Morgunblaðið - 09.09.2004, Blaðsíða 4

Morgunblaðið - 09.09.2004, Blaðsíða 4
FRÉTTIR 4 FIMMTUDAGUR 9. SEPTEMBER 2004 MORGUNBLAÐIÐ Plúsfer›ir • Hlí›asmára 15 • Sími 535 2100 Dubli n 37.810kr. Dublin bíður þín á mann miðað við að 2 fullorðnir ferðist saman. Innifalið: Flug, gisting í 3 nætur á Bewleys hótelinu, íslensk fararstjórn og allir flugvallarskattar. Netverð 4., 11., og 25. nóvember GARÐAR Sverrisson, formaður Ör- yrkjabandalags Íslands (ÖBÍ), segir að fjölgun örorkulífeyrisþega megi rekja til breytts atvinnuástands hér á landi, þ.e. til þess að atvinnuleysi sé nú viðvarandi. Segir hann í því sam- bandi að örorka sé í langflestum til- vikum annað orð yfir atvinnuleysi fólks sem á það sameiginlegt að vera ekki álitið gjaldgengt á vinnumark- aðnum. Garðar fjallar um þetta á vef- síðu ÖBÍ, www.obi.is. „Í umræðunni hefur því ítrekað verið slegið upp að öryrkjum hafi fjölgað um 50% frá miðbiki síðasta áratugar. Án nánari skoðunar og samhengis er eðlilegt að við hrökkv- um við og spyrjum okkur hvað sé eig- inlega á seyði, hvort heilsu okkar hafi farið svona ört hnignandi eða trygg- ingalæknum orðinn svona laus penn- inn,“ segir Garðar í greininni. „Til að vitræn umræða geti orðið um þessi mál verðum við í fyrsta lagi að gera okkur grein fyrir því hvað ör- orkulífeyrisþegar eiga sameiginlegt. Það sem þeir eiga öðru fremur sam- eiginlegt er að þeir eru fólk sem vegna fötlunar sinnar, jafnvel lítils- háttar fötlunar, er ekki talið uppfylla þær ört harðnandi kröfur sem gerðar eru á íslenskum vinnumarkaði. En hvers vegna skyldu kröfurnar hafa farið svona ört harðnandi? Viðvarandi atvinnuleysi Svarið er sú gerbreyting sem hér hefur orðið á atvinnustigi – á eftir- spurn eftir vinnuafli. Allt fram á síð- asta áratug hafa fatlaðir Íslendingar átt því láni að fagna að hér hefur ver- ið mjög mikil og góð eftirspurn eftir vinnuafli, raunar svo mjög að á átt- unda og níunda áratug síðustu aldar var atvinnuleysi liðlega 0,5% að með- altali. Síðan þá hefur það á hinn bóg- inn verið í kringum 3%. Viðvarandi atvinnuleysi hefur því að minnsta kosti aukist um 500% – tíu sinnum meira en nemur hlutfallslegri fjölgun öryrkja.“ Garðar segir að viðvarandi at- vinnuleysi hafi orðið til þess að styrkja samnings- stöðu vinnuveit- enda til mikilla muna. „Með fimmföldun á við- varandi atvinnu- leysi þarf ekki að fara mörgum orð- um um að öll samningsstaða vinnuveitenda hefur styrkst til mik- illa muna, vald þeirra til að velja og hafna, ráða og reka,“ skrifar hann. „Ekki þarf heldur að hafa um það mörg orð að í hópi launþega koma þessar gerbreyttu aðstæður verst við þá einstaklinga sem vegna fötlunar og heilsubrests standa höllustum fæti þegar fækka þarf starfsfólki eða keppa um þau störf sem laus eru til umsóknar.“ Garðar skrifar einnig að margir, sem nú hafi verið metnir til örorku, eigi að baki áralanga hrakningasögu á þessum gerbreytta vinnumarkaði. Oft án nokkurra atvinnuleysisbóta. „Hitt er ef til vill enn meira áhyggju- efni, en það eru þau margvíslegu heilsuspillandi áhrif sem atvinnuleys- ið sjálft hefur. Læknar hafa bent á að ótrygg vinna og atvinnuleysi stuðli mjög að þunglyndi og leysi gjarnan úr læðingi ýmsa undirliggjandi veik- leika sem ella hefðu seint eða aldrei haft úrslitaáhrif á atvinnumöguleika þess sem fyrir verður. Hér er því um að ræða örorku sem rekja má beint til atvinnuleysis. Þessir nýju öryrkjar valda síðan enn frekari fjölgun í hópi öryrkja, einstaklinga sem margir hverjir gætu svo hæglega unnið fyrir sér ef atvinnuástand hefði ekki versn- að svo mjög sem raun ber vitni.“ Í lokin segir Garðar að ráðast þurfi gegn sjálfri meinsemdinni, þ.e. því böli sem gerbreytt atvinnuástand sé. „Með þögninni erum við á hinn bóg- inn að mynda áður óþekkta þjóðar- sátt – þjóðarsátt um aukinn fjölda ör- yrkja.“ Garðar Sverrisson, formaður Öryrkjabandalags Íslands Fjölgun öryrkja má skýra með breyttu atvinnuástandi Garðar Sverrisson fjármagna bifreiðakaup að einhverju leyti með fasteignalánum bankanna. Talsmenn bæði Vátrygginga- félags Íslands (VÍS) og Sjóvár-Al- mennra segja hugsanlegt að þeir muni mæta meiri samkeppni í bíla- lánunum þótt þeir telji alls ekki skynsamlegt fyrir fólk að fjármagna neyslu með langtímalánum og auk- inni veðsetningu fasteigna. Þeir hafa hins vegar ekki mikla trú á að skammtímavextir fari lækkandi; þeir ráði einmitt mestu um vexti á bílalánum til einstaklinga. Kristján Björgvinsson, fjármála- stjóri Sjóvár-Almennra, segir þó ekki ólíklegt að vöxtum á bílalánum félagsins verði breytt á næstunni en Helgi M. Baldvinsson, deildarstjóri hjá VÍS, segir að þar á bæ hafi menn ekki áform um lækkun vaxta á bíla- lánum, a.m.k ekki að svo stöddu. Má búast við að eitthvað gerist fljótlega Spurður um mögulega lækkun vaxta á bílalánum svarar Kristján: „Menn eru auðvitað alltaf að skoða vextina og það má fastlega búast við því að eitthvað gerist í þeim málum fljótlega. En ég hef ekki mikla trú á VEXTIR á bílalánum eru nú al- mennt 7,5% en vextir á íbúðalánum banka og sparisjóða eru nú 4,2% þannig að munurinn er orðinn 3,3% og því hafa vaknað spurningar um hvort einstaklingar kjósi ekki að lækkun skammtímavaxta og ekki heldur að lækkun fasteignavaxta sé til frambúðar.“ Kristján segist ekki sjá fram á miklar breytingar en það geti vissu- lega orðið sveiflur. Sjóvá-Almennar sé einmitt að skoða þessi mál núna. Kristján segir vexti á íbúðalánum auðvitað hafa óbein áhrif á vaxta- stefnu félagsins en það séu samt aðrir hlutir sem ráði þar meira um. „Fasteignalán eru gersamlega sér á báti en auðvitað er hættan sú að fólk fari með skammtímahugsun að fjár- magna neysluna einmitt núna en vakni svo upp við vondan draum eft- ir tvö, þrjú eða fjögur ár.“ Kristján segir menn fylgjast grannt með umfangi viðskipta hjá félaginu í bílalánum og engar breyt- ingar hafi orðið á því og enginn sam- dráttur. Helgi M. Baldvinsson, deildar- stjóri hjá Vátryggingafélagi Íslands (VÍS), segir muninn á vöxtum á bíla- lánum og á fasteignalánum vissu- lega vera orðinn meiri en hann var og oftast hafi verið tekið tillit til vaxta á húsnæðislánabréfum í vaxta- stigi hér á landi, a.m.k. fram að þessu. Hann segir VÍS hugsanlega þurfa að mæta meiri samkeppni í bílalán- um með tilkomu íbúðalána bank- anna en telur ólíklegt að menn muni bregðast beint við henni með lækk- un vaxta á bílalánum, VÍS hafi ekki hugsað sér að lækka vextina að svo stöddu. „Það hefur miklu frekar áhrif hversu mikið almennir vextir koma til með að breytast, s.s. almennir innlánsvextir, útlánsvextir bank- anna, jafnvel yfirdráttarvextir, þ.e. hver breytingin verður á þessum skammtímavaxtamarkaði.“ Helgi tekur fram að töluverður munur sé á þessum fjárfestingakost- um, annars vegar skammtímalánum til einkaneyslu og hins vegar fjár- mögnun á íbúðarhúsnæði. Seðlabankinn leggur línurnar „Þannig að það veltur heilmikið á því hvað Seðlabankinn gerir, hvort hann hækkar stýrivexti á skamm- tímalánum eins og hann hefur eig- inlega gefið í skyn að geti komið til greina ef þensla eykst í kjölfar þess- ara nýju íbúðalána. Það er fyrst og fremst sá grunnur sem við höfum til viðmiðunar,“ segir Helgi. Ekki er útlit fyrir mikla lækkun vaxta á bílalánum BÆNASTUND í Dómkirkjunni í hádeginu í gær var helguð fórn- arlömbum hryðjuverka í Beslan í Rússlandi. Hádegisbænastund hefur verið haldin í Dómkirkjunni á miðvikudögum undanfarinn ára- tug og hefur að sögn Hjálmars Jónssonar fest sig í sessi í dag- skrá kirkjunnar. „Það er alltaf nokkur kjarni sem kemur. Í gær var nokkru fleira fólk en venjulega. Þetta málefni snertir okkur með sér- stökum hætti. Þeir sem komu sýndu augljósa hluttekningu og samúð,“ segir Hjálmar. Hann segist finna fyrir vaxandi áhuga, t.d. meðal fólks á vinnu- stöðum í miðborginni, á hádeg- isbænastundinni. Bænastundin er um hálftíma löng og hefst klukkan tólf á hádegi. „Við biðjum fyrir ýmsum þeim málefnum sem liggja fólki á hjarta, stundum er beðið sér- staklega fyrir ákveðnum mál- efnum eins og gert var í gær. Þarna myndast notalegt sam- félag og maður finnur svo vel samstöðuna hjá því ágæta fólki sem kemur. Sumir koma svo bara til að slaka á í hádeginu, setjast inn og hlusta á orgeltóna, ritning- arorð og bæn,“ segir Hjálmar. Morgunblaðið/Golli Frá bænastund vegna hryðjuverkanna í Beslan í Dómkirkjunni í hádeginu í gær. Um 30–70 manns mæta jafnan á hádegisbænastundir Dómkirkjunnar og njóta kyrrðarstundar við orgeltóna, bænir og ritningarorð. Beðið fyr- ir fórnar- lömbum í Rússlandi NORÐMENN geta lært margt af því hvernig Íslendingar reka sjávar- útveg sinn, að mati Kjell-Inge Røkke, eiganda norska útgerð- arfélagsins Norway Sea- foods. Þetta kom fram í máli hans á sjávarútvegs- ráðstefnu Ís- landsbanka, Haf- sjór tækifæra, sem haldin var á Akureyri í gær. Kjell Inge Røkke er einn þekkasti útgerðarmaður heims og einn um- svifamesti athafnamaður Noregs. Norway Seafoods er stærsta sjáv- arútvegsfyrirtæki Noregs en er jafnframt með starfsemi í Dan- mörku og Argentínu. Fyrirtækið er dótturfélag Aker Group, sem jafn- framt er í eigu Røkkes. Røkke sagði í samtali við Morg- unblaðið að Íslendingar hefðu margt gott til málanna að leggja þegar kæmi að sjávarútvegi og að Norð- menn gætu tileinkað sér margt á Ís- landi til að bæta sinn eigin sjávar- útveg. „Íslendingum hefur tekist að reka sjávarútveg sinn á hagkvæman hátt og íslensk fyrirtæki hafa haslað sér völl á erlendum vettvangi. Það er margt sem þarf að bæta í norsk- um sjávarútvegi og ég hef sagt að við ættum að líta til Íslands um það hvernig standa á að því, einkum hvað varðar þá hagræðingu og sam- þjöppum sem orðið hefur í greininni á Íslandi. Því hefur löngum verið haldið fram að það komi of mikið fjármagn inn í norskan sjávarútveg en staðreyndin er sú að fjármagns- streymið er ekki nógu mikið. Við höfum fjárfest fyrir hundruð millj- óna norskra króna í nýjum verk- smiðjum en fram til þessa hafa fjár- festingarnar ekki skilað sér nægilega vel.“ Hann kvaðst eiga erfitt með að taka afstöðu til þess hvort Norð- menn ættu betur heima innan Evr- ópusambandsins en utan þess. Hann sagðist þó ekki draga í efa þau orð sem Halldór Ásgrímsson lét falla um Evrópusambandið á ráðstefnunni. Kjell Inge Røkke flutti fyrirlestur á Akureyri Norðmenn ættu að líta til Íslands Kjell-Inge Røkke

x

Morgunblaðið

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Morgunblaðið
https://timarit.is/publication/58

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.