsku.
Við, þátttakendurnir frá norræna
bindindisþinginu í Karlstað, geng-
um í hljóðri hrifning um þennan
helgidóm Svía og hlýddum um
stund, alltof stutta stund, — á
skýringar gamallar vinkonu skáld-
konunnar á því, sem fyrir augu
bar, meðan við gengum um heim-
ilið. Hér að framan hefur verið
vikið að sumu af því, sem Hún
sagði, en þó miklu meira sleppt.
Það yrði svo viðamikið, yrði svo
mikið mál, ef sagt væri frá því
öllu.
Það er líka mála sannast, að þeg-
ar við stöndum andspænis því, sem
er mikilfenglegt og göfugt, þá er
ekki hægt að lýsa því, svo að vel
sé, — þá nægja ekki orð til túlkun-
ar. Menn verða að sjá það sjálfir
og njóta þess í orðvana hrifni.
Heimili hinnar göfugu skálddrottn-
ingar Svía, Márbakki, er eitt af því.
Frá Márbakka héldum við til
bæjarins Sunne, sem er snotur bær
á mörkum Efra- og Mið-Fryken. í
bæ þessum þjónaði lengi prófast-
urinn Anders Fryxell, en það var
einmitt hann, sem orti hinn dáða
byggðarsöng Vermlands, og raunar
allrar Sviþjóðar: Ack Vermeland,
du sköna — ljóðið, sem náð hefur
inn að hjartarótum hvers Svía. —
Eftir nokkra töf i bæ þessum,
héldum við til staðar, sem nú á
seinni árum er ekki aðeins mjög
umtalaður i Svíþjóð, eins og Már-
bakki, heldur líka í öllum nágranna
löndunum og raunar miklu viðar.
Þetta er stórbýlið Rotneros, eða með
öðrum orðum Ekeby í hinni frægu
Gösta Berlings sögu Selmu Lager-
löf. Eigandi Rotneros um langt
skeið, iðjuhöldurinn mikli og hug-
sjónamaðurinn, Svante Páhlsson,
varði miklu af auði sínum til þess
að gera fjörutíu hektara svæði að
yndislegum lystigarði, frábærlega
vel skipulögðum, þar sem ekki eru
aðeins undursamleg tré ýmissa teg-
unda, gróðursett á hinn fegursta
hátt ,heldur dásamlegasta blóm-
skrúð, sem hvarvetna er komið fyr-
ir af listrænni smekkvísi. Þarna eru
lika nokkur svæði, sem segja má
að séu sjálfstæðir lystigarðar,
kenndir við frægar persónur Svía,
en þó aðeins liðir í heildarskipulagi
hins mikla lystigarðs.
En það, sem vekur athygli ferða-
mannsins ekki sízt, og gefur þessu
furðusvæði enn listrænna gildi, eru
hin undursamlegu höggmyndalista-
verk, sem hinn auðugi sænskri feg-
urðardýrkandi og mannvinur hefur
látið koma fyrir um allt þetta stóra
svæði með þeim sama listræna svip
og öllu öðru, sem þarna er. i garð-
inum hefur nú verið komið fyrir
hvorki meira né minna én hundr-
að höggmyndum eftir ýmsa af
kunnustu myndhöggvurum Norður-
landa, flest þeirra frábær listaverk.
Aðeins eitt verk er þarna eftir
íslenzkan myndhöggvara, Móðir
Jörð, eftir Ásmund Sveinsson. Við,
íslendingarnir, óskuðum þess, að
þarna hefðu einnig verið einhver
af hinum ágætu, sígildu verkum
snillingsins Einars Jónssonar. Og
vonandi rætist það innan skamms.
Eins og geta má nærri, eru þarna
nýtízku veitingastaðir og fáeinar
fagrar byggingar, auk herragarðs-
ins gamla og tígulega, Rotneros
Sérstök ástæða er til að geta glæsi-
legs samkomu- og hljómlistarsalar,
sem speglast fagurlega í stórum
tjarnarfleti, þegar logn er og veður-
blíða. Eru þar oft haldnir hljóm-
leikar og þing um hugsjónamál.
Við gengum lengi um þennan frá-
bæra furðureit og dáðumst að hinni
Framhald á 91. siðu.
T I M 1 N N — SUNNUDAGSBLAÐ